Các xét nghiệm khi mang thai quan trọng mẹ bầu cần ghi nhớ

Xét nghiệm khi mang thai là gì?

Xét nghiệm khi mang thai là tập hợp các kỹ thuật cận lâm sàng bao gồm xét nghiệm máu, xét nghiệm sinh hóa, phân tích nước tiểu và sàng lọc di truyền được chỉ định xuyên suốt thai kỳ. Mục tiêu chính của các xét nghiệm này là đánh giá tình trạng thể chất của người mẹ, phát hiện các bệnh lý nền hoặc bệnh lý phát sinh trong thai kỳ, đồng thời sàng lọc các bất thường về hình thái và nhiễm sắc thể của thai nhi.

Thai kỳ thường được chia thành ba giai đoạn chính tương ứng với ba tam cá nguyệt. Mỗi giai đoạn đánh dấu những bước chuyển biến lớn về sinh lý của người mẹ cũng như sự hình thành cơ quan của bào thai. Do đó, các danh mục xét nghiệm được thiết kế có tính thời điểm nghiêm ngặt; việc thực hiện đúng tuần thai quy định giúp đảm bảo độ chính xác tối ưu của kết quả sàng lọc và hỗ trợ bác sĩ đưa ra định hướng chăm sóc phù hợp.

Xét nghiệm máu và nước tiểu cơ bản trong ba tháng đầu thai kỳ

Trong những tuần đầu tiên của thai kỳ, xét nghiệm công thức máu toàn phần giúp phát hiện tình trạng thiếu máu do thiếu sắt hoặc bệnh lý huyết sắc tố Thalassemia. Việc xác định nhóm máu hệ ABO và yếu tố Rh đóng vai trò then chốt nhằm dự phòng bất đồng nhóm máu giữa mẹ và con. Bên cạnh đó, xét nghiệm huyết thanh học giúp tầm soát sớm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như viêm gan B, giang mai, HIV và kháng thể Rubella.

Xét nghiệm nước tiểu tổng quát cũng là hạng mục không thể thiếu trong mỗi lần khám thai định kỳ. Chỉ số protein trong nước tiểu giúp cảnh báo sớm nguy cơ tiền sản giật, trong khi lượng đường nước tiểu gợi ý tình trạng rối loạn dung nạp đường. Sự xuất hiện của bạch cầu hoặc vi khuẩn trong nước tiểu cho phép phát hiện sớm nhiễm trùng đường tiết niệu không triệu chứng, từ đó điều trị kịp thời để tránh nguy cơ sinh non hoặc nhiễm trùng ối.

Các xét nghiệm sàng lọc dị tật di truyền trước sinh

Giai đoạn tam cá nguyệt thứ nhất và thứ hai là thời điểm vàng để thực hiện các xét nghiệm sàng lọc dị tật bẩm sinh do bất thường số lượng nhiễm sắc thể. Trong khoảng tuần thai 11 đến 13 tuần 6 ngày, xét nghiệm Double test kết hợp siêu âm đo độ mờ da gáy giúp đánh giá nguy cơ mắc hội chứng Down, Edwards và Patau. Nếu bỏ lỡ mốc này, Triple test có thể được thực hiện từ tuần 15 đến tuần 20 để bổ sung đánh giá nguy cơ dị tật ống thần kinh.

Hiện nay, xét nghiệm sàng lọc trước sinh không xâm lấn NIPT đang được nhiều mẹ bầu lựa chọn từ tuần thứ 9 trở đi. Phương pháp này phân tích các đoạn ADN tự do của thai nhi lưu hành trong máu người mẹ, mang lại độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội đối với các hội chứng lệch bội nhiễm sắc thể phổ biến. Mặc dù có độ chính xác cao, NIPT vẫn là xét nghiệm sàng lọc và mọi kết quả nguy cơ cao đều cần được khẳng định bằng thủ thuật chẩn đoán như chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau.

Nghiệm pháp dung nạp glucose tầm soát đái tháo đường thai kỳ

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng rối loạn dung nạp đường xuất hiện hoặc được phát hiện lần đầu khi mang thai, thường không có triệu chứng rõ rệt nhưng có thể gây nhiều biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75g thường được khuyến cáo thực hiện trong khoảng tuần thai 24 đến 28 cho tất cả thai phụ chưa được chẩn đoán đái tháo đường trước đó.

Quy trình xét nghiệm yêu cầu mẹ bầu nhịn ăn từ 8 đến 12 tiếng qua đêm. Nhân viên y tế sẽ lấy mẫu máu lúc đói, sau đó mẹ bầu uống một lượng dung dịch chứa 75g glucose trong vòng năm phút và được lấy máu lại sau một giờ và hai giờ. Nếu có ít nhất một trong ba chỉ số vượt ngưỡng tiêu chuẩn, mẹ bầu sẽ được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ để tiến hành điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, vận động hoặc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Xét nghiệm tầm soát vi khuẩn liên cầu nhóm B ở tam cá nguyệt thứ ba

Vào giai đoạn ba tháng cuối, cụ thể từ tuần thai 35 đến 37, xét nghiệm tầm soát liên cầu khuẩn nhóm B hay Streptococcus nhóm B là một bước quan trọng. Loại vi khuẩn này thường cư trú tự nhiên ở đường tiêu hóa và âm đạo của phụ nữ mà không gây triệu chứng khó chịu, nhưng có thể lây truyền sang em bé trong quá trình sinh ngả âm đạo.

Xét nghiệm được tiến hành nhanh chóng và nhẹ nhàng bằng cách dùng tăm bông chuyên dụng lấy mẫu dịch ở phần dưới âm đạo và trực tràng để nuôi cấy hoặc xét nghiệm PCR. Nếu kết quả dương tính, bác sĩ sẽ chỉ định dùng kháng sinh dự phòng qua đường tĩnh mạch ngay khi mẹ bầu bắt đầu chuyển dạ hoặc vỡ ối, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm trùng huyết, viêm phổi và viêm màng não sơ sinh.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về xét nghiệm mang tính chất tham khảo y khoa tổng quan và không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa sản. Kết quả xét nghiệm sàng lọc chỉ phản ánh mức độ nguy cơ chứ không mang tính khẳng định bệnh tật tuyệt đối. Thai phụ tuyệt đối không tự ý đọc kết quả, lo lắng quá mức hoặc tự ý tìm kiếm phương pháp điều trị mà cần thảo luận trực tiếp với bác sĩ để được giải thích chính xác.

Tóm tắt

Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm khi mang thai theo lịch hẹn giúp mẹ bầu chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và tạo điều kiện phát triển tốt nhất cho thai nhi. Mỗi thai phụ có tình trạng sức khỏe khác nhau, do đó việc tuân thủ tư vấn của bác sĩ chuyên khoa sản là yếu tố quan trọng nhất trong suốt thai kỳ.