Các loại u nang buồng trứng phổ biến và sự nguy hiểm đối với sức khỏe nữ giới

U nang buồng trứng là gì?

U nang buồng trứng là hiện tượng hình thành một hoặc nhiều túi chứa dịch lỏng, chất nhầy đặc hoặc tổ chức mô bất thường nằm bên trong hoặc trên bề mặt buồng trứng. Buồng trứng là cơ quan sinh sản quan trọng của nữ giới, đảm nhiệm chức năng sản xuất noãn và tổng hợp các hormone sinh dục estrogen và progesterone.

Khối u nang có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên buồng trứng. Trong thực hành lâm sàng, u nang buồng trứng được chia thành hai nhóm lớn bao gồm u nang cơ năng phát sinh do rối loạn hoạt động sinh lý tạm thời của buồng trứng và u nang thực thể xuất phát từ các tổn thương cấu trúc mô bệnh học. Trong khi các nang cơ năng thường vô hại và tự teo dần, các khối nang thực thể lại cần được kiểm tra cẩn thận bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh chuyên khoa để xác định chính xác tính chất khối u, nguy cơ biến chứng và hướng xử trí y tế phù hợp.

Nhóm u nang buồng trứng cơ năng do biến đổi sinh lý

U nang cơ năng là dạng phổ biến nhất, hình thành do sự biến đổi sinh lý trong chu kỳ rụng trứng bình thường ở phụ nữ độ tuổi sinh sản. Hai dạng thường gặp nhất là nang noãn và nang hoàng thể. Nang noãn xuất hiện khi nang trứng không vỡ để giải phóng trứng mà tiếp tục phát triển tích tụ dịch, trong khi nang hoàng thể phát sinh khi hoàng thể không tiêu biến sau khi rụng trứng.

Đặc điểm đáng chú ý của nhóm u nang cơ năng là phần lớn đều lành tính, thường có thành mỏng, chứa dịch trong và không gây ra triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Đa số các nang này sẽ tự động teo nhỏ và biến mất sau khoảng một đến ba chu kỳ kinh nguyệt mà không cần điều trị bằng thuốc hay phẫu thuật. Bác sĩ thường chỉ định tái khám bằng siêu âm ổ bụng hoặc siêu âm đầu dò âm đạo sau chu kỳ kinh để đánh giá sự thoái triển của khối nang.

Các loại u nang buồng trứng thực thể thường gặp

Khác với nhóm cơ năng, u nang thực thể là những tổn thương xuất phát từ các biến đổi cấu trúc tế bào tại mô buồng trứng. Nhóm này tồn tại dai dẳng, không tự biến mất theo chu kỳ kinh nguyệt và có xu hướng tăng dần kích thước theo thời gian nếu không được theo dõi hoặc can thiệp y tế.

Có ba loại u nang thực thể thường gặp nhất trong thực hành sản phụ khoa:

• U nang nước: Chiếm tỷ lệ cao, bên trong chứa dịch trong hoặc dịch nhầy loãng, vỏ nang mỏng. Khối nang này có thể phát triển kích thước khá lớn và dễ gây biến chứng chèn ép các tạng lân cận.
• U nang bì: Hay còn gọi là u quái trưởng thành, phát triển từ tế bào mầm nguyên thủy. Bên trong nang có thể chứa các mô biệt hóa như tóc, da, chất bã nhờn, răng hoặc sụn.
• U nang nhầy: Khối u thường chia thành nhiều thùy hoặc vách ngăn, chứa chất dịch đặc nhầy. Nang nhầy có nguy cơ dính vào các cơ quan xung quanh và có thể phát triển đến kích thước khổng lồ nếu không được xử trí kịp thời.

U lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng

U lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng, hay thường được gọi là nang chocolate, là một dạng tổn thương mạn tính đặc biệt. Tình trạng này xảy ra khi các tế bào niêm mạc tử cung di chuyển lạc chỗ và bám vào bề mặt hoặc bên trong nhu mô buồng trứng. Dưới ảnh hưởng của hormone sinh dục hàng tháng, các mô lạc chỗ này cũng xuất huyết tương tự niêm mạc tử cung nhưng máu không thể thoát ra ngoài, tích tụ lâu ngày tạo thành chất dịch màu nâu sẫm giống socola.

Khối nang này thường gây ra các triệu chứng đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu mạn tính và đau khi quan hệ tình dục. Nang lạc nội mạc tử cung có thể gây dính buồng trứng, dính vòi trứng và làm suy giảm dự trữ buồng trứng, từ đó tác động tiêu cực đến khả năng thụ thai tự nhiên của người phụ nữ. Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ sản phụ khoa đưa ra chiến lược bảo tồn chức năng sinh sản phù hợp cho người bệnh.

Mức độ nguy hiểm và các biến chứng cấp tính của u nang buồng trứng

Dù đa số lành tính, u nang buồng trứng vẫn có thể gây ra các biến chứng cấp tính nguy hiểm nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời:

Xoắn u nang buồng trứng: Cấp cứu ngoại khoa thường gặp ở u nang cuống dài như u nang bì. Mạch máu nuôi buồng trứng bị nghẽn dẫn đến hoại tử mô nếu không được can thiệp sớm. Triệu chứng điển hình gồm đau quặn bụng dưới đột ngột, dữ dội, kèm buồn nôn và nôn.

Vỡ nang buồng trứng: Xảy ra do áp lực dịch tăng hoặc va chạm mạnh. Dịch nang và máu tràn vào khoang bụng gây viêm phúc mạc, đau bụng dữ dội và nguy cơ xuất huyết nội.

Chèn ép tạng và nguy cơ ác tính: Khối u kích thước lớn chèn ép bàng quang gây tiểu rắt, tiểu khó, hoặc ép trực tràng gây táo bón. Ngoài ra, một tỷ lệ nhỏ u nang thực thể có thể tiềm ẩn nguy cơ ác tính, nhất là ở phụ nữ mãn kinh.

Phương pháp theo dõi và thăm khám phụ khoa định kỳ

Khám phụ khoa định kỳ mỗi 6 đến 12 tháng là biện pháp quan trọng hàng đầu giúp phát hiện sớm các khối u nang buồng trứng khi kích thước còn nhỏ và chưa gây ra triệu chứng. Siêu âm ổ bụng hoặc siêu âm đầu dò âm đạo là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh cơ bản, an toàn và có độ chính xác cao để đánh giá vị trí, kích thước, cấu trúc thành nang và mật độ dịch bên trong.

Dựa vào kết quả chẩn đoán, bác sĩ sản phụ khoa sẽ phân loại u nang là cơ năng hay thực thể. Với nang cơ năng nhỏ, hướng xử trí chủ yếu là theo dõi định kỳ sau chu kỳ kinh tiếp theo. Với nang thực thể, nang có kích thước lớn hoặc có đặc điểm nghi ngờ trên siêu âm, người bệnh có thể được chỉ định làm thêm xét nghiệm chất chỉ điểm khối u máu như CA 125, HE4 hoặc chụp cộng hưởng từ để lập kế hoạch điều trị bảo tồn hay can thiệp phẫu thuật tối ưu.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các bài thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc để làm tiêu u buồng trứng. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau bụng dưới dữ dội, sốt, nôn ói, chóng mặt hoặc rong kinh kéo dài, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

U nang buồng trứng phần lớn là khối u lành tính nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các biến chứng cấp tính hoặc tiến triển phức tạp. Chị em phụ nữ không nên quá hoang mang nhưng cũng tuyệt đối không chủ quan bỏ qua các dấu hiệu bất thường. Khám phụ khoa định kỳ cùng siêu âm là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất để phát hiện sớm, phân loại chính xác và có kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp.