Các triệu chứng bệnh sởi ở trẻ em mà phụ huynh cần chú ý

Triệu chứng bệnh sởi ở trẻ em là gì?

Bệnh sởi là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus thuộc chi Morbillivirus, họ Paramyxoviridae gây nên. Bệnh có khả năng lây truyền rất cao qua các giọt bắn nhỏ lơ lửng trong không khí khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Trẻ em chưa được tiêm phòng vaccine đầy đủ hoặc trẻ có hệ miễn dịch yếu là đối tượng dễ mắc bệnh và có nguy cơ diễn tiến nặng nhất. Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua niêm mạc mắt, mũi hoặc họng, virus nhân lên tại đường hô hấp trên và hạch bạch huyết trước khi phát tán vào máu đến khắp các cơ quan. Bệnh sởi đặc trưng bởi hội chứng nhiễm trùng, nhiễm độc toàn thân kết hợp cùng viêm long kết mạc mắt, đường hô hấp trên và phát ban dạng sần tuần tự từ đầu mặt xuống chi dưới. Việc hiểu rõ cơ chế và biểu hiện lâm sàng là nền tảng để theo dõi trẻ an toàn.

Biểu hiện khởi phát và giai đoạn viêm long đường hô hấp

Bệnh sởi ở trẻ nhỏ thường có thời gian ủ bệnh kéo dài khoảng bảy đến mười bốn ngày sau khi tiếp xúc với nguồn lây mà không biểu hiện dấu hiệu rõ ràng. Giai đoạn khởi phát hay còn gọi là giai đoạn viêm long thường kéo dài từ ba đến bốn ngày với các biểu hiện rất dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường. Trẻ bắt đầu sốt nhẹ rồi tăng nhanh thành sốt cao liên tục, kèm theo ho khan, chảy nước mũi trong, hắt hơi và nghẹt mũi.

Đặc biệt, mắt của trẻ thường đỏ ửng do viêm kết mạc, mi mắt sưng nề, chảy nước mắt nhiều và trẻ có xu hướng sợ ánh sáng. Trong niêm mạc miệng, đặc biệt là vùng mặt trong má ngang tầm răng hàm trên, phụ huynh có thể quan sát thấy những nốt nhỏ màu trắng ngà có viền đỏ xung quanh gọi là hạt Koplik. Dấu hiệu đặc trưng này thường xuất hiện và biến mất rất nhanh trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ, báo hiệu ban sởi chuẩn bị bùng phát ra ngoài da. Trẻ trong giai đoạn này thường quấy khóc nhiều, mệt mỏi, biếng ăn do đau họng và sốt cao.

Đặc điểm phát ban đặc trưng theo trình tự của bệnh sởi

Giai đoạn toàn phát đánh dấu bằng sự xuất hiện của các nốt ban dạng sẩn màu hồng hoặc đỏ, hơi gồ nhẹ trên bề mặt da. Ban sởi có đặc điểm mọc rất tuần tự theo trình tự từ trên xuống dưới, bắt đầu từ sau tai, vùng chân tóc, sau đó lan ra trán, má, cổ rồi xuống ngực, lưng và bụng trong ngày đầu tiên. Sang ngày thứ hai và thứ ba, ban tiếp tục lan xuống hai cánh tay, đùi, cẳng chân và bàn chân của trẻ. Khi ban mọc khắp người, trẻ thường sốt rất cao và mệt mỏi nhiều.

Các nốt ban có thể đứng rải rác hoặc liên kết lại với nhau thành từng mảng đỏ không đều, giữa các mảng vẫn có những vùng da lành. Ban sởi không gây ngứa dữ dội như mày đay nhưng có thể khiến trẻ cảm thấy nóng rát, bứt rứt. Sau khoảng ba đến bốn ngày tồn tại, ban bắt đầu lặn dần theo đúng thứ tự đã mọc, từ mặt xuống đến chân. Khi lặn, các nốt ban chuyển sang màu sẫm nâu, để lại các vết thâm có vảy mịn bong ra được gọi là dấu hiệu vằn da hổ. Khi ban bay hết và không có biến chứng, thân nhiệt của trẻ sẽ dần hạ về mức bình thường.

Các biến chứng nguy hiểm phụ huynh cần cảnh giác

Bệnh sởi làm suy giảm đáp ứng miễn dịch tạm thời ở trẻ, tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn cơ hội xâm nhập và gây nên nhiều biến chứng nặng nề nếu không được chăm sóc đúng mức. Biến chứng đường hô hấp thường gặp nhất là viêm thanh quản cấp gây khó thở, khàn tiếng, viêm phế quản và viêm phổi bội nhiễm, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng suy hô hấp ở trẻ nhỏ.

Bên cạnh đó, virus sởi có thể lan sang hệ thần kinh gây viêm não, màng não với các biểu hiện co giật, lơ mơ hoặc hôn mê vô cùng nguy hiểm. Hệ tiêu hóa của trẻ cũng có thể bị ảnh hưởng nặng nề với tình trạng tiêu chảy kéo dài, viêm loét niêm mạc miệng dẫn đến mất nước và suy dinh dưỡng cấp. Ở mắt, thiếu hụt vi chất trong đợt nhiễm sởi có thể gây viêm loét giác mạc, thậm chí dẫn đến mù lòa. Phụ huynh cần nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao không hạ sau khi ban đã lặn, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, li bì, co giật để đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Chăm sóc và theo dõi trẻ mắc sởi tại nhà đúng cách

Khi trẻ được chẩn đoán mắc sởi thể nhẹ và được theo dõi tại nhà theo chỉ dẫn của bác sĩ, chế độ chăm sóc đóng vai trò then chốt giúp nâng cao thể trạng. Phòng của trẻ cần thoáng khí, đủ ánh sáng tự nhiên nhưng tránh gió lùa trực tiếp và ánh nắng quá chói chang gây kích ứng mắt. Phụ huynh nên vệ sinh mũi họng, mắt cho trẻ hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương, giúp làm sạch dịch tiết và giảm cảm giác khó chịu.

Trẻ bị sốt cao cần được uống nhiều nước ấm, nước trái cây tươi hoặc dung dịch bù điện giải theo hướng dẫn y tế để tránh mất nước. Về dinh dưỡng, nên cho trẻ ăn các món lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo súp chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày để đảm bảo năng lượng. Không nên kiêng khem gió, nước quá mức dẫn đến việc không tắm rửa, khiến vi khuẩn tích tụ trên da gây nhiễm trùng. Thay vào đó, hãy lau người nhẹ nhàng cho trẻ bằng nước ấm trong phòng kín. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc chứa corticoid để điều trị cho trẻ khi chưa có chỉ định chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt quá liều, thuốc kháng sinh hoặc các bài thuốc dân gian truyền miệng để đắp lên ban da của trẻ. Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc sởi hoặc xuất hiện các dấu hiệu thở khó, co giật, li bì, cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các biểu hiện của bệnh sởi ở trẻ em đóng vai trò quyết định trong việc hỗ trợ trẻ phục hồi an toàn và ngăn chặn lây nhiễm. Cha mẹ hãy theo dõi sát sao từng giai đoạn sốt, phát ban, chăm sóc dinh dưỡng đúng cách và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường.