Các nhóm thuốc kháng sinh chữa viêm họng và lưu ý khi sử dụng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm họng là tình trạng viêm niêm mạc vùng hầu họng rất thường gặp ở cả người lớn và trẻ em. Phần lớn các đợt viêm họng cấp xuất phát từ virus và tự thuyên giảm sau vài ngày chăm sóc, do đó thuốc kháng sinh chữa viêm họng chỉ phát huy hiệu quả khi nguyên nhân là vi khuẩn. Việc hiểu rõ các nhóm kháng sinh thông dụng và chỉ định phù hợp sẽ giúp người bệnh phối hợp tốt với bác sĩ chuyên khoa, tránh lạm dụng thuốc gây nguy cơ kháng kháng sinh nguy hiểm.
Thuốc kháng sinh chữa viêm họng là gì?
Viêm họng do vi khuẩn, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes), có thể gây đau rát cổ họng dữ dội, sốt cao, sưng hạch cổ và xuất hiện mủ ở amidan. Khác với viêm họng do virus, nhiễm khuẩn hầu họng cần can thiệp y tế đúng lúc để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như áp xe quanh amidan, thấp tim hay viêm cầu thận cấp. Thuốc kháng sinh chữa viêm họng là nhóm dược chất có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh. Tuy nhiên, thuốc không có tác dụng đối với các trường hợp viêm họng do cảm lạnh, cúm hoặc các loại virus thông thường. Bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ thăm khám lâm sàng, thực hiện xét nghiệm nhanh hoặc nuôi cấy dịch họng trước khi đưa ra quyết định có nên chỉ định kháng sinh hay không.
Nhóm kháng sinh penicillin và amoxicillin trong điều trị viêm họng
Penicillin và amoxicillin là những kháng sinh thuộc nhóm beta-lactam, thường được bác sĩ lựa chọn ưu tiên hàng đầu trong phác đồ điều trị viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A. Hoạt chất amoxicillin có phổ kháng khuẩn thích hợp, hiệu quả diệt khuẩn cao đối với liên cầu và tương đối dễ dung nạp ở cả người lớn lẫn trẻ nhỏ. Trong một số trường hợp nhiễm khuẩn phức tạp hoặc nghi ngờ vi khuẩn tiết men phá hủy thuốc, bác sĩ có thể chỉ định dạng phối hợp giữa amoxicillin và axit clavulanic nhằm mở rộng phổ tác dụng và ức chế men beta-lactamase. Khi được chỉ định nhóm thuốc này, người bệnh cần tuân thủ đúng thời gian điều trị theo hướng dẫn y khoa, thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày tùy mức độ nhiễm trùng, ngay cả khi các triệu chứng đau rát họng đã thuyên giảm rõ rệt sau vài ngày đầu.
Nhóm cephalosporin cho các trường hợp nhiễm khuẩn hầu họng
Cephalosporin cũng là phân nhóm lớn thuộc họ beta-lactam, thường được cân nhắc khi người bệnh có tiền sử dị ứng nhẹ không đe dọa tính mạng với penicillin, hoặc trong các trường hợp vi khuẩn có biểu hiện đề kháng. Các hoạt chất thông dụng bao gồm cephalexin thuộc thế hệ một, hoặc cefuroxim, cefixim, cefdinir thuộc thế hệ hai và ba. Nhóm thuốc này tiêu diệt vi khuẩn thông qua cơ chế ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn, mang lại hiệu quả điều trị viêm họng vi khuẩn và các nhiễm trùng đường hô hấp trên liên quan. Việc lựa chọn thế hệ cephalosporin cụ thể phụ thuộc vào đánh giá chuyên môn của bác sĩ về tình trạng lâm sàng, nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc và tiền sử dùng thuốc trước đó của từng cá nhân.
Nhóm macrolid dành cho người dị ứng với penicillin
Đối với những bệnh nhân có tiền sử dị ứng rõ ràng hoặc sốc phản vệ với kháng sinh nhóm penicillin, nhóm macrolid là giải pháp thay thế quan trọng. Các hoạt chất macrolid phổ biến gồm có azithromycin, clarithromycin và erythromycin. Cơ chế tác dụng của nhóm này là gắn vào tiểu đơn vị ribosome của tế bào vi khuẩn để ức chế quá trình tổng hợp protein cần thiết cho sự sống của chúng. Nhóm macrolid có ưu điểm là thời gian bán thải kéo dài, đặc biệt azithromycin thường có liệu trình dùng ngắn ngày hơn so với các dòng kháng sinh khác. Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý nhóm macrolid có thể tương tác với một số loại thuốc tim mạch hoặc chuyển hóa qua gan, đồng thời tình trạng vi khuẩn kháng macrolid đang có xu hướng gia tăng, do đó chỉ nên dùng khi có chỉ định cụ thể từ thầy thuốc.
Hậu quả của việc tự ý sử dụng kháng sinh khi đau họng
Thực trạng tự ý mua thuốc kháng sinh chữa viêm họng khi mới xuất hiện cảm giác đau rát họng là sai lầm phổ biến và tiềm ẩn nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Phần lớn các đợt đau họng cấp tính do virus như rhinovirus hay coronavirus gây ra, trong khi kháng sinh hoàn toàn không có hoạt tính chống lại virus. Việc tự ý dùng kháng sinh không giúp bệnh nhanh khỏi hơn mà còn tiêu diệt hệ vi sinh vật có lợi trong đường ruột, dẫn đến rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy hoặc nhiễm nấm. Nguy hiểm hơn, việc dùng kháng sinh sai liều, không đủ thời gian hoặc không đúng chỉ định là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy vi khuẩn phát triển cơ chế kháng thuốc. Khi hiện tượng kháng kháng sinh xảy ra, các đợt nhiễm trùng sau này sẽ trở nên khó kiểm soát, đòi hỏi các loại thuốc mạnh hơn và tốn kém chi phí y tế.
Lưu ý an toàn
Thông tin về các nhóm thuốc kháng sinh trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, tuyệt đối không thay thế cho chẩn đoán và đơn thuốc của bác sĩ. Người bệnh không được tự ý mua thuốc, không tự tăng giảm liều lượng và không dùng lại đơn thuốc cũ của người khác. Nếu xuất hiện các phản ứng bất thường như phát ban da, khó thở, sưng môi mắt, tiêu chảy dữ dội hoặc triệu chứng sốt cao kéo dài không hạ, cần ngừng thuốc và đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Thuốc kháng sinh chữa viêm họng chỉ phát huy hiệu quả khi bệnh do vi khuẩn gây ra và được sử dụng theo đúng phác đồ y khoa. Việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa để chẩn đoán chính xác căn nguyên là bước quan trọng giúp điều trị dứt điểm, ngăn ngừa biến chứng và góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước nguy cơ kháng thuốc ngày càng phức tạp.
Nguồn tham khảo
- Journal of Medical Science And Clinical Research: Clinical Correlation between McISSAC Score and Throat Swab Culture In Predicting Streptococcal Pharyngitis In Patients Presenting With Sore Throat
- Paediatrics and Child Health: Streptococcal Pharyngitis: A Systematic Review and Meta Analysis of Clinical Prediction Rules for Children with Sore Throat
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viêm họng uống kháng sinh có giúp nhanh khỏi không?
Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có hiệu lực với virus gây cảm cúm thông thường. Nếu viêm họng do virus, việc uống kháng sinh không giúp bệnh hồi phục nhanh hơn mà còn có nguy cơ gây tác dụng phụ và kháng thuốc.
Khi nào viêm họng bắt buộc phải dùng thuốc kháng sinh?
Kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ chẩn đoán xác định viêm họng do vi khuẩn, chẳng hạn như nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A qua thăm khám, nội soi hoặc xét nghiệm dịch họng, kèm theo các dấu hiệu như sốt cao, amidan có mủ và sưng đau hạch cổ.
Hết đau họng sau ba ngày thì có được ngừng uống kháng sinh không?
Người bệnh không được tự ý ngừng thuốc dù triệu chứng đau họng đã cải thiện. Việc dừng thuốc nửa chừng khiến vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hết dễ bùng phát trở lại và hình thành chủng vi khuẩn kháng thuốc. Hãy uống đủ số ngày theo đơn bác sĩ.
Trẻ em bị viêm họng có nên dùng kháng sinh ngay không?
Đa số viêm họng ở trẻ nhỏ bắt nguồn từ virus đường hô hấp. Phụ huynh không nên tự ý cho trẻ uống kháng sinh mà cần đưa trẻ đi khám bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng để xác định nguyên nhân và nhận phác đồ chăm sóc phù hợp.
Uống kháng sinh trị viêm họng bị tiêu chảy thì phải xử trí thế nào?
Kháng sinh có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột dẫn đến rối loạn tiêu hóa nhẹ. Người bệnh nên thông báo cho bác sĩ điều trị để được hướng dẫn, có thể bổ sung men vi sinh cách giờ uống kháng sinh, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc đột ngột.
