Cách xử trí hạ đường huyết tại nhà an toàn và đúng cách

Xử trí hạ đường huyết tại nhà là gì?

Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong huyết tương giảm thấp hơn mức hoạt động bình thường của cơ thể, thường được xác định khi chỉ số dưới 3,9 mmol/L (tương đương 70 mg/dL). Glucose là nguồn năng lượng chủ yếu cung cấp cho tế bào, đặc biệt là các tế bào thần kinh não bộ. Do não không có khả năng tự dự trữ glucose, việc thiếu hụt đột ngột nguồn cung này sẽ gây ra các rối loạn chức năng thần kinh từ nhẹ đến nặng.

Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến hạ đường huyết là do tác dụng phụ của thuốc điều trị đái tháo đường như insulin hoặc nhóm thuốc kích thích tiết insulin khi sử dụng quá liều, phối hợp chưa hợp lý với bữa ăn, hoặc do người bệnh bỏ bữa, ăn quá ít chất bột đường sau dùng thuốc. Ngoài ra, việc vận động thể lực cường độ cao kéo dài, uống rượu bia khi bụng đói hoặc mắc các bệnh lý suy gan, suy thận, rối loạn nội tiết cũng có thể kích hoạt cơn tụt đường huyết.

Nhận biết dấu hiệu hạ đường huyết cần xử trí ngay

Hạ đường huyết thường khởi phát nhanh với những cảm giác bất thường do hệ thần kinh thực vật bị kích thích. Người bệnh có thể cảm thấy run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp, cồn cào đói bụng hoặc chóng mặt. Ở mức độ nặng hơn, sự thiếu hụt glucose cung cấp cho não bộ sẽ dẫn đến nhìn mờ, lơ mơ, mất phương hướng, nói ngọng hoặc co giật.

Người bệnh và người thân cần nhận diện sớm những biểu hiện ban đầu này để can thiệp kịp thời. Việc phát hiện chậm trễ khi nồng độ đường trong máu giảm quá thấp có thể khiến người bệnh rơi vào trạng thái lú lẫn hoặc bất tỉnh, gây khó khăn cho việc xử trí ban đầu bằng đường uống tại nhà.

Các bước xử trí hạ đường huyết tại nhà theo quy tắc 15

Quy tắc 15 là phương pháp chuẩn mực được khuyến cáo rộng rãi trong sơ cứu hạ đường huyết mức độ nhẹ đến trung bình cho người còn tỉnh táo. Khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh cần nạp ngay 15 gam carbohydrate hấp thu nhanh. Lượng này tương đương với 3 viên đường hòa tan, nửa ly nước ép trái cây nguyên chất khoảng 100 đến 150 ml, hoặc 3 muỗng cà phê đường pha trong một cốc nước ấm.

Sau khi uống, người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn và chờ đúng 15 phút rồi kiểm tra lại đường huyết mao mạch. Nếu chỉ số đường huyết vẫn ở mức thấp hoặc triệu chứng chưa thuyên giảm, hãy lặp lại việc bổ sung 15 gam đường nhanh tương tự. Ngay khi đường huyết đã trở lại mức bình thường, nếu còn cách xa bữa ăn chính kế tiếp hơn một giờ, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ nhẹ chứa carbohydrate phức hợp như bánh quy lạt hoặc một lát bánh mì để duy trì đường huyết ổn định.

Cách xử trí hạ đường huyết trong tình huống khẩn cấp

Trong các tình huống hạ đường huyết nặng, khi người bệnh rơi vào trạng thái ngủ lơ mơ, mất ý thức, lú lẫn nghiêm trọng hoặc đang co giật, tuyệt đối không được ép người bệnh ăn hay uống bất kỳ loại thực phẩm nào. Hành động cố đổ nước đường vào miệng người đang bất tỉnh rất dễ gây sặc dịch vào đường thở, dẫn đến tắc nghẽn hô hấp, viêm phổi hít hoặc ngạt thở cấp tính đe dọa trực tiếp tính mạng.

Người xung quanh cần đặt nạn nhân nằm nghiêng an toàn sang một bên để giữ thông thoáng đường thở và hạn chế nguy cơ hít sặc nếu có nôn ói. Nếu có sẵn bút tiêm glucagon và đã được nhân viên y tế hướng dẫn trước đó, người chăm sóc có thể tiến hành tiêm theo chỉ dẫn, đồng thời gọi ngay cấp cứu y tế để chuyển người bệnh đến bệnh viện gần nhất.

Biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết tái phát trong sinh hoạt

Phòng ngừa các đợt hạ đường huyết tái diễn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chế độ ăn uống, tập luyện và tuân thủ phác đồ điều trị. Người đang sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường cần ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa hoặc ăn muộn sau khi đã dùng thuốc hạ đường huyết. Lượng tinh bột trong các bữa ăn nên được phân bổ đều đặn trong ngày.

Bên cạnh đó, việc vận động thể lực cũng tiêu hao nhiều glucose, vì vậy người bệnh nên kiểm tra đường huyết trước khi tập luyện và chuẩn bị sẵn một bữa ăn nhẹ nếu cần. Quan trọng nhất, luôn mang theo bên mình vài viên kẹo ngọt hoặc gói đường nhỏ để có thể tự xử trí ngay lập tức khi xuất hiện những triệu chứng cảnh báo đầu tiên lúc đang ở ngoài nhà.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin hướng dẫn chỉ nhằm mục đích hỗ trợ sơ cứu ban đầu trong trường hợp hạ đường huyết nhẹ đến trung bình khi người bệnh còn tỉnh táo. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý thay đổi liều lượng thuốc điều trị đái tháo đường hoặc ngưng thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi người bệnh có biểu hiện mất ý thức, co giật hoặc triệu chứng không cải thiện sau hai lần áp dụng quy tắc 15, người nhà cần liên hệ ngay dịch vụ cấp cứu y tế để được xử trí chuyên sâu.

Tóm tắt

Xử trí hạ đường huyết kịp thời giúp bảo vệ não bộ và các cơ quan quan trọng khỏi tổn thương do thiếu hụt năng lượng. Người có nguy cơ cao cần chủ động chuẩn bị sẵn nguồn carbohydrate hấp thu nhanh và duy trì thói quen kiểm tra đường huyết. Để kiểm soát tình trạng này lâu dài, người bệnh nên chủ động tham vấn bác sĩ chuyên khoa nội tiết nhằm tìm nguyên nhân gốc rễ và thiết lập kế hoạch điều trị phù hợp nhất.