Cách chăm sóc bệnh nhân đột quỵ tại nhà giúp phòng tránh biến chứng nguy hiểm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đột quỵ não là biến cố tim mạch và thần kinh cấp tính để lại nhiều di chứng nặng nề đối với khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày. Sau giai đoạn điều trị tích cực tại bệnh viện, việc chăm sóc tại nhà đóng vai trò quyết định đến tốc độ phục hồi cũng như khả năng hòa nhập cộng đồng của người bệnh.
Tuy nhiên, người bệnh nằm bất động lâu ngày rất dễ đối mặt với các biến chứng thứ phát nguy hiểm như loét tỳ đè, viêm phổi hít, cứng khớp và nhiễm trùng đường tiết niệu. Nắm vững các kỹ thuật chăm sóc cơ bản và khoa học sẽ giúp người thân chủ động ngăn ngừa những rủi ro này, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Chăm sóc bệnh nhân đột quỵ
Đột quỵ não xảy ra khi lưu lượng máu lên não bị suy giảm nghiêm trọng do tắc nghẽn động mạch hoặc vỡ mạch máu, khiến các tế bào não thiếu oxy và hoại tử nhanh chóng. Tùy thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng, người bệnh sau cơn tai biến thường chịu các di chứng như liệt nửa người, rối loạn nuốt, suy giảm nhận thức hoặc mất tự chủ tiểu tiện. Giai đoạn hồi phục tại gia đình là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn và hiểu biết thấu đáo từ người chăm sóc. Nếu thiếu kỹ thuật điều dưỡng phù hợp, người bệnh rất dễ gặp phải các biến chứng bội nhiễm, suy kiệt dinh dưỡng hoặc thương tổn da nghiêm trọng do nằm lâu. Do đó, việc xây dựng một chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng và vận động khoa học là bước đệm tối quan trọng giúp kích hoạt cơ chế bù trừ thần kinh và phục hồi chức năng thể chất.
Thay đổi tư thế nằm và kỹ thuật phòng ngừa loét tỳ đè
Người bệnh đột quỵ thường giảm hoặc mất khả năng tự vận động, khiến các vùng xương nhô ra như gót chân, xương cùng cụt, mấu chuyển lớn xương đùi và bả vai chịu áp lực nén liên tục. Hiện tượng thiếu máu cục bộ kéo dài ở những vị trí này sẽ dẫn đến thiếu dưỡng chất nuôi mô, hình thành các vết loét tỳ đè khó lành và dễ nhiễm khuẩn. Để phòng ngừa, người chăm sóc cần hỗ trợ thay đổi tư thế nằm cho người bệnh đều đặn mỗi hai giờ một lần, luân phiên nằm ngửa, nghiêng sang bên lành và nghiêng sang bên liệt nhẹ có chèn gối mềm. Khi cho người bệnh nằm nghiêng, nên đặt gối đỡ sau lưng và giữa hai đầu gối để giải tỏa áp lực ma sát. Ga trải giường phải luôn phẳng phiu, khô thoáng, không để nếp gấp cọ xát vào da. Gia đình có thể trang bị thêm đệm hơi y tế đảo múi để phân tán áp lực. Mỗi ngày, người chăm sóc cần quan sát kỹ bề mặt da; nếu thấy vùng da bị ửng đỏ, không được xoa bóp mạnh mà cần kê cao, tránh đè nén thêm.
Chế độ dinh dưỡng và kỹ thuật cho ăn phòng tránh viêm phổi hít
Rối loạn phản xạ nuốt sau tai biến mạch máu não là nguyên nhân hàng đầu khiến thức ăn hoặc nước bọt rơi vào khí quản, gây ra biến chứng viêm phổi hít đe dọa tính mạng. Khi chuẩn bị bữa ăn, người chăm sóc cần ưu tiên thực phẩm mềm, mịn, có độ sệt vừa phải như cháo xay nhuyễn hoặc súp đặc, tránh thức ăn rời rạc hoặc dạng lỏng trong như nước lã vì dễ gây sặc. Trước khi cho ăn, hãy nâng đầu giường hoặc đỡ người bệnh ngồi thẳng lưng từ 60 đến 90 độ, cằm hơi cúi về phía ngực nhằm bảo vệ đường thở. Người hỗ trợ nên bón từng thìa nhỏ, đặt thức ăn vào phía bên miệng không bị liệt và kiên nhẫn chờ người bệnh nuốt hết trước khi bón tiếp. Tuyệt đối không cho ăn uống khi người bệnh đang lơ mơ, ngủ gật hoặc nằm ngửa. Sau khi ăn xong, cần giữ người bệnh ngồi yên ít nhất 30 phút để ngăn ngừa tình trạng trào ngược thức ăn vào đường hô hấp.
Vận động thụ động và phục hồi chức năng phòng ngừa teo cơ, cứng khớp
Liệt nửa người kéo dài nếu không được tập luyện phục hồi sớm sẽ nhanh chóng gây ra tình trạng teo cơ, cứng khớp và co rút gân gót, làm giảm cơ hội lấy lại khả năng tự vận động. Ngay khi tình trạng sức khỏe của người bệnh ổn định, người chăm sóc nên phối hợp cùng kỹ thuật viên vật lý trị liệu để thực hiện các bài tập vận động thụ động mỗi ngày. Các cử động bao gồm gập duỗi ngón tay, cổ tay, khớp khuỷu, khớp vai, gối và cổ chân bên liệt với cường độ nhẹ nhàng và đều đặn. Khi nâng đỡ chi bị liệt, cần thao tác cẩn trọng, không kéo giật mạnh cánh tay để tránh nguy cơ trật khớp vai hoặc tổn thương dây chằng. Ở tư thế nghỉ ngơi, bàn tay liệt nên được kê trên gối mềm, khớp cổ chân giữ ở góc vuông để phòng ngừa biến chứng bàn chân rủ. Khi sức cơ cải thiện, hãy khuyến khích người bệnh tự dùng tay lành hỗ trợ vận động cho tay liệt.
Vệ sinh thân thể và chăm sóc bài tiết ngăn ngừa nhiễm khuẩn
Khả năng kiểm soát tiểu tiện và đại tiện bị suy giảm khiến người bệnh đột quỵ đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu và kích ứng da do tiếp xúc với chất thải. Người chăm sóc cần chú ý vệ sinh sạch sẽ vùng sinh dục và hậu môn bằng nước ấm sau mỗi lần người bệnh đi vệ sinh, sau đó thấm khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm. Nếu sử dụng tã lót y tế, gia đình nên kiểm tra định kỳ để thay mới kịp thời, thoa kem dưỡng chống hăm để tạo màng bảo vệ da khỏi độ ẩm và vi khuẩn. Đối với bệnh nhân phải lưu ống thông tiểu, túi gom nước tiểu cần đặt thấp hơn mức bàng quang để tránh dòng nước tiểu chảy ngược vào trong gây viêm bàng quang hoặc viêm thận. Đồng thời, việc cho người bệnh uống đủ nước ấm chia nhỏ trong ngày và bổ sung chất xơ trong khẩu phần ăn sẽ hỗ trợ nhu động ruột, giảm thiểu tình trạng táo bón gây căng thẳng áp lực ổ bụng.
Lưu ý an toàn
Thông tin hướng dẫn chăm sóc người bệnh đột quỵ mang tính phổ quát, không thay thế phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định. Mỗi người bệnh có mức độ di chứng và bệnh lý nền riêng biệt như tăng huyết áp hoặc đái tháo đường. Gia đình tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng các bài thuốc truyền miệng, không thay đổi liều thuốc chống đông máu hay thuốc tim mạch. Khi người bệnh có biểu hiện bất thường như sốt cao, ho sặc kéo dài, khó thở hoặc co giật, cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Quá trình chăm sóc bệnh nhân đột quỵ tại nhà đòi hỏi sự nhẫn nại, tình yêu thương và kỹ năng đúng mực từ người thân. Thực hiện tốt các biện pháp dự phòng biến chứng hô hấp, loét da và teo cơ sẽ tạo nền tảng vững chắc cho việc phục hồi vận động. Gia đình hãy duy trì liên lạc thường xuyên với đội ngũ y tế để được hướng dẫn chuyên môn phù hợp trong từng giai đoạn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bệnh đột quỵ nên nằm đệm gì để hạn chế loét da?
Người bệnh nên nằm đệm hơi có chế độ bơm xả luân phiên để giảm áp lực tỳ đè lên các vùng xương lồi. Gia đình vẫn cần kết hợp xoay trở tư thế nằm mỗi hai giờ một lần, không nên phụ thuộc hoàn toàn vào đệm chống loét.
Khi người bệnh đột quỵ bị sặc nước hoặc thức ăn thì cần làm gì?
Cần dừng ngay việc cho ăn hoặc uống, nhẹ nhàng nghiêng người bệnh sang một bên và hơi cúi đầu để tống dị vật ra ngoài. Nếu người bệnh tím tái, khó thở hoặc khò khè kéo dài, gia đình phải đưa đi cấp cứu ngay lập tức.
Bao lâu sau khi đột quỵ người bệnh có thể bắt đầu tập phục hồi chức năng?
Việc phục hồi chức năng có thể bắt đầu rất sớm, thường sau 24 đến 48 giờ khi các chỉ số sinh tồn đã ổn định. Thời điểm và mức độ bài tập cụ thể cần có sự đánh giá, hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ điều trị và kỹ thuật viên.
Làm thế nào để phòng tránh nguy cơ té ngã cho người bệnh đột quỵ tại nhà?
Gia đình nên lắp thanh vịn ở hành lang và nhà vệ sinh, giữ sàn nhà khô ráo, loại bỏ thảm trơn trượt và đảm bảo đủ ánh sáng. Luôn có người hỗ trợ khi bệnh nhân chuyển từ giường sang xe lăn hoặc đứng dậy đi lại.
Người chăm sóc cần theo dõi những chỉ số sức khỏe nào hằng ngày tại nhà?
Người chăm sóc nên đo huyết áp ít nhất hai lần mỗi ngày, kiểm tra nhịp thở, thân nhiệt và đường huyết nếu có đái tháo đường kèm theo. Việc ghi chép cẩn thận vào sổ theo dõi sẽ giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ phù hợp khi tái khám.
