Các nhóm thuốc phổ biến có thể làm tăng huyết áp

Thuốc gây tăng huyết áp

Tăng huyết áp thứ phát do tác dụng phụ của thuốc xảy ra khi các thành phần dược chất tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên hệ tim mạch, thận và hệ thần kinh giao cảm. Hiện tượng này có thể xuất hiện ở cả người có chỉ số huyết áp bình thường lẫn người đang điều trị tăng huyết áp. Mức độ tăng áp lực máu tùy thuộc vào loại dược chất, liều lượng, thời gian sử dụng cũng như cơ địa và bệnh lý nền của từng cá thể. Nhận biết sớm các loại thuốc có nguy cơ gây tăng chỉ số huyết áp giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp, tránh các biến chứng tim mạch nguy hiểm cho người bệnh.

Thuốc chống viêm không steroid và corticosteroid

Thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen, naproxen hay celecoxib là nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt, chống viêm được sử dụng rất phổ biến. Tuy nhiên, các hoạt chất này có khả năng ức chế tổng hợp prostaglandin, làm giảm lưu lượng máu đến thận và thúc đẩy quá trình giữ muối, giữ nước trong cơ thể, từ đó làm gia tăng chỉ số huyết áp.

Bên cạnh đó, các thuốc thuộc nhóm corticosteroid như prednisolone hay dexamethasone khi sử dụng dài ngày cũng gây ra tác dụng phụ tương tự do làm tăng giữ natri và nước. Người bệnh mắc bệnh lý xương khớp hay viêm nhiễm mãn tính cần chú ý theo dõi huyết áp thường xuyên khi được chỉ định dùng các nhóm thuốc này.

Thuốc thông mũi và điều trị cảm cúm

Các loại thuốc xịt mũi hoặc thuốc uống điều trị cảm cúm thường chứa các thành phần làm co mạch như pseudoephedrine hay phenylephrine. Cơ chế hoạt động của các hoạt chất này là kích thích thụ thể giao cảm, giúp thu nhỏ các mạch máu đang bị sưng nôn ở niêm mạc mũi để giảm triệu chứng nghẹt mũi.

Tuy nhiên, tác dụng co mạch không chỉ giới hạn ở niêm mạc mũi mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống mạch máu trong cơ thể. Điều này dẫn đến sự gia tăng lực cản ngoại vi và làm tăng chỉ số huyết áp nhanh chóng. Người đang bị cao huyết áp nên cẩn trọng và tham khảo ý kiến dược sĩ trước khi dùng thuốc cảm.

Thuốc tránh thai nội tiết tố chứa estrogen

Các loại thuốc tránh thai đường uống kết hợp chứa thành phần estrogen và progestin có thể làm tăng chỉ số huyết áp ở một số phụ nữ. Thành phần estrogen kích thích sự sản sinh angiotensinogen tại gan, khởi động hệ thống renin-angiotensin-aldosterone dẫn đến tình trạng co mạch và tăng giữ natri ở thận.

Nguy cơ tăng huyết áp do thuốc tránh thai thường cao hơn ở những phụ nữ trên 35 tuổi, người có thói quen hút thuốc lá, người thừa cân hoặc có tiền sử gia đình bị tăng huyết áp. Phụ nữ sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết nên kiểm tra huyết áp định kỳ để phát hiện sớm các thay đổi bất thường.

Thuốc chống trầm cảm và thuốc tác động thần kinh

Một số nhóm thuốc điều trị rối loạn tâm trí và chống trầm cảm như thuốc ức chế tái thu nhập serotonin và norepinephrine hay thuốc ức chế monoamine oxidase có thể làm tăng huyết áp. Các hoạt chất này làm gia tăng nồng độ norepinephrine trong máu, gây kích thích hệ thần kinh giao cảm và làm co mạch.

Mức độ ảnh hưởng đến áp lực máu phụ thuộc vào liều lượng sử dụng và đáp ứng của từng người bệnh. Việc ngưng thuốc đột ngột hoặc tự ý thay đổi liều lượng thuốc chống trầm cảm có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Do đó, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

Thuốc ức chế miễn dịch và thuốc điều trị ung thư

Các thuốc ức chế miễn dịch như cyclosporine và tacrolimus thường được sử dụng cho người ghép tạng hoặc điều trị bệnh tự miễn. Những thuốc này gây co mạch thận, giảm mức lọc cầu thận và làm tăng áp lực máu hệ thống.

Ngoài ra, một số thuốc điều trị ung thư nhắm mục đích, đặc biệt là nhóm thuốc kháng yếu tố tăng trưởng nội mạc mạch máu, cũng có tác dụng phụ làm tăng huyết áp do ảnh hưởng đến sự toàn vẹn của mạch máu. Người bệnh sử dụng các nhóm thuốc chuyên khoa này luôn được theo dõi chặt chẽ chỉ số huyết áp tại các cơ sở y tế.

Một số thực phẩm chức năng và thảo dược

Không chỉ thuốc tây y, một số loại thảo dược và thực phẩm bổ sung cũng có thể làm gia tăng chỉ số huyết áp. Điển hình như cam thảo chứa glycyrrhizin, một chất có khả năng làm tăng giữ natri và đào thải kali ở thận. Việc tiêu thụ lượng lớn cam thảo trong thời gian dài có thể gây tăng huyết áp rõ rệt.

Ngoài ra, các sản phẩm chứa nhân sâm, ma hoàng hoặc hàm lượng caffeine cao cũng có thể kích thích hệ thần kinh và làm tăng nhịp tim cũng như áp lực máu. Người tiêu dùng nên thông báo cho bác sĩ về tất cả các sản phẩm thảo dược đang sử dụng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng sử dụng hoặc thay đổi liều lượng thuốc kê đơn khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ điều trị, ngay cả khi nghi ngờ thuốc đó làm tăng huyết áp. Khi đi khám bệnh hoặc mua thuốc không kê đơn, người bệnh nên chủ động thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tiền sử tăng huyết áp và danh sách các thuốc đang dùng. Việc tự theo dõi và ghi chép chỉ số huyết áp tại nhà sẽ giúp bác sĩ có thêm dữ liệu thực tế để điều chỉnh phác đồ điều trị an toàn, hiệu quả.

Tóm tắt

Tăng huyết áp do tác dụng phụ của thuốc là tình trạng có thể kiểm soát và phòng ngừa được nếu người bệnh chủ động nhận biết. Việc trao đổi thường xuyên với bác sĩ chuyên khoa và tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng thuốc là giải pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe tim mạch.