Các phương pháp chẩn đoán ung thư phổi phổ biến hiện nay

Chẩn đoán ung thư phổi là gì?

Chẩn đoán ung thư phổi là tập hợp các phương pháp y khoa nhằm phát hiện, xác định loại tế bào ác tính nguyên phát tại phổi và đánh giá mức độ lan tràn của khối u trong cơ thể. Do phổi là cơ quan có thể tích lớn và giai đoạn đầu của bệnh thường không biểu hiện triệu chứng rầm rộ, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện ngẫu nhiên khi người bệnh đi khám sức khỏe tổng quát hoặc chụp phim lồng ngực vì một bệnh lý khác.

Một quy trình chẩn đoán hoàn chỉnh bao gồm việc xác định vị trí tổn thương qua hình ảnh, lấy mẫu mô hoặc tế bào để soi dưới kính hiển vi và thực hiện các xét nghiệm sinh học phân tử tiên tiến. Việc phân loại chính xác giữa ung thư phổi tế bào nhỏ và ung thư phổi không tế bào nhỏ, cùng với việc xác định giai đoạn tổn thương, là nền tảng cốt lõi giúp các bác sĩ chuyên khoa đưa ra tiên lượng và lựa chọn biện pháp can thiệp y tế thích hợp nhất cho người bệnh.

Chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện và định vị khối u phổi

Chẩn đoán hình ảnh là bước tiếp cận đầu tiên và không thể thiếu trong quy trình thăm dò các bệnh lý tại lồng ngực. Chụp X-quang ngực thẳng và nghiêng thường là xét nghiệm ban đầu giúp bác sĩ phát hiện các đám mờ bất thường, nốt đơn độc hoặc tình trạng xẹp phổi, tràn dịch màng phổi. Tuy nhiên, phim X-quang thông thường có độ phân giải hạn chế, dễ bỏ sót những khối u có kích thước nhỏ hoặc nằm khuất sau bóng tim và xương sườn.

Để đánh giá chi tiết cấu trúc lồng ngực, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực có tiêm thuốc cản quang hoặc liều thấp được xem là tiêu chuẩn vàng. Kỹ thuật này cung cấp những lát cắt giải phẫu sắc nét, giúp xác định chính xác vị trí, kích thước, đường bờ và độ thâm nhiễm của khối u đối với các cơ quan lân cận. Trong các tình huống cần đánh giá giai đoạn toàn thân hoặc nghi ngờ di căn xa, chụp cắt lớp phát xạ positron kết hợp cắt lớp vi tính (PET-CT) sẽ được chỉ định nhằm ghi nhận mức độ chuyển hóa của tế bào khối u trên khắp cơ thể.

Nội soi phế quản và các kỹ thuật can thiệp qua đường thở

Khi các phương tiện hình ảnh học phát hiện tổn thương nằm ở khu vực phế quản trung tâm, nội soi phế quản ống mềm là kỹ thuật thăm dò được ưu tiên áp dụng. Bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ đưa một ống soi mềm có gắn camera và nguồn sáng qua mũi hoặc miệng vào sâu trong đường thở để quan sát trực tiếp niêm mạc khí phế quản, phát hiện các vùng sùi loét hoặc chèn ép lòng ống dẫn khí.

Bên cạnh việc quan sát tổn thương, nội soi phế quản còn cho phép thực hiện các kỹ thuật thu thập mẫu bệnh phẩm như sinh thiết niêm mạc, chải tế bào phế quản hoặc rửa phế quản phế nang để tìm kiếm tế bào ác tính. Hiện nay, kỹ thuật siêu âm nội soi phế quản kết hợp chọc hút kim nhỏ xuyên thành khí phế quản còn giúp bác sĩ tiếp cận chính xác các khối hạch trung thất nằm ngoài đường thở, hỗ trợ đắc lực cho việc phân chia giai đoạn bệnh mà không cần can thiệp phẫu thuật mở ngực.

Sinh thiết phổi xuyên thành ngực dưới hướng dẫn hình ảnh

Đối với các khối u hoặc nốt mờ nằm ở vùng ngoại vi của nhu mô phổi mà ống nội soi phế quản khó tiếp cận, sinh thiết phổi xuyên thành ngực là phương pháp mang lại giá trị chẩn đoán cao. Thủ thuật này được thực hiện dưới sự dẫn đường trực tiếp của máy chụp cắt lớp vi tính hoặc máy siêu âm lồng ngực nhằm đảm bảo đầu kim đi chính xác vào tâm điểm của tổn thương.

Sau khi gây tê tại chỗ, bác sĩ can thiệp sẽ sử dụng kim sinh thiết chuyên dụng xuyên qua thành ngực vào phổi để lấy ra các mảnh mô nhỏ. Bệnh phẩm này sẽ được cố định ngay và chuyển tới phòng xét nghiệm giải phẫu bệnh để phân tích. Phương pháp này có độ nhạy và độ chính xác rất cao trong việc xác định bản chất lành tính hay ác tính của tổn thương. Sau thủ thuật, người bệnh sẽ được theo dõi sát tại cơ sở y tế để kịp thời xử trí các biến chứng có thể gặp như tràn khí màng phổi hoặc ho ra máu nhẹ.

Xét nghiệm mô bệnh học và phân tích đột biến gen mục tiêu

Xét nghiệm mô bệnh học và hóa mô miễn dịch giữ vai trò quyết định, được coi là tiêu chuẩn vàng để đưa ra chẩn đoán xác định bệnh ung thư phổi. Các chuyên gia giải phẫu bệnh sẽ tiến hành nhuộm và quan sát mẫu mô dưới kính hiển vi để phân định rõ ràng giữa hai nhóm bệnh chính là ung thư phổi tế bào nhỏ và ung thư phổi không tế bào nhỏ, cũng như các phân loại mô học cụ thể như ung thư biểu mô tuyến hay ung thư biểu mô tế bào vảy.

Trong kỷ nguyên y học chính xác, mẫu bệnh phẩm ung thư phổi không tế bào nhỏ sẽ tiếp tục được làm các xét nghiệm sinh học phân tử để tìm kiếm các đột biến gen đích như EGFR, ALK, ROS1, BRAF hoặc đánh giá mức độ biểu hiện thụ thể PD-L1. Việc xác định các dấu ấn phân tử này không chỉ khẳng định đặc tính sinh học của khối u mà còn là điều kiện tiên quyết để bác sĩ ung bướu lựa chọn liệu pháp nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch thích hợp nhất cho từng người bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi quy trình chẩn đoán ung thư phổi đều cần có sự thăm khám trực tiếp và chỉ định chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa ung bướu hoặc hô hấp. Mỗi kỹ thuật can thiệp như sinh thiết hay nội soi đều đi kèm những tiêu chuẩn chỉ định và nguy cơ biến chứng riêng biệt tùy thuộc vào thể trạng của từng người bệnh. Người dân không nên tự ý dựa vào các kết quả xét nghiệm máu đơn thuần để tự chẩn đoán bệnh. Khi gặp các triệu chứng ho kéo dài, ho ra máu hoặc khó thở không rõ nguyên nhân, việc đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa có đủ trang thiết bị là biện pháp an toàn và đáng tin cậy nhất.

Tóm tắt

Chẩn đoán ung thư phổi ngày nay đã đạt được nhiều bước tiến vượt bậc nhờ sự kết hợp chặt chẽ giữa chẩn đoán hình ảnh hiện đại, kỹ thuật can thiệp lấy mẫu bệnh phẩm chính xác và xét nghiệm sinh học phân tử chuyên sâu. Việc chủ động thăm khám và thực hiện đầy đủ các bước thăm dò theo chỉ định y khoa sẽ giúp phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm, mang lại cơ hội kiểm soát bệnh hiệu quả và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.