Các nguyên nhân gây đau mắt thường gặp và cách xử trí

Nguyên nhân gây đau mắt là gì?

Đau mắt là cảm giác khó chịu, châm chích, nóng rát hoặc đau nhức nhối xuất hiện ở một hoặc cả hai bên mắt. Cảm giác này có thể định vị ở bề mặt nhãn cầu, vùng mi mắt, hốc mắt hoặc lan tỏa ra thái dương và vùng trán. Bản chất của cơn đau phụ thuộc vào cấu trúc giải phẫu bị tổn thương, bao gồm kết mạc, giác mạc, màng bồ đào, thần kinh thị giác hoặc các tổ chức quanh mắt.

Trong sinh hoạt hàng ngày, nhiều người thường chủ quan xem nhẹ đau mắt và coi đó chỉ là hiện tượng mỏi mắt thông thường. Tuy nhiên, nếu cơn đau xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc đi kèm với hiện tượng suy giảm thị lực, đỏ mắt diện rộng và sợ ánh sáng, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo những tổn thương thực thể nghiêm trọng. Hiểu đúng căn nguyên gây đau mắt là bước đầu tiên để bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Dị vật và trầy xước bề mặt giác mạc

Dị vật rơi vào mắt như hạt bụi, mạt sắt, cát hay mảnh kính là nguyên nhân trực tiếp gây đau nhói tức thì, chảy nước mắt giàn giụa và khó mở mi. Khi bề mặt nhãn cầu cọ xát với dị vật, lớp biểu mô giác mạc rất dễ bị trầy xước. Vết trầy xước giác mạc khiến mắt đau rát dữ dội mỗi khi chớp mắt và nhạy cảm cực độ với ánh sáng. Bên cạnh dị vật cơ học, các chấn thương đụng dập hoặc hóa chất bắn vào mắt như nước tẩy rửa, xà phòng cũng gây kích ứng bỏng rát cấp tính. Tổn thương bề mặt nhãn cầu nếu không được rửa sạch đúng cách bằng dung dịch vô trùng và kiểm tra chuyên khoa có thể nhanh chóng dẫn đến nhiễm trùng thứ phát hoặc để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn.

Viêm nhiễm tại kết mạc và giác mạc

Các bệnh lý nhiễm trùng bề mặt nhãn cầu là nhóm nguyên nhân phổ biến khiến mắt đau âm ỉ kèm theo sưng đỏ. Viêm kết mạc do vi khuẩn, virus hoặc dị ứng thường gây đau rát nhẹ, cảm giác như có cát trong mắt, ngứa và tiết nhiều dịch gỉ mắt. Nguy hiểm hơn, viêm loét giác mạc do nấm, ký sinh trùng hoặc vi khuẩn ăn sâu vào lớp mô giác mạc gây nên cơn đau nhức nhối, sợ ánh sáng và giảm thị lực nhanh chóng. Tình trạng này rất hay gặp ở những người có thói quen đeo kính áp tròng sai cách, vệ sinh kính kém hoặc bị cành cây quẹt vào mắt. Ngoài ra, viêm bờ mi, chắp hoặc lẹo ở mi mắt cũng gây đau cục bộ, sưng cộm và khó chịu khi chớp mắt.

Bệnh lý tăng nhãn áp và viêm cấu trúc sâu trong mắt

Đau nhức sâu bên trong hốc mắt thường liên quan đến những tổn thương cấu trúc nội nhãn nghiêm trọng. Bệnh glôcôm góc đóng cấp tính xảy ra khi dịch nhãn cầu bị tắc nghẽn đột ngột, làm tăng nhãn áp lên mức rất cao. Cơn đau trong glôcôm cấp thường dữ dội, lan lên nửa đầu cùng bên, kèm theo mắt đỏ quầng, nhìn mờ, thấy hào quang quanh nguồn sáng và buồn nôn. Viêm màng bồ đào bao gồm viêm mống mắt, thể mi hoặc hắc mạc cũng tạo ra những cơn đau sâu âm ỉ trong mắt, tăng lên khi điều tiết nhìn gần hoặc khi tiếp xúc ánh sáng chói. Viêm thị thần kinh phía sau nhãn cầu gây đau rõ rệt mỗi khi liếc chuyển động mắt và làm giảm thị lực trung tâm nhanh chóng.

Khô mắt kéo dài và hội chứng mỏi mắt kỹ thuật số

Thói quen nhìn liên tục vào màn hình máy tính, điện thoại hoặc đọc sách trong điều kiện thiếu sáng khiến cơ thể mi mắt phải co thắt liên tục để điều tiết, dẫn đến mỏi mắt và đau nhức quanh hốc mắt. Cơn đau do mỏi mắt điều tiết thường kèm theo nặng mi, khô mắt, chảy nước mắt sống và đau lan ra thái dương hoặc vùng gáy. Hội chứng khô mắt xảy ra khi màng phim nước mắt bay hơi quá nhanh hoặc tuyến lệ không tiết đủ nước mắt để bôi trơn nhãn cầu. Bề mặt giác mạc bị khô rát, ma sát mạnh với mi mắt khi chớp gây cảm giác châm chích, đau rát bỏng và đỏ mắt nhẹ vào cuối ngày làm việc. Tình trạng này có thể cải thiện nếu duy trì thói quen nghỉ ngơi thị giác và sử dụng nước mắt nhân tạo phù hợp.

Áp lực xoang và các nguyên nhân thần kinh liên quan

Mắt có mối liên hệ thần kinh và giải phẫu mật thiết với các cơ quan lân cận ở vùng đầu mặt. Bệnh viêm xoang, đặc biệt là xoang trán, xoang sàng và xoang bướm, thường tạo áp lực phù nề gây cảm giác đau tức sâu sau hốc mắt hoặc vùng góc trong mắt. Cơn đau nửa đầu Migraine hoặc đau đầu từng cụm cũng thường biểu hiện bằng những cơn đau nhói dữ dội khu trú tại một bên mắt và thái dương. Ngoài ra, các tật khúc xạ chưa được chỉnh kính đúng độ như cận thị, viễn thị hoặc loạn thị khiến mắt phải gắng sức điều tiết, gây đau nhức mắt và mệt mỏi thị giác thường xuyên. Thăm khám toàn diện giúp bác sĩ phân biệt rõ cơn đau bắt nguồn từ mắt hay do các bệnh lý toàn thân khác.

Lưu ý an toàn

Khi bị đau mắt, tuyệt đối không dùng tay dụi mắt hoặc tự ý lấy dị vật sâu trong giác mạc bằng các vật sắc nhọn. Không tự mua thuốc nhỏ mắt chứa thành phần co mạch, kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có đơn của bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu mắt đau dữ dội, thị lực giảm đột ngột, thấy quầng sáng quanh đèn, chảy mủ hoặc mắt bị chấn thương cơ học trực tiếp.

Tóm tắt

Đau mắt là tín hiệu cảnh báo tổn thương từ bề mặt nhãn cầu hoặc các cấu trúc sâu bên trong mắt. Việc nhận biết sớm nguyên nhân và chủ động thăm khám chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo vệ thị lực lâu dài. Người bệnh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà khi chưa có chẩn đoán y khoa chính xác.