Các nhóm thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp phổ biến hiện nay

Thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp

Viêm khớp dạng thấp là bệnh lý viêm khớp tự miễn thường gặp ở người trưởng thành, có xu hướng diễn tiến kéo dài và ảnh hưởng đến nhiều khớp đối xứng trên cơ thể, đặc biệt là các khớp nhỏ ở bàn tay, cổ tay và bàn chân. Nếu không được chẩn đoán sớm và kiểm soát đúng cách, tổn thương màng hoạt dịch sẽ tiến triển thành viêm dính, ăn mòn sụn khớp và đầu xương, dẫn tới nguy cơ tàn phế.

Hiện nay, nguyên tắc điều trị hiện đại tập trung vào chiến lược kiểm soát bệnh mục tiêu, nghĩa là can thiệp sớm bằng các thuốc đặc hiệu để đưa hoạt tính bệnh về mức thuyên giảm lâm sàng hoặc hoạt tính rất thấp. Thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp được chia thành hai nhóm chính: nhóm thuốc điều trị triệu chứng giúp làm giảm cảm giác đau và sưng trong thời gian ngắn, cùng nhóm thuốc điều chỉnh tiến triển bệnh tác động vào căn nguyên tự miễn để bảo tồn hình thái và chức năng lâu dài của khớp.

Nhóm thuốc làm thay đổi tiến triển bệnh kinh điển

Nhóm thuốc chống thấp khớp làm thay đổi tiến triển bệnh kinh điển đóng vai trò nền tảng trong phác đồ điều trị viêm khớp dạng thấp giai đoạn đầu. Hoạt chất tiêu biểu và được ưu tiên lựa chọn hàng đầu là methotrexate, bên cạnh các thuốc khác như sulfasalazine, leflunomide hoặc hydroxychloroquine. Cơ chế hoạt động của nhóm này là can thiệp vào quá trình tự miễn dịch bất thường của cơ thể, làm giảm hoạt tính của các tế bào viêm, từ đó hạn chế hiện tượng phá hủy sụn và bào mòn đầu xương. Do tác dụng xuất hiện từ từ sau vài tuần đến vài tháng, người bệnh cần kiên trì sử dụng liên tục theo đúng hướng dẫn. Trong suốt quá trình điều trị bằng nhóm thuốc này, bác sĩ sẽ yêu cầu làm xét nghiệm công thức máu, men gan và chức năng thận định kỳ để đánh giá độ an toàn, đồng thời có thể bổ sung thêm acid folic nhằm giảm thiểu một số phản ứng phụ thường gặp trên đường tiêu hóa.

Thuốc sinh học và thuốc tác động trúng đích

Khi các thuốc kinh điển không mang lại hiệu quả kiểm soát bệnh như kỳ vọng, bác sĩ có thể xem xét phối hợp hoặc chuyển sang nhóm thuốc sinh học và thuốc ức chế phân tử nhỏ tác động trúng đích. Thuốc sinh học gồm các kháng thể đơn dòng hoặc protein tái tổ hợp nhắm vào các chất trung gian gây viêm cụ thể như yếu tố hoại tử u alpha, thụ thể interleukin-6 hoặc tế bào lympho B. Trong khi đó, thuốc ức chế phân tử nhỏ dạng uống, tiêu biểu là các thuốc ức chế Janus kinase, can thiệp trực tiếp vào con đường truyền tín hiệu nội bào của phản ứng viêm. Những liệu pháp này giúp chặn đứng nhanh chóng quá trình viêm màng hoạt dịch, bảo vệ chức năng vận động và cải thiện đáng kể chất lượng sống cho người bệnh kháng trị. Tuy nhiên, do thuốc ức chế miễn dịch mạnh, người bệnh bắt buộc phải được sàng lọc kỹ các bệnh truyền nhiễm mạn tính như lao, viêm gan virus trước và trong suốt đợt dùng thuốc.

Thuốc chống viêm không steroid hỗ trợ giảm đau

Thuốc chống viêm không steroid thường được chỉ định trong giai đoạn khởi đầu hoặc các đợt viêm tiến triển để làm giảm nhanh triệu chứng sưng, nóng, đỏ và đau tại các khớp bị tổn thương. Các hoạt chất phổ biến bao gồm meloxicam, celecoxib, etoricoxib, diclofenac hay ibuprofen. Nhóm thuốc này ức chế enzyme cyclooxygenase, từ đó ngăn chặn sự tổng hợp của prostaglandin, một chất trung gian quan trọng gây viêm và đau. Mặc dù giúp người bệnh dễ chịu hơn trong sinh hoạt thường ngày, nhóm thuốc này không có khả năng ngăn chặn tổn thương cấu trúc khớp hoặc làm thay đổi diễn tiến lâu dài của bệnh. Việc sử dụng kéo dài có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, loét đường tiêu hóa, xuất huyết tiêu hóa, tăng huyết áp hoặc làm suy giảm chức năng lọc của thận. Do đó, thuốc chỉ nên được dùng trong thời gian ngắn nhất có thể với liều lượng phù hợp, có thể kết hợp thêm thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày nếu có nguy cơ cao.

Corticosteroid trong kiểm soát đợt bùng phát cấp

Corticosteroid đường uống như methylprednisolone hoặc prednisone có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch cực kỳ mạnh mẽ, thường được bác sĩ sử dụng như một liệu pháp bắc cầu trong khi chờ các thuốc làm thay đổi tiến triển bệnh phát huy tác dụng. Thuốc cũng giúp dập tắt nhanh chóng các đợt bùng phát nặng nề khiến người bệnh đau đớn dữ dội và hạn chế vận động. Ngoài đường uống, trong một số trường hợp viêm khu trú một vài khớp lớn, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc tiêm trực tiếp corticosteroid vào ổ khớp trong điều kiện vô khuẩn tuyệt đối. Mặc dù mang lại hiệu quả giảm viêm tức thì, corticosteroid tiềm ẩn rất nhiều tác dụng không mong muốn nghiêm trọng nếu lạm dụng, bao gồm tăng đường huyết, loãng xương, tăng huyết áp, hội chứng Cushing do thuốc và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Nguyên tắc điều trị là dùng liều thấp nhất đạt hiệu quả và giảm liều dần theo phác đồ y khoa, không được ngừng đột ngột.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc chứa corticoid không rõ nguồn gốc hoặc các loại thuốc nam gia truyền trôi nổi vì nguy cơ suy tuyến thượng thận và xuất huyết dạ dày rất cao. Khi dùng thuốc theo đơn, cần tái khám đúng hẹn để thực hiện các xét nghiệm theo dõi định kỳ. Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường như sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc vàng da, người bệnh phải liên hệ ngay với cơ sở y tế.

Tóm tắt

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn mạn tính đòi hỏi quá trình theo dõi lâu dài và kiên trì. Việc sử dụng các nhóm thuốc kiểm soát bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp chỉ định và theo dõi sát sao. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, đổi liều hoặc ngừng uống để hạn chế biến chứng nguy hiểm và bảo tồn tối đa chức năng vận động.