Các phương pháp phẫu thuật trật khớp cùng đòn thường áp dụng

Phẫu thuật trật khớp cùng đòn là gì?

Khớp cùng đòn đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối đai vai với thân mình, hỗ trợ các chuyển động giơ tay lên cao, đưa tay ra sau và xoay ngoài của khớp vai. Phân loại chấn thương khớp cùng đòn theo Rockwood chia tổn thương thành sáu độ dựa trên mức độ rách dây chằng cùng đòn, dây chằng quạ đòn và mức di lệch của xương đòn.

Thông thường, trật khớp độ 1 và độ 2 được điều trị bảo tồn bằng đeo đai cố định cánh tay kết hợp dùng thuốc giảm đau và tập vật lý trị liệu. Trái lại, trật khớp từ độ 4 đến độ 6 hoặc độ 3 trên người lao động nặng, vận động viên thể thao thường có chỉ định phẫu thuật. Việc can thiệp sớm trong giai đoạn cấp tính dưới ba tuần giúp tận dụng khả năng tự liền của dây chằng, trong khi các tổn thương bán cấp hoặc mạn tính thường cần thêm kỹ thuật tái tạo dây chằng phức tạp hơn.

Phương pháp phẫu thuật đặt nẹp móc xương đòn

Kỹ thuật đặt nẹp móc là một trong những phương pháp phẫu thuật kinh điển và phổ biến trong điều trị trật khớp cùng đòn cấp tính. Bác sĩ phẫu thuật sẽ rạch da bộc lộ đầu ngoài xương đòn và mỏm cùng vai, sau đó đặt một tấm nẹp kim loại đặc biệt có phần móc luồn xuống dưới mỏm cùng vai, thân nẹp được bắt vít cố định chắc chắn vào thân xương đòn.

Cơ chế nẹp móc giúp ghì đầu ngoài xương đòn xuống vị trí giải phẫu ban đầu, giữ ổn định tuyệt đối ổ khớp để các dây chằng bị đứt có thời gian hồi phục tự nhiên. Ưu điểm nổi bật của nẹp móc là độ vững cơ học rất cao, cho phép người bệnh sớm vận động khớp vai nhẹ nhàng sau mổ. Tuy nhiên, phần móc kim loại tì sát dưới mỏm cùng vai có thể gây kích ứng khoang dưới mỏm cùng hoặc viêm túi hoạt dịch nếu để lâu. Do đó, người bệnh thường phải trải qua cuộc phẫu thuật thứ hai sau khoảng ba đến sáu tháng để tháo nẹp kim loại ra khỏi cơ thể.

Phương pháp cố định bằng hệ thống nút treo quạ đòn

Phương pháp cố định bằng hệ thống nút treo sử dụng các nút kim loại nhỏ liên kết với sợi chỉ bện siêu bền, tạo lực kéo néo đàn hồi giữa xương đòn và mỏm quạ. Bác sĩ sẽ khoan đường hầm nhỏ xuyên qua xương đòn và mỏm quạ, luồn hệ thống nút qua rồi siết chặt nhằm kéo sát xương đòn về lại vị trí tiếp khớp tự nhiên với mỏm cùng vai.

Kỹ thuật này có thể thực hiện qua đường mổ nhỏ ít xâm lấn hoặc dưới sự hỗ trợ của nội soi khớp vai, giúp hạn chế bóc tách phần mềm xung quanh. Cố định bằng nút treo không gây cọ xát cơ học vào mỏm cùng vai như nẹp móc và thường không bắt buộc phải phẫu thuật rút phương tiện kết hợp xương lần hai nếu không có biến chứng. Phương pháp này đặc biệt phù hợp cho các chấn thương trật khớp cấp tính nhờ khả năng duy trì sinh lý chuyển động vi thể tự nhiên của đai vai trong suốt quá trình liền sẹo dây chằng.

Kỹ thuật tái tạo dây chằng quạ đòn cho trật khớp mạn tính

Khi trật khớp cùng đòn đã diễn biến kéo dài quá ba đến bốn tuần hoặc các phẫu thuật trước đó thất bại dẫn đến mất vững khớp mạn tính, các đầu mút dây chằng bị thoái hóa xơ hóa và mất hoàn toàn khả năng tự liền. Trong tình huống này, việc đơn thuần nắn ép giữ xương bằng kim hoặc nẹp sẽ không mang lại kết quả lâu dài nếu không tiến hành tái tạo dây chằng quạ đòn.

Bác sĩ phẫu thuật chấn thương chỉnh hình sẽ sử dụng mảnh ghép gân tự thân lấy từ gân cơ thon, gân cơ bán gân ở cẳng chân hoặc gân đồng loại để tái tạo lại bó nón và bó thang của dây chằng quạ đòn. Mảnh ghép được luồn quanh mỏm quạ hoặc đi qua các lỗ khoan trên xương đòn rồi cố định bằng vít chèn sinh học hoặc nút treo. Kỹ thuật tái tạo dây chằng giải phẫu giúp phục hồi cả độ vững theo chiều đứng lẫn chiều ngang của khớp vai, ngăn ngừa tình trạng trồi xương đòn tái phát và giảm thiểu nguy cơ đau vai mạn tính khi vận động mạnh.

Phương pháp phẫu thuật nội soi khớp vai ít xâm lấn

Phẫu thuật nội soi khớp vai trong điều trị trật khớp cùng đòn là kỹ thuật hiện đại ngày càng được ứng dụng rộng rãi tại các trung tâm chấn thương chỉnh hình chuyên sâu. Thay vì phải rạch một đường mổ dài để bộc lộ toàn bộ vùng khớp cùng đòn, phẫu thuật viên chỉ cần tạo hai hoặc ba vết rạch rất nhỏ khoảng năm milimet để đưa camera nội soi và các dụng cụ vi phẫu chuyên dụng vào trong khoang khớp.

Nội soi cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp và đánh giá toàn diện các tổn thương phối hợp bên trong khớp vai như rách sụn viền, tổn thương gân cơ chóp xoay hoặc tổn thương sụn khớp vốn rất dễ bị bỏ sót khi chỉ chụp X quang thông thường. Dưới hình ảnh phóng đại rõ nét, bác sĩ tiến hành luồn các hệ thống treo giữ mỏm quạ xương đòn một cách chính xác mà ít gây sang chấn mô mềm. Người bệnh sau mổ nội soi thường ít đau hơn, vết sẹo mổ thẩm mỹ cao, giảm nguy cơ nhiễm trùng và thời gian phục hồi tầm vận động khớp vai diễn ra thuận lợi hơn.

Lưu ý an toàn

Mỗi phương pháp phẫu thuật trật khớp cùng đòn đều có những ưu điểm, nguy cơ tiềm ẩn và yêu cầu chăm sóc phục hồi khác nhau. Quyết định can thiệp phẫu thuật và lựa chọn kỹ thuật mổ phụ thuộc vào độ trật khớp, tuổi tác, mức độ hoạt động thể lực cũng như tình trạng tổn thương mô mềm đi kèm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn bóp, bẻ khớp hoặc đắp thuốc nam lá cây lên vùng vai bị biến dạng vì có thể gây tổn thương thêm đám rối thần kinh cánh tay, rách thêm cơ hoặc nhiễm trùng phần mềm. Quá trình tập phục hồi chức năng sau mổ cần tuân thủ nghiêm ngặt theo phác đồ hướng dẫn của bác sĩ điều trị.

Tóm tắt

Phẫu thuật trật khớp cùng đòn là giải pháp hiệu quả giúp tái lập cấu trúc giải phẫu và độ vững chắc cho đai vai trong các trường hợp tổn thương nặng hoặc mất vững mạn tính. Việc thăm khám sớm tại chuyên khoa chấn thương chỉnh hình giúp người bệnh lựa chọn phương pháp can thiệp thích hợp, kết hợp vật lý trị liệu đúng cách để sớm lấy lại tầm vận động khớp vai an toàn.