Các xét nghiệm gout cần làm khi có biểu hiện đau sưng khớp

Xét nghiệm gout là gì?

Xét nghiệm gout là tập hợp các phương pháp kiểm tra sinh hóa, vi sinh và chẩn đoán hình ảnh nhằm đánh giá mức độ rối loạn chuyển hóa acid uric và phát hiện sự lắng đọng tinh thể urat trong cơ thể. Tình trạng tăng acid uric máu kéo dài là nguyên nhân hàng đầu khiến các tinh thể monosodium urat hình kim kết tủa tại màng hoạt dịch khớp và các mô xung quanh, kích hoạt phản ứng viêm cấp tính.

Tuy nhiên, việc chẩn đoán bệnh gout không thể chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn độc. Trong thực tế, có nhiều trường hợp người bệnh có chỉ số acid uric máu tăng cao nhưng không bao giờ phát triển thành cơn gout cấp, và ngược lại, có bệnh nhân đang đau khớp dữ dội nhưng lượng acid uric máu lại nằm trong giới hạn bình thường. Do đó, việc kết hợp xét nghiệm máu, dịch khớp và chẩn đoán hình ảnh là điều kiện tiên quyết giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác và phân biệt bệnh gout với các bệnh lý xương khớp khác.

Xét nghiệm định lượng acid uric trong máu

Xét nghiệm định lượng acid uric huyết thanh là chỉ định sinh hóa cơ bản và thường quy nhất khi người bệnh có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh gout. Chỉ số này phản ánh lượng acid uric hòa tan trong máu, thường được xem là tăng khi vượt quá 420 micromol/lít ở nam giới hoặc 360 micromol/lít ở nữ giới.

Tuy nhiên, nồng độ acid uric trong máu tại thời điểm bùng phát cơn đau khớp cấp có thể hạ xuống mức bình thường do acid uric đã kết tinh lắng đọng vào màng hoạt dịch hoặc được bài tiết nhiều hơn qua thận dưới tác động của phản ứng viêm. Vì vậy, chỉ số acid uric máu bình thường lúc đau khớp không thể loại trừ hoàn toàn bệnh gout. Bác sĩ thường chỉ định làm lại xét nghiệm sau khi đợt viêm cấp đã qua từ hai đến bốn tuần để xác định nồng độ nền chính xác của cơ thể.

Xét nghiệm phân tích dịch khớp tìm tinh thể urat

Chọc hút và phân tích dịch khớp được coi là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán xác định bệnh gout. Bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ sử dụng kim vô khuẩn để lấy một lượng nhỏ dịch nhờn từ khớp đang sưng đau, thường là khớp ngón chân cái hoặc khớp gối, sau đó quan sát dưới kính hiển vi quang học phân cực.

Sự xuất hiện của các tinh thể monosodium urat hình kim với tính lưỡng chiết âm mạnh nằm bên trong hoặc ngoài tế bào bạch cầu là bằng chứng khẳng định người bệnh mắc bệnh gout. Phương pháp này có giá trị then chốt giúp phân biệt bệnh gout với các bệnh lý khớp khác như viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc giả gout. Ngoài ra, dịch khớp còn được nuôi cấy vi sinh để loại trừ hoàn toàn tình trạng nhiễm trùng nguy hiểm trong ổ khớp.

Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh phát hiện tổn thương khớp

Bên cạnh xét nghiệm mẫu bệnh phẩm, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá mức độ tổn thương sụn khớp và xương. Siêu âm khớp là phương pháp không xâm lấn, có độ nhạy cao giúp phát hiện tình trạng tràn dịch màng hoạt dịch và đặc biệt là dấu hiệu đường đôi (double contour sign), phản ánh lớp tinh thể urat bám trên bề mặt sụn khớp.

Trong khi đó, chụp X-quang khớp thường quy giúp bác sĩ đánh giá các tổn thương cấu trúc mạn tính như khuyết xương dạng hốc, hẹp khe khớp hoặc sự hình thành hạt tophi quanh khớp. Ở những trường hợp khó chẩn đoán hoặc vị trí tổn thương phức tạp, kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính năng lượng kép (DECT) có thể được chỉ định để phát hiện chính xác các mảng lắng đọng urat với độ tin cậy rất cao.

Các xét nghiệm bổ trợ đánh giá tình trạng viêm và chức năng cơ quan

Khi người bệnh có đợt sưng đau khớp cấp tính, bác sĩ thường chỉ định thêm một số xét nghiệm máu và nước tiểu để đánh giá toàn diện sức khỏe. Xét nghiệm tốc độ máu lắng (ESR) và protein phản ứng C (CRP) giúp đo lường mức độ phản ứng viêm cấp tính đang diễn ra trong cơ thể. Xét nghiệm acid uric niệu 24 giờ cũng có thể được thực hiện để đánh giá khả năng đào thải của thận.

Đồng thời, các chỉ số đánh giá chức năng gan (AST, ALT) và chức năng thận (ure, creatinin, mức lọc cầu thận) là bắt buộc trước khi can thiệp điều trị. Việc đánh giá chức năng các cơ quan này giúp bác sĩ lựa chọn hoạt chất an toàn, hiệu chỉnh liều lượng phù hợp và ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm đối với hệ bài tiết và chuyển hóa của người bệnh.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không nên tự mua que thử hoặc dựa vào một kết quả xét nghiệm acid uric máu duy nhất để tự ý mua thuốc điều trị gout. Việc tự dùng các thuốc hạ acid uric trong cơn đau cấp có thể làm nồng độ acid uric máu thay đổi đột ngột, khiến tình trạng viêm khớp bùng phát nặng hơn. Trước khi làm xét nghiệm máu, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn từ 4 đến 8 giờ và thông báo cho bác sĩ về các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng để tránh gây sai lệch kết quả.

Tóm tắt

Các xét nghiệm gout giữ vai trò quyết định trong việc chẩn đoán chính xác nguyên nhân viêm khớp, phân tầng giai đoạn bệnh và theo dõi hiệu quả điều trị lâu dài. Khi nhận thấy các dấu hiệu sưng đau khớp bất thường, người bệnh nên đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa cơ xương khớp để được bác sĩ thăm khám trực tiếp, chỉ định xét nghiệm phù hợp và xây dựng kế hoạch quản lý sức khỏe an toàn.