Các cách xử trí ngộ độc rượu an toàn và đúng chuẩn

Cách chữa ngộ độc rượu là gì?

Ngộ độc rượu là tình trạng nhiễm độc cấp tính xảy ra khi một người dung nạp lượng cồn vượt quá khả năng chuyển hóa của gan trong thời gian ngắn, hoặc do uống phải rượu pha cồn công nghiệp methanol. Trong ngộ độc ethanol thông thường, nồng độ cồn tăng cao làm ức chế sâu sắc hệ thần kinh trung ương, dẫn đến mất khả năng kiểm soát hành vi, ức chế trung tâm hô hấp và vận mạch, đồng thời gây rối loạn điện giải và hạ đường huyết nghiêm trọng.

Nguy hiểm hơn, ngộ độc methanol từ rượu giả kém chất lượng có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn, toan chuyển hóa nặng nề và tử vong nhanh chóng nếu không được can thiệp y tế chuyên sâu. Việc nắm rõ các bước chăm sóc ban đầu và ranh giới giữa say rượu với ngộ độc đe dọa tính mạng là kiến thức y khoa thiết yếu cho cộng đồng.

Sơ cứu ban đầu và tư thế nằm an toàn cho người say rượu nặng

Khi đối mặt với người uống quá nhiều rượu, nhiều người thường tìm kiếm cách chữa ngộ độc rượu tại nhà. Tuy nhiên, về mặt y khoa, không có biện pháp dân gian nào có thể ngay lập tức hóa giải nồng độ cồn đã hấp thu vào máu. Bước xử trí ban đầu đúng đắn là đặt người bệnh nằm ở tư thế nghiêng an toàn, hay còn gọi là tư thế hồi sức. Tư thế này giúp giữ đường thở luôn thông thoáng, ngăn tụt lưỡi và quan trọng nhất là tránh để dịch nôn trào ngược vào đường hô hấp nếu người bệnh nôn ói trong lúc ngủ hoặc mất ý thức.

Bên cạnh đó, cần nới lỏng quần áo, thắt lưng, cà vạt để người say rượu dễ thở hơn. Luôn có người túc trực bên cạnh để theo dõi sát nhịp thở, màu sắc da và trạng thái tri giác. Tuyệt đối không để người say rượu nằm ngủ một mình trong phòng kín, ngoài trời lạnh hay bật quạt thổi trực tiếp vào người, vì cơ chế điều hòa thân nhiệt của cơ thể bị ức chế sau khi uống cồn, rất dễ dẫn đến hạ thân nhiệt nguy hiểm.

Bù nước và hỗ trợ dinh dưỡng nhẹ nhàng khi người bệnh còn tỉnh táo

Cồn ức chế bài tiết hormone chống bài niệu, dẫn đến tăng đào thải nước tiểu và khiến cơ thể nhanh chóng rơi vào trạng thái mất nước kèm rối loạn điện giải. Do đó, nếu người bệnh còn hoàn toàn tỉnh táo, có thể nuốt tốt và hợp tác, việc bù nước kịp thời là rất quan trọng. Các loại đồ uống thích hợp bao gồm nước lọc ấm, nước khoáng bổ sung vi chất, nước canh ấm hoặc dung dịch bù nước đường uống pha đúng tỷ lệ.

Bên cạnh mất nước, rượu còn làm cạn kiệt nguồn glycogen dự trữ ở gan và ngăn cản quá trình tân tạo glucose, dễ dẫn đến biến chứng hạ đường huyết. Cho người bệnh dùng các món lỏng dễ tiêu như cháo hoa ấm, súp loãng hoặc nước gừng ấm thêm chút đường sẽ hỗ trợ nâng mức đường huyết và bảo vệ dạ dày. Ngược lại, nếu người bệnh đã lơ mơ, mất tỉnh táo hoặc nôn liên tục, tuyệt đối không cố ép uống nước hay ăn cháo vì nguy cơ cao gây sặc dị vật vào phổi.

Các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa đi cấp cứu y tế ngay lập tức

Các biện pháp chữa ngộ độc rượu tại nhà chỉ có tính chất hỗ trợ chăm sóc cho người say xỉn thông thường. Ngay khi phát hiện các dấu hiệu ngộ độc rượu nghiêm trọng, người thân cần nhanh chóng gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất. Những dấu hiệu báo động đỏ bao gồm người bệnh bất tỉnh, lay gọi không phản ứng, lơ mơ hoặc mê sảng nặng; nhịp thở chậm dưới 8 lần mỗi phút hoặc ngắt quãng, không đều.

Ngoài ra, tình trạng da tím tái, nhợt nhạt, đầu chi lạnh ngắt báo hiệu thân nhiệt hạ sâu hoặc suy tuần hoàn. Dấu hiệu co giật, nôn ra máu, đi tiểu không tự chủ, hoặc người bệnh than phiền bị mờ mắt, nhìn đôi, sợ ánh sáng cũng là những biểu hiện cực kỳ nguy kịch. Việc trì hoãn đưa đi viện để cố áp dụng các bài thuốc truyền miệng có thể khiến người bệnh rơi vào tình trạng suy hô hấp, toan chuyển hóa nặng hoặc tổn thương não không hồi phục.

Nguyên tắc xử trí y khoa chuyên sâu tại bệnh viện

Tại các khoa cấp cứu và hồi sức tích cực, ngộ độc rượu được xử lý theo phác đồ y khoa chặt chẽ tùy thuộc vào loại cồn và mức độ nhiễm độc. Các bác sĩ sẽ ưu tiên kiểm soát đường thở, hỗ trợ hô hấp bằng thở oxy hoặc đặt nội khí quản nếu có suy hô hấp, truyền dịch tĩnh mạch để bù nước, ổn định huyết động và điều chỉnh thăng bằng kiềm toan. Đồng thời, xét nghiệm đường huyết mao mạch được thực hiện ngay để phát hiện và xử trí hạ đường huyết bằng truyền glucose ưu trương.

Trong trường hợp nghi ngờ ngộ độc cồn công nghiệp methanol do uống phải rượu giả, rượu trôi nổi không rõ nguồn gốc, phác đồ điều trị còn phức tạp và khẩn cấp hơn nhiều. Bệnh nhân có thể được chỉ định dùng thuốc giải độc đặc hiệu như fomepizole hoặc ethanol y tế để ức chế men chuyển hóa methanol thành axit formic độc hại. Nếu tình trạng toan chuyển hóa nặng hoặc nồng độ methanol trong máu cao, lọc máu cấp cứu sẽ được tiến hành khẩn trương nhằm cứu tính mạng và thị lực của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chỉ định điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý cho người nghi ngộ độc rượu uống các loại thuốc chống say, thuốc an thần, paracetamol hay thuốc hạ sốt mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi người bệnh có biểu hiện rối loạn ý thức, khó thở, co giật hoặc nghi ngờ uống phải rượu giả, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Ngộ độc rượu là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, không thể giải quyết bằng các mẹo vặt truyền miệng hay việc tự uống thuốc tại nhà. Khi phát hiện người uống rượu có dấu hiệu bất thường, việc sơ cứu đúng cách, bảo đảm thông thoáng đường thở và chuyển viện kịp thời đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ tính mạng và hạn chế tối đa các biến chứng nặng nề.