Các triệu chứng thủy đậu thường gặp qua từng giai đoạn phát triển

Triệu chứng thủy đậu thường gặp là gì?

Thủy đậu, dân gian còn gọi là phỏng rạ hoặc trái rạ, là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây nên. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở trẻ em trong độ tuổi đi học và những người trưởng thành chưa từng tiêm phòng hoặc chưa từng mắc bệnh trước đó. Virus lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn li ti trong không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, hoặc thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với chất dịch tiết ra từ các bọng nước bị vỡ trên da.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus có thời gian ủ bệnh âm thầm từ mười đến hai mươi mốt ngày trước khi bộc lộ triệu chứng ra bên ngoài. Bệnh có khả năng lây nhiễm rất cao trong cộng đồng, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ hoặc trong cùng một gia đình sinh hoạt chung. Nắm bắt bản chất và triệu chứng của bệnh là nền tảng để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và người thân xung quanh.

Biểu hiện toàn thân trong giai đoạn khởi phát ban đầu

Trước khi các nốt ban đặc trưng bộc lộ trên da, người mắc thủy đậu thường trải qua thời kỳ khởi phát kéo dài từ một đến hai ngày. Trong khoảng thời gian này, các biểu hiện toàn thân bắt đầu xuất hiện tương tự một đợt cảm cúm thông thường. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi, uể oải, nhức mỏi cơ khớp, chán ăn và có thể bị đau đầu âm ỉ.

Cơn sốt trong giai đoạn khởi phát có thể ở mức độ nhẹ từ ba mươi bảy độ rưỡi đến ba mươi tám độ, nhưng đôi khi ở người lớn hoặc những trường hợp nhiễm virus mức độ vừa đến nặng, nhiệt độ cơ thể có thể tăng cao hơn kèm cảm giác ớn lạnh. Trẻ nhỏ trong giai đoạn này thường quấy khóc, giảm bú hoặc lười vận động. Một số trường hợp có thể ghi nhận cảm giác đau rát họng, ho nhẹ hoặc sổ mũi, khiến bệnh dễ bị nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên. Đây cũng là thời điểm virus bắt đầu phát tán mạnh mẽ ra môi trường xung quanh qua giọt bắn đường thở dù tổn thương da chưa hiện diện.

Đặc điểm phát ban và hình thành nốt phỏng nước trên bề mặt da

Dấu hiệu đặc trưng nhất của thủy đậu là sự xuất hiện của các thương tổn da tiến triển qua nhiều hình thái. Khởi đầu là các nốt dát đỏ hoặc sẩn gồ nhẹ, sau đó nhanh chóng phát triển thành bọng nước mỏng chứa dịch trong suốt chỉ sau vài giờ đến một ngày.

Nốt phỏng nước thường xuất hiện đầu tiên ở thân mình, ngực, lưng, sau đó lan lên mặt, da đầu và các chi. Tổn thương mọc thành từng đợt liên tiếp cách nhau vài ngày, do đó trên cùng một vùng da có thể đồng thời thấy nốt sẩn đỏ mới, bọng nước căng mọng và nốt cũ đang khô vảy. Nốt bọng nước rất dễ vỡ khi cọ xát, gây cảm giác ngứa râm ran hoặc dữ dội khiến người bệnh muốn cào gãi.

Các tổn thương phỏng nước tại vùng niêm mạc

Ngoài da, tổn thương dạng bọng nước của thủy đậu còn có thể xuất hiện tại các vùng niêm mạc. Vị trí thường gặp nhất là niêm mạc khoang miệng như vòm họng, nướu, mặt trong má và lưỡi. Bọng nước tại niêm mạc nhanh chóng vỡ do cọ xát nhai nuốt, tạo thành vết loét trợt nông màu trắng xám bao quanh bởi quầng đỏ, gây đau rát khi ăn uống.

Tổn thương cũng có thể xuất hiện ở kết mạc mắt, ống tai ngoài hoặc niêm mạc sinh dục ở cả nam và nữ, gây ngứa rát hoặc xót khi đi tiểu. Khi bọng nước mọc ở kết mạc mắt, người bệnh có thể cảm thấy cộm xốn, đỏ mắt, chảy nước mắt và cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám để tránh ảnh hưởng thị lực.

Quá trình vỡ bọng nước, đóng vảy và phục hồi da

Sau khoảng bốn đến sáu ngày kể từ khi xuất hiện, dịch bên trong các nốt phỏng nước dần chuyển từ trạng thái trong suốt sang vẩn đục nhẹ. Tiếp đó, bọng nước bắt đầu xẹp xuống, teo dần và đóng vảy mày màu nâu thẫm. Quá trình bong vảy thường diễn ra trong vòng một đến hai tuần tiếp theo tùy thuộc vào cơ địa và mức độ chăm sóc tổn thương da.

Nếu người bệnh giữ gìn vệ sinh da sạch sẽ và không cào gãi làm trầy xước, vảy mày sẽ tự rụng tự nhiên, để lại vùng da non hơi hồng hoặc giảm sắc tố tạm thời và sẽ mờ dần theo thời gian mà không tạo thành sẹo vĩnh viễn. Ngược lại, nếu tổn thương bị chà xát mạnh hoặc nhiễm khuẩn thứ phát, quá trình liền sẹo sẽ kéo dài hơn, dễ hình thành các vết sẹo lõm gây ảnh hưởng thẩm mỹ lâu dài trên da mặt và cơ thể. Khi toàn bộ các nốt ban đã đóng vảy khô hoàn toàn, nguy cơ lây truyền virus cho những người xung quanh cũng chấm dứt.

Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ biến chứng cần theo dõi sát sao

Dù đa số ca bệnh diễn tiến lành tính, thủy đậu vẫn có thể gây biến chứng nặng nếu không được theo dõi chặt chẽ. Dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn tại da thường gặp khi nốt phỏng mưng mủ vàng, vùng da xung quanh sưng đỏ lan rộng, đau rát dữ dội kèm theo sốt cao trở lại sau khi đã hạ thân nhiệt.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, khó thở, thở gấp, ho kéo dài, đau đầu dữ dội, nôn mửa liên tục, ngủ li bì hoặc co giật. Đây có thể là dấu hiệu của viêm phổi hoặc viêm não do virus. Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch là nhóm có nguy cơ biến chứng cao cần được nhân viên y tế theo dõi sát.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các biểu hiện của bệnh thủy đậu mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại lá cây, thuốc bôi dân gian truyền miệng đắp lên vết phỏng hoặc tự ý mua thuốc kháng virus, kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa. Đặc biệt, không sử dụng aspirin để hạ sốt cho trẻ nhỏ mắc thủy đậu vì có nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye nguy hiểm tính mạng. Mọi can thiệp điều trị cần tuân theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Nhận diện sớm các biểu hiện của bệnh thủy đậu đóng vai trò then chốt giúp người bệnh được chăm sóc đúng hướng và hạn chế lây nhiễm trong cộng đồng. Khi phát hiện các nốt ban phỏng nước bất thường kèm sốt, người bệnh nên chủ động nghỉ ngơi, cách ly tại nhà và tham khảo tư vấn từ bác sĩ hoặc nhân viên y tế để có kế hoạch theo dõi an toàn, tránh biến chứng không mong muốn.