Các cách điều trị sỏi thận hiện nay
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sỏi thận là một trong những bệnh lý đường tiết niệu phổ biến, có thể gây ra những cơn đau quặn thận dữ dội, tiểu máu và dẫn đến suy giảm chức năng thận nếu không được xử trí đúng cách. Tùy thuộc vào kích thước, số lượng, độ cứng, vị trí của viên sỏi cũng như tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh, y học hiện đại đã phát triển nhiều giải pháp điều trị hiệu quả từ bảo tồn nội khoa đến can thiệp ít xâm lấn.
Việc hiểu rõ ưu nhược điểm của từng phương pháp điều trị sỏi thận giúp người bệnh chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa, từ đó lựa chọn phác đồ can thiệp phù hợp nhất, vừa loại bỏ sỏi hiệu quả vừa bảo vệ chức năng của hệ tiết niệu.
Phương pháp điều trị sỏi thận là gì?
Sỏi thận hình thành do sự lắng đọng và kết tinh của các khoáng chất trong nước tiểu, phổ biến nhất là calci oxalat, acid uric, phosphat hoặc struvite. Khi các tinh thể này tích tụ theo thời gian sẽ tạo thành những viên sỏi có kích thước và hình dạng khác nhau trong đài bể thận. Mục tiêu cốt lõi của việc điều trị sỏi thận là giải phóng tắc nghẽn đường dẫn niệu, loại bỏ sỏi ra khỏi cơ thể, kiểm soát triệu chứng đau đớn, ngăn ngừa nhiễm trùng đường tiểu và bảo tồn tối đa chức năng lọc của thận. Hiện nay, chiến lược điều trị không còn phụ thuộc chủ yếu vào các ca đại phẫu mở như trước đây, mà chuyển dịch mạnh mẽ sang các kỹ thuật can thiệp xâm lấn tối thiểu, mang lại hiệu quả sạch sỏi cao và giúp người bệnh nhanh chóng trở lại sinh hoạt bình thường.
Theo dõi nội khoa và điều trị tống sỏi tự nhiên
Đối với các trường hợp sỏi thận kích thước nhỏ, bờ nhẵn, chưa gây giãn đài bể thận và không kèm theo nhiễm trùng đường tiết niệu, bác sĩ thường ưu tiên theo dõi và điều trị bảo tồn. Người bệnh được khuyến khích uống đủ từ hai đến ba lít nước mỗi ngày để tăng lưu lượng nước tiểu, tạo điều kiện thuận lợi hỗ trợ viên sỏi tự di chuyển xuống bàng quang và thoát ra ngoài. Bên cạnh đó, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc chỉ định một số nhóm thuốc nhằm hỗ trợ giãn cơ trơn niệu quản, thuốc giảm đau chống viêm khi xuất hiện cơn khó chịu, hoặc thuốc kiềm hóa nước tiểu đối với sỏi acid uric. Trong suốt quá trình điều trị nội khoa, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ, thực hiện siêu âm hệ tiết niệu và xét nghiệm nước tiểu để đánh giá chính xác tốc độ dịch chuyển của sỏi cũng như chức năng thận.
Tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích
Tán sỏi ngoài cơ thể là kỹ thuật can thiệp không xâm lấn, sử dụng sóng xung kích hội tụ tập trung vào viên sỏi để làm vỡ sỏi thành các mảnh vụn nhỏ, sau đó đào thải tự nhiên qua đường tiểu. Phương pháp này thường được chỉ định cho các viên sỏi thận có kích thước dưới hai centimet, nằm ở vị trí thuận lợi như bể thận hoặc đài trên, đài giữa và không có bế tắc đường dẫn nước tiểu phía dưới. Ưu điểm nổi bật của tán sỏi ngoài cơ thể là người bệnh không cần phẫu thuật, không để lại vết mổ, thời gian nằm viện ngắn và khả năng phục hồi nhanh chóng. Tuy nhiên, kỹ thuật này có thể không đạt hiệu quả tối ưu với sỏi quá cứng, sỏi đài dưới góc hẹp, hoặc người bệnh có bất thường giải phẫu đường tiết niệu, béo phì nặng hay phụ nữ đang mang thai.
Tán sỏi thận nội soi ngược dòng bằng laser
Tán sỏi nội soi ngược dòng sử dụng ống soi mềm hoặc bán cứng đi ngược từ niệu đạo qua bàng quang, lên niệu quản và tiếp cận trực tiếp viên sỏi trong đài bể thận. Sau khi xác định chính xác vị trí, bác sĩ sẽ sử dụng năng lượng laser để tán vụn sỏi và dùng rọ chuyên dụng gắp các mảnh sỏi ra ngoài. Đây là phương pháp can thiệp ít xâm lấn rất hiệu quả cho sỏi niệu quản và sỏi thận kích thước dưới hai centimet, đặc biệt hữu ích khi tán sỏi ngoài cơ thể thất bại. Nhờ tiếp cận hoàn toàn qua đường tự nhiên của cơ thể, người bệnh không có vết sẹo ngoài da, ít chảy máu, mức độ đau sau thủ thuật thấp và thường có thể xuất viện trong vòng một đến hai ngày. Sau can thiệp, bác sĩ thường đặt một ống thông niệu quản tạm thời để dẫn lưu nước tiểu và rút ra sau vài tuần.
Tán sỏi thận qua da đường hầm nhỏ
Tán sỏi thận qua da là bước tiến vượt bậc trong ngoại khoa tiết niệu, thay thế phần lớn các ca mổ hở truyền thống đối với sỏi kích thước lớn trên hai centimet hoặc sỏi san hô phức tạp. Bác sĩ sẽ tạo một đường hầm nhỏ có kích thước khoảng năm đến mười milimet từ vùng lưng hông đi thẳng vào đài bể thận dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc màn tăng sáng X-quang. Qua đường hầm này, máy nội soi và đầu phát năng lượng laser hoặc siêu âm được đưa vào để tán nhỏ sỏi và hút sạch ra ngoài. Phương pháp này giúp lấy sạch sỏi tối đa, bảo tồn tối đa chức năng thận, vết sẹo mổ rất nhỏ, ít mất máu và rút ngắn đáng kể thời gian hồi phục so với phẫu thuật mở thông thường, tuy nhiên đòi hỏi trang thiết bị chuyên sâu và phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm.
Phẫu thuật nội soi lấy sỏi và mổ mở truyền thống
Mặc dù các kỹ thuật can thiệp ít xâm lấn ngày càng phát triển, phẫu thuật nội soi sau phúc mạc hoặc mổ mở kinh điển vẫn giữ vai trò cần thiết trong những tình huống lâm sàng đặc thù. Phẫu thuật thường được cân nhắc khi sỏi có kích thước quá lớn, sỏi san hô toàn bộ kèm theo dị tật giải phẫu hệ tiết niệu, hẹp niệu quản phức tạp hoặc khi các phương pháp tán sỏi ít xâm lấn khác không thể thực hiện hay thất bại. Ngoài ra, mổ hở cũng được chỉ định khẩn cấp trong các trường hợp sỏi gây tắc nghẽn nặng dẫn đến thận ứ mủ, nhiễm khuẩn huyết đe dọa tính mạng cần can thiệp xử trí triệt để kết hợp dẫn lưu. Thời gian hồi phục sau mổ mở thường kéo dài hơn, do đó người bệnh cần được theo dõi cẩn thận tại bệnh viện chuyên khoa để phòng ngừa biến chứng nhiễm trùng và chăm sóc vết mổ chu đáo.
Lưu ý an toàn
Mọi phương pháp can thiệp sỏi thận đều cần được chỉ định và thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thận tiết niệu sau khi đã thăm khám lâm sàng và thực hiện đầy đủ chẩn đoán hình ảnh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc tán sỏi trôi nổi trên thị trường hoặc tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc, vì có thể gây ngộ độc, suy gan, suy thận hoặc làm chậm trễ thời điểm can thiệp ngoại khoa cần thiết. Khi có dấu hiệu sốt cao, rét run, đau hông lưng dữ dội hoặc bí tiểu, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay.
Tóm tắt
Việc lựa chọn phương pháp điều trị sỏi thận phụ thuộc vào vị trí, kích thước viên sỏi và tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh. Thay vì tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng, người bệnh nên chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa thận tiết niệu để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ can thiệp an toàn, phù hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sỏi thận kích thước bao nhiêu thì có thể tự đào thải ra ngoài?
Sỏi thận nhỏ dưới 5mm, chưa gây tắc nghẽn hoặc biến chứng có thể tự đào thải qua nước tiểu khi người bệnh uống đủ nước, vận động hợp lý và tuân thủ theo dõi từ bác sĩ.
Tán sỏi thận bằng công nghệ hiện đại có gây đau đớn nhiều không?
Nhiều phương pháp tán sỏi hiện đại như tán sỏi ngoài cơ thể hoặc nội soi ngược dòng là can thiệp ít xâm lấn, được gây tê hoặc gây mê nên giảm thiểu tối đa cảm giác đau đớn cho người bệnh.
Có nên tự uống thuốc nam hoặc thuốc bắc để làm tan sỏi thận không?
Các phương pháp dân gian hay bài thuốc nam chưa được chuẩn hóa về liều lượng và hiệu quả lâm sàng. Việc tự ý sử dụng có thể làm chậm trễ thời gian can thiệp y khoa và gây tổn thương chức năng thận.
Sau khi tán sỏi hoặc phẫu thuật lấy sỏi thì bệnh có tái phát không?
Sỏi thận có nguy cơ tái phát tương đối cao nếu người bệnh không điều chỉnh lối sống. Cần uống đủ nước mỗi ngày, ăn giảm muối, hạn chế đạm động vật và tái khám định kỳ theo hướng dẫn y tế.
Khi nào người mắc sỏi thận cần đến bệnh viện kiểm tra ngay lập tức?
Người bệnh cần đến bệnh viện ngay khi xuất hiện cơn đau quặn thận dữ dội, tiểu ra máu rõ rệt, sốt cao kèm rét run hoặc cảm thấy bí tiểu, tiểu buốt rát kéo dài.
