Các loại viêm họng thường gặp và cách phòng ngừa

Các loại viêm họng thường gặp là gì?

Viêm họng là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng viêm nhiễm của các mô niêm mạc nằm ở vùng hầu họng, khu vực nằm ngay phía sau khoang miệng và phía trên thanh quản. Đây là một trong những lý do hàng đầu khiến người bệnh tìm đến các cơ sở y tế ban đầu để thăm khám. Phần lớn các đợt viêm họng đều diễn tiến cấp tính và có thể thuyên giảm dần sau vài ngày đến một tuần khi cơ thể được nghỉ ngơi hợp lý.

Tuy nhiên, viêm họng không phải là một bệnh lý đơn lẻ mà là biểu hiện chung của nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong thực hành lâm sàng, các dạng viêm họng thường được phân nhóm dựa trên căn nguyên cụ thể, bao gồm nhiễm virus đường hô hấp, nhiễm vi khuẩn, hoặc do các yếu tố kích ứng không nhiễm trùng như khói bụi, dị ứng và trào ngược dịch vị dạ dày. Việc nắm rõ bản chất của từng dạng viêm họng giúp người bệnh hiểu đúng về tình trạng sức khỏe của mình, từ đó có hướng xử trí phù hợp và tránh tâm lý lạm dụng các loại thuốc không cần thiết.

Viêm họng do nhiễm virus đường hô hấp

Viêm họng do nhiễm virus là dạng phổ biến nhất, chiếm phần lớn các trường hợp mắc bệnh ở cả người lớn lẫn trẻ em trong cộng đồng. Các chủng virus thường gây bệnh bao gồm rhinovirus, adenovirus, virus cúm mùa, parainfluenza và coronavirus. Khi xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp trên, virus kích hoạt phản ứng viêm cục bộ, dẫn đến cảm giác ngứa ngáy và đau rát cổ họng khi nuốt nước bọt hay thức ăn.

Bên cạnh biểu hiện đau rát tại họng, người bệnh thường có các triệu chứng toàn thân đi kèm như hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, ho khan hoặc ho có đờm loãng, sốt nhẹ và đau mỏi cơ thể. Đa số các đợt viêm họng do virus đều mang tính tự giới hạn, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ tự đào thải mầm bệnh sau khoảng năm đến bảy ngày nghỉ ngơi. Kháng sinh hoàn toàn không có hiệu lực tiêu diệt virus, do đó việc tự ý dùng kháng sinh trong trường hợp này không mang lại lợi ích điều trị mà còn gây rối loạn vi sinh đường ruột.

Viêm họng do vi khuẩn và liên cầu khuẩn

Viêm họng do vi khuẩn chiếm tỷ lệ ít hơn so với căn nguyên virus, nhưng lại là nhóm bệnh cần được chú ý đặc biệt về mặt y khoa để phòng tránh các biến chứng nghiêm trọng. Vi khuẩn phổ biến nhất gây viêm họng cấp là Streptococcus pyogenes, hay còn gọi là liên cầu khuẩn tán huyết beta nhóm A. Một số vi khuẩn khác như tụ cầu vàng hoặc vi khuẩn nội bào cũng có thể gây bệnh trong một số trường hợp nhất định.

Người mắc viêm họng do liên cầu khuẩn thường phát bệnh khá đột ngột với cơn đau họng dữ dội, sốt cao trên 38,5 độ C, họng đỏ rực, hai amidan sưng to và có thể xuất hiện các chấm mủ hoặc mảng giả mạc màu trắng đục. Bệnh nhân thường bị sưng đau hạch ở góc hàm nhưng hầu như không có triệu chứng ho hay sổ mũi như nhiễm virus. Việc chẩn đoán xác định đòi hỏi bác sĩ thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết như test nhanh kháng nguyên hoặc nuôi cấy dịch họng. Khi xác định đúng vi khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ kháng sinh phù hợp nhằm ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như viêm khớp, thấp tim hoặc viêm cầu thận cấp.

Viêm họng do kích ứng môi trường và trào ngược dạ dày

Không phải mọi trường hợp đau rát cổ họng đều bắt nguồn từ các tác nhân vi sinh vật truyền nhiễm. Niêm mạc hầu họng rất mỏng manh và dễ bị tổn thương bởi các yếu tố kích ứng vật lý, hóa học trong môi trường sống. Người thường xuyên làm việc trong phòng máy lạnh khô lạnh, hít phải khói thuốc lá thụ động, bụi mịn công nghiệp, phấn hoa hoặc hơi hóa chất tẩy rửa nồng độ cao rất dễ bị viêm rát họng kéo dài. Bên cạnh đó, thói quen nói nhiều, la hét to hoặc thở bằng miệng khi ngủ cũng làm niêm mạc họng mất độ ẩm tự nhiên.

Một nguyên nhân phổ biến khác gây viêm họng mạn tính là bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Dịch vị dạ dày chứa axit và men tiêu hóa trào ngược lên vùng thanh quản và hầu họng sẽ gây tổn thương bỏng rát niêm mạc. Tình trạng này khiến người bệnh có cảm giác vướng víu như có dị vật ở cổ, đắng miệng, ho khan kéo dài và khàn tiếng vào buổi sáng sớm sau khi thức dậy. Với các trường hợp viêm họng do kích ứng hoặc trào ngược, việc dùng các loại thuốc điều trị nhiễm trùng thông thường sẽ không mang lại hiệu quả mà cần tập trung cải thiện môi trường sống và điều trị bệnh lý nền tiêu hóa.

Các biện pháp phòng ngừa viêm họng hiệu quả trong sinh hoạt

Chủ động phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ vòm họng và niêm mạc đường hô hấp trên trước các tác nhân gây hại. Biện pháp cơ bản đầu tiên là duy trì vệ sinh cá nhân cẩn thận, đặc biệt là thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi chạm vào các bề mặt nơi công cộng. Khi ho hoặc hắt hơi, hãy che miệng bằng khăn giấy hoặc mặt trong khuỷu tay để tránh phát tán mầm bệnh ra không khí.

Bên cạnh đó, việc chăm sóc tại chỗ cho cổ họng đóng vai trò hết sức quan trọng. Mọi người nên duy trì thói quen súc miệng và súc họng bằng nước muối sinh lý ấm, uống đủ nước mỗi ngày để giữ ẩm cho niêm mạc, tránh để cơ thể bị thiếu nước. Đeo khẩu trang khi ra đường hoặc khi làm việc trong môi trường khói bụi giúp giảm thiểu tối đa kích ứng. Đồng thời, việc giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết giao mùa, xây dựng chế độ dinh dưỡng cân bằng và tiêm phòng vắc xin cúm định kỳ sẽ giúp củng cố hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe tổng quát và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định cụ thể. Cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế uy tín nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, khó nuốt chất lỏng, cứng hàm, sốt cao kéo dài không hạ hoặc đờm có lẫn máu.

Tóm tắt

Viêm họng là chứng bệnh hô hấp phổ biến xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau như virus, vi khuẩn hoặc các yếu tố kích ứng từ môi trường. Hiểu rõ đặc điểm của từng dạng viêm họng giúp mỗi người biết cách tự chăm sóc cơ thể đúng cách và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi cần thiết. Xây dựng lối sống lành mạnh cùng ý thức phòng ngừa thường xuyên chính là biện pháp bền vững để bảo vệ hệ hô hấp.