Các triệu chứng bệnh Whitmore thường gặp và lưu ý đi khám sớm

Triệu chứng bệnh Whitmore là gì?

Bệnh Whitmore còn được biết đến trong y văn với tên gọi melioidosis, là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lưu hành chủ yếu tại các vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Burkholderia pseudomallei, loài vi sinh vật có khả năng tồn tại bền bỉ trong môi trường đất ẩm và nước tù đọng. Con người thường bị nhiễm bệnh khi vi khuẩn xâm nhập qua các vết thương trầy xước trên da hoặc do hít phải hạt bụi, giọt bắn mang mầm bệnh sau mưa bão lũ lụt. Bệnh Whitmore có thể biểu hiện dưới nhiều dạng lâm sàng khác nhau từ nhiễm trùng cục bộ tại chỗ đến nhiễm trùng huyết tối cấp lan tỏa khắp cơ thể. Do triệu chứng khởi phát không đặc hiệu và biến thiên phức tạp, bệnh rất dễ bị bỏ sót trong giai đoạn đầu, khiến cho việc chẩn đoán xác định đòi hỏi phải dựa vào các kỹ thuật xét nghiệm vi sinh chuyên sâu tại bệnh viện.

Biểu hiện bệnh Whitmore tại đường hô hấp và phổi

Viêm phổi là dạng lâm sàng phổ biến hàng đầu của bệnh Whitmore, chiếm phần lớn các trường hợp nhập viện. Người bệnh thường khởi phát với các cơn sốt cao liên tục, ớn lạnh, kèm theo ho khan hoặc ho có đờm mủ đục, đôi khi ho ra máu tươi. Đi cùng với đó là cảm giác tức nặng ngực, đau ngực tăng lên khi hít thở sâu và khó thở tăng dần theo thời gian.

Các triệu chứng tổn thương phổi do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei rất dễ nhầm lẫn với viêm phổi thùy thông thường hoặc bệnh lao phổi tiến triển. Nếu không được phát hiện và can thiệp y tế đúng chuyên khoa truyền nhiễm, tổn thương nhu mô phổi có thể nhanh chóng hình thành các ổ áp xe rải rác, gây tràn dịch màng phổi và suy hô hấp cấp tính đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Triệu chứng nhiễm trùng huyết và tổn thương cơ quan nội tạng

Nhiễm trùng huyết do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei là thể bệnh tối cấp và có tỷ lệ nguy kịch rất cao. Bệnh nhân thường khởi phát đột ngột với triệu chứng rét run dữ dội, sốt cao dao động không hạ, mạch nhanh, thở gấp, huyết áp tụt sâu và tinh thần lơ mơ hoặc mê sảng.

Ở thể toàn thân, vi khuẩn đi theo dòng máu tấn công cùng lúc nhiều cơ quan nội tạng. Siêu âm và chụp cắt lớp vi tính thường ghi nhận các ổ áp xe nhỏ li ti tại gan, lách, thận hoặc phì đại tuyến tiền liệt. Biểu hiện lâm sàng của thể bệnh này diễn tiến cực kỳ nhanh chóng, dễ dẫn tới sốc nhiễm khuẩn và hội chứng suy đa tạng nếu người bệnh nhập viện muộn.

Dấu hiệu tổn thương da mô mềm và khớp

Tổn thương da và mô dưới da là dấu hiệu thường gặp khi vi khuẩn xâm nhập trực tiếp qua các vết xước tiếp xúc với bùn đất bẩn. Vùng da bị tổn thương ban đầu xuất hiện nốt sẩn đỏ, sau đó nhanh chóng sưng nề, hóa mủ tạo thành các nốt loét hoại tử hoặc ổ áp xe đau nhức dai dẳng, bờ tổn thương không đều và chảy dịch vàng.

Bên cạnh ổ loét ngoài da, người bệnh có thể nhận thấy các hạch bạch huyết lân cận sưng to và ấn đau. Một số bệnh nhân còn gặp tình trạng viêm tấy mô bào sâu hoặc sưng đau các khớp lớn như khớp gối, khớp cổ chân do vi khuẩn di chuyển tới màng hoạt dịch. Các vết loét da do bệnh Whitmore thường đáp ứng rất kém với các loại kháng sinh thông thường nếu không được định danh chính xác vi khuẩn gây bệnh.

Yếu tố nguy cơ khiến triệu chứng bệnh trở nên nghiêm trọng

Bất kỳ ai tiếp xúc với đất và nước ô nhiễm đều có thể mắc bệnh, nhưng mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng phụ thuộc rất lớn vào tình trạng bệnh nền. Người mắc đái tháo đường là nhóm có nguy cơ cao nhất tiến triển thành thể nhiễm trùng huyết nặng do rối loạn chức năng thực bào và suy giảm miễn dịch tự nhiên.

Ngoài ra, những người mắc bệnh thận mạn tính, xơ gan, nghiện rượu lâu năm hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cũng đối mặt với nguy cơ bệnh diễn tiến phức tạp. Những trường hợp này khi xuất hiện các triệu chứng như sốt âm ỉ không rõ nguyên nhân, mệt mỏi suy kiệt kéo dài cần được người nhà đưa đến bệnh viện ngay để làm các xét nghiệm chẩn đoán xác định.

Thời điểm cần đến bệnh viện khám và xét nghiệm vi sinh

Thời gian là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả điều trị bệnh Whitmore. Người bệnh cần đến ngay các bệnh viện có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc khoa hồi sức cấp cứu khi xuất hiện sốt cao không hạ kèm khó thở, đau ngực dữ dội, tụt huyết áp hoặc rối loạn tri giác.

Đặc biệt, nếu tiền sử trong vòng một đến bốn tuần trước đó từng lội nước ngập, làm ruộng, tiếp xúc đất bùn mà nay xuất hiện vết loét da mưng mủ kéo dài hoặc ho khan nhiều ngày, người bệnh phải thông báo chi tiết yếu tố dịch tễ cho bác sĩ điều trị. Việc cung cấp đầy đủ thông tin giúp nhân viên y tế nhanh chóng chỉ định nuôi cấy mẫu bệnh phẩm máu, đờm hoặc mủ để phát hiện vi khuẩn Burkholderia pseudomallei kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về triệu chứng bệnh Whitmore chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức y tế cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các mẹo dân gian đắp lá lên vết loét ngoài da, vì hành động này có thể khiến vết thương nhiễm trùng nặng thêm và làm mất thời gian vàng cứu chữa. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, cần đến ngay cơ sở y tế đủ năng lực xét nghiệm vi sinh.

Tóm tắt

Nhận biết sớm biểu hiện bệnh Whitmore giúp người bệnh nhanh chóng tiếp cận xét nghiệm vi sinh và phác đồ kháng sinh chuyên sâu. Việc chủ động đi khám kịp thời khi có triệu chứng nghi ngờ là yếu tố quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.