Cách chăm sóc và điều trị viêm amidan ở trẻ em

Chữa viêm amidan ở trẻ em là gì?

Amidan khẩu cái là tổ chức lympho nằm ở hai bên thành sau họng, đóng vai trò như một chốt chặn miễn dịch đầu tiên để bắt giữ và tiêu diệt các tác nhân gây hại xâm nhập qua đường thở và đường tiêu hóa ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, do liên tục tiếp xúc với các mầm bệnh bên ngoài trong khi hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, tổ chức này rất dễ bị quá tải và dẫn đến phản ứng viêm cấp tính.

Tình trạng viêm amidan ở trẻ em có thể xuất hiện ở nhiều lứa tuổi khác nhau, đặc biệt phổ biến ở nhóm trẻ mầm non và tiểu học. Bệnh thường biểu hiện dưới dạng sưng đỏ hai bên amidan, có thể xuất hiện các chấm mủ trắng hoặc màng giả, kèm theo triệu chứng đau họng khi nuốt thức ăn, sốt từ nhẹ đến cao, hôi miệng và nổi hạch góc hàm. Việc theo dõi diễn biến bệnh và áp dụng phác đồ can thiệp phù hợp là yếu tố quyết định giúp bảo vệ sức khỏe hô hấp lâu dài cho trẻ.

Xác định đúng tác nhân gây bệnh trước khi điều trị

Để có hướng xử trí chính xác, phụ huynh cần hiểu rõ viêm amidan ở trẻ nhỏ có thể bắt nguồn từ virus như adenovirus, cúm hoặc vi khuẩn, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn nhóm A. Mỗi tác nhân gây bệnh đòi hỏi một hướng can thiệp hoàn toàn khác nhau. Khi trẻ có biểu hiện ho sốt, đau rát họng, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng khám họng và thực hiện xét nghiệm định danh vi khuẩn nếu cần là bước đầu tiên mang tính quyết định.

Nếu bệnh bắt nguồn từ virus, các can thiệp y khoa sẽ tập trung vào chăm sóc nâng đỡ thể trạng, kiểm soát sốt và giảm đau nhằm tạo điều kiện cho hệ miễn dịch tự nhiên của trẻ đẩy lùi mầm bệnh. Việc dùng kháng sinh trong trường hợp nhiễm virus hoàn toàn không mang lại hiệu quả mà còn làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc. Ngược lại, nếu được chẩn đoán viêm amidan do vi khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc kháng sinh theo đúng liều lượng và thời gian chuẩn để tiêu diệt mầm bệnh tận gốc, ngăn chặn nguy cơ tiến triển thành thấp tim hoặc viêm cầu thận cấp sau nhiễm liên cầu khuẩn.

Biện pháp chăm sóc giảm nhẹ triệu chứng và chế độ dinh dưỡng

Trong suốt quá trình điều trị, các biện pháp chăm sóc tại nhà đóng vai trò then chốt giúp trẻ cảm thấy dễ chịu và nhanh chóng phục hồi thể lực. Khi trẻ bị sốt và đau họng dẫn đến mệt mỏi, cha mẹ cần khuyến khích trẻ nghỉ ngơi trong không gian thoáng khí, sạch sẽ và tránh gió lùa trực tiếp. Cơn đau rát họng thường khiến trẻ lười ăn, sợ nuốt thức ăn đặc. Do đó, thực đơn hàng ngày nên ưu tiên các món lỏng mềm, ấm và giàu chất dinh dưỡng như súp gà, cháo thịt băm xay nhuyễn, canh rau củ nấu nhừ hoặc sữa ấm.

Bên cạnh đó, việc bổ sung đầy đủ nước là ưu tiên hàng đầu để làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ hạ sốt và ngăn ngừa tình trạng mất nước qua đường hô hấp hoặc mồ hôi. Cha mẹ có thể cho trẻ uống từng ngụm nhỏ nước ấm, nước canh hoặc nước ép trái cây tươi chứa nhiều vitamin C như cam, ổi. Đồng thời, việc hướng dẫn trẻ súc miệng nhẹ nhàng bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương 0.9% sau các bữa ăn sẽ giúp loại bỏ cặn thức ăn, làm sạch đờm nhầy và hỗ trợ sát khuẩn khoang miệng hiệu quả mà không gây rát họng.

Nguyên tắc sử dụng thuốc giảm đau và kháng sinh an toàn

Mọi can thiệp dùng thuốc cho trẻ nhỏ bị viêm amidan phải tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa Nhi hoặc Tai Mũi Họng. Khi trẻ sốt cao gây quấy khóc và mệt lả, phụ huynh có thể dùng các thuốc hạ sốt giảm đau thông thường như paracetamol theo liều lượng tính theo cân nặng thực tế của trẻ, kết hợp chườm ấm các vùng nách bẹn để giải nhiệt an toàn. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng aspirin vì nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye gây tổn thương não và gan cấp tính nguy hiểm đến tính mạng.

Đối với trường hợp viêm amidan do vi khuẩn cần dùng kháng sinh, phụ huynh phải cho trẻ uống đúng liều, đúng khoảng cách thời gian và hoàn thành đủ số ngày dùng thuốc ngay cả khi các triệu chứng đau rát họng hay sốt đã thuyên giảm rõ rệt sau vài ngày đầu. Việc ngừng thuốc sớm giữa chừng là nguyên nhân hàng đầu khiến vi khuẩn bùng phát trở lại, tạo ra các chủng vi khuẩn đề kháng kháng sinh và khiến việc chữa trị các đợt viêm sau trở nên khó khăn, phức tạp hơn rất nhiều.

Khi nào trẻ cần được bác sĩ xem xét phẫu thuật cắt amidan

Phần lớn các trường hợp viêm amidan ở trẻ em được ưu tiên điều trị nội khoa bảo tồn bằng thuốc và chăm sóc hỗ trợ. Tuy nhiên, phẫu thuật cắt amidan có thể được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng cân nhắc nếu tình trạng viêm họng nhiễm trùng tái diễn quá nhiều đợt trong năm, làm gián đoạn nghiêm trọng sinh hoạt và học tập của trẻ. Ngoài ra, kích thước khối amidan quá to gây phì đại, dẫn đến hội chứng tắc nghẽn đường thở trên, khiến trẻ thở khò khè, ngáy to và xuất hiện các cơn ngưng thở khi ngủ cũng là chỉ định ngoại khoa thường gặp.

Một trường hợp khác cần cân nhắc phẫu thuật là khi viêm nhiễm lan rộng hình thành ổ mủ áp xe quanh amidan không đáp ứng với điều trị kháng sinh, hoặc khi trẻ gặp các biến chứng tim, khớp hay thận do liên cầu khuẩn gây ra. Quyết định phẫu thuật luôn dựa trên việc cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích giải phóng đường thở, chấm dứt nhiễm trùng mạn tính và nguy cơ phẫu thuật. Amidan là hàng rào miễn dịch quan trọng của đường hô hấp trên, do đó phẫu thuật chỉ được tiến hành khi các lợi ích điều trị vượt trội hoàn toàn so với việc giữ lại tổ chức này.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm dạng xịt hoặc thuốc giảm đau ngoài danh mục chỉ định của bác sĩ. Không dùng các mẹo dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng như ngậm tỏi sống, chanh muối nồng độ cao vì dễ gây bỏng rát và hoại tử niêm mạc họng của trẻ nhỏ. Nếu trẻ có các dấu hiệu nguy hiểm như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở rít, chảy nước dãi liên tục do không thể nuốt hoặc lơ mơ li bì, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Viêm amidan ở trẻ em phần lớn có thể hồi phục thuận lợi nếu được chăm sóc đúng cách và theo dõi y tế chặt chẽ. Cha mẹ không nên quá lo lắng nhưng tuyệt đối không chủ quan tự ý điều trị tại nhà. Việc phối hợp giữa chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý và tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng là giải pháp tốt nhất giúp trẻ mau lành bệnh và tránh các biến chứng hô hấp nguy hiểm.