Các triệu chứng dị ứng thường gặp và biện pháp xử lý

Các triệu chứng dị ứng là gì?

Dị ứng là một trạng thái đáp ứng miễn dịch không bình thường của cơ thể đối với các tác nhân bên ngoài gọi là dị nguyên. Các dị nguyên phổ biến bao gồm phấn hoa, bụi mịn, lông thú nuôi, hải sản, đậu phộng, côn trùng đốt hoặc một số loại thuốc. Khi tiếp xúc với dị nguyên, cơ thể sản sinh kháng thể IgE và kích thích tế bào mast giải phóng histamine, gây ra các phản ứng viêm cục bộ hoặc toàn thân.

Mức độ dị ứng ở mỗi người rất khác nhau, dao động từ các biểu hiện nhẹ như hắt hơi, ngứa da cho đến các phản ứng nặng ảnh hưởng đến tính mạng. Hiểu rõ cơ chế và các dạng biểu hiện dị ứng giúp người bệnh nâng cao cảnh giác, không chủ quan khi xuất hiện triệu chứng và biết cách trao đổi hiệu quả với bác sĩ chuyên khoa dị ứng hoặc miễn dịch lâm sàng.

Biểu hiện dị ứng xuất hiện trên da và niêm mạc

Dị ứng biểu hiện qua da là dạng phổ biến nhất, xảy ra khi dị nguyên tiếp xúc trực tiếp hoặc đi qua đường tiêu hóa và hô hấp. Triệu chứng đặc trưng nhất là nổi mề đay, xuất hiện các sẩn ngứa màu đỏ hoặc hồng, gồ lên mặt da với kích thước thay đổi. Người bệnh thường cảm thấy ngứa ngáy dữ dội, châm chích và muốn gãi liên tục.

Ngoài ra, phản ứng dị ứng còn gây chàm tiếp xúc, da trở nên khô, nứt nẻ, bong tróc hoặc nổi mụn nước nhỏ. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể bị phù Quincke hay còn gọi là phù mạch, gây sưng to ở các vùng da mỏng như môi, mí mắt, lưỡi hoặc bộ phận sinh dục. Khi nhận thấy vùng môi hoặc lưỡi sưng to nhanh chóng, người bệnh cần đặc biệt lưu ý vì đây có thể là dấu hiệu ảnh hưởng đến đường thở.

Biểu hiện dị ứng tại đường hô hấp và mắt

Dị nguyên lơ lửng trong không khí như nấm mốc, phấn hoa, mạt bụi nhà thường kích thích đường hô hấp gây ra tình trạng viêm mũi dị ứng. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như hắt hơi liên tục thành từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong và ngạt mũi. Tình trạng này có thể xuất hiện theo mùa hoặc kéo dài quanh năm tùy thuộc vào môi trường sống.

Trên đường hô hấp dưới, phản ứng dị ứng có thể làm co thắt cơ trơn phế quản, gây khó thở, thở khò khè, ho dai dẳng hoặc cảm giác tức ngực, đặc biệt ở những người có tiền sử bệnh hen phế quản. Bên cạnh đó, dị ứng cũng thường đi kèm tổn thương ở mắt với biểu hiện viêm kết mạc dị ứng như đỏ mắt, ngứa mắt, chảy nước mắt sống và nhạy cảm với ánh sáng. Các triệu chứng hô hấp và mắt tuy ít gây nguy hiểm tức thì nhưng ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và chất lượng giấc ngủ.

Biểu hiện dị ứng đường tiêu hóa và dấu hiệu toàn thân nặng

Dị ứng thực phẩm xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng với các protein có trong thức ăn như tôm, cua, trứng, sữa hoặc hạt ngũ cốc. Triệu chứng tiêu hóa thường xuất hiện vài phút đến vài giờ sau khi ăn, bao gồm buồn nôn, nôn mửa, đau bụng quặn thắt và tiêu chảy. Một số người còn có cảm giác ngứa hoặc tê mờ ở môi, lưỡi và khoang miệng ngay khi vừa tiếp xúc với thức ăn gây dị ứng.

Nguy hiểm nhất trong các dạng dị ứng là sốc phản vệ, một phản ứng dị ứng toàn thân nghiêm trọng phát triển rất nhanh. Dấu hiệu cảnh báo sốc phản vệ bao gồm tụt huyết áp, mạch nhanh nhỏ khó bắt, chóng mặt, ngất xỉu, khó thở dữ dội do phù nề thanh quản và sưng phù toàn thân. Sốc phản vệ là một cấp cứu y khoa khẩn cấp, đòi hỏi phải được xử lý ngay lập tức tại cơ sở y tế gần nhất để bảo vệ tính mạng người bệnh.

Các bước xử lý ban đầu và nguyên tắc phòng ngừa dị ứng

Khi xuất hiện phản ứng dị ứng mức độ nhẹ, nguyên tắc quan trọng hàng đầu là ngừng ngay lập tức việc tiếp xúc với dị nguyên nghi ngờ. Nếu dị ứng do thức ăn hoặc thuốc, người bệnh tuyệt đối không tiếp tục sử dụng. Nếu dị ứng do tiếp xúc ngoài da, cần rửa sạch vùng da tổn thương bằng nước mát hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ dị nguyên đọng lại. Người bệnh nên tránh chà xát hay gãi mạnh vì có thể gây trầy xước và nhiễm trùng da.

Đối với các triệu chứng khó chịu nhẹ như ngứa da hay chảy nước mũi, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể tư vấn sử dụng các thuốc kháng histamine đường uống hoặc kem bôi ngoài da thích hợp. Tuy nhiên, người bệnh không được tự ý sử dụng thuốc có chứa corticosteroid kéo dài khi chưa có chỉ định y khoa. Việc ghi chép lại nhật ký tiếp xúc và thăm khám tại chuyên khoa Miễn dịch – Dị ứng giúp xác định chính xác dị nguyên bằng các xét nghiệm lẩy da hoặc xét nghiệm máu, từ đó xây dựng kế hoạch phòng tránh hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho chẩn đoán hay hướng dẫn điều trị từ nhân viên y tế. Mức độ phản ứng dị ứng ở mỗi cá nhân có thể thay đổi thất thường và bùng phát nghiêm trọng ngoài dự đoán. Người bệnh không tự ý mua thuốc điều trị, không thay đổi liều lượng thuốc đang dùng và không trì hoãn việc đi khám khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các triệu chứng dị ứng và áp dụng biện pháp xử lý an toàn giúp giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe. Việc chủ động tránh xa dị nguyên kết hợp với việc tham vấn ý kiến chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa là giải pháp căn bản nhất giúp quản lý dị ứng hiệu quả và nâng cao chất lượng cuộc sống.