Các loại thuốc nhỏ mắt trị cườm nước và những lưu ý khi sử dụng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cườm nước hay bệnh glôcôm là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu nhãn áp không được kiểm soát tốt. Phương pháp điều trị khởi đầu phổ biến nhất hiện nay là sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt đặc hiệu nhằm làm giảm áp lực bên trong nhãn cầu. Việc hiểu rõ đặc điểm của từng nhóm thuốc, nắm vững thao tác tra thuốc chuẩn xác và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn y khoa sẽ giúp bảo vệ tối đa dây thần kinh thị giác và duy trì tầm nhìn lâu dài cho người bệnh.
Thuốc nhỏ mắt trị cườm nước là gì?
Cườm nước là tình trạng tổn thương tiến triển của dây thần kinh thị giác, phần lớn liên quan đến hiện tượng tăng nhãn áp do sự mất cân bằng giữa quá trình sản xuất và thoát lưu thủy dịch trong mắt. Thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp là giải pháp can thiệp nền tảng nhằm duy trì áp lực nội nhãn ở mức đích an toàn, từ đó ngăn ngừa nguy cơ teo lõm đĩa thị và tổn thương thị trường thị giác. Có hai cơ chế tác động chính của các chế phẩm nhỏ mắt hiện nay: tăng cường dẫn lưu thủy dịch ra khỏi mắt hoặc ức chế thể mi giảm tiết lượng dịch này. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám trực tiếp, đo nhãn áp và soi góc tiền phòng để lựa chọn loại thuốc phù hợp với cơ chế bệnh sinh của từng cá nhân.
Các nhóm thuốc nhỏ mắt điều trị bệnh cườm nước phổ biến
Thuốc nhỏ mắt trị cườm nước được chia thành nhiều nhóm dựa theo cơ chế sinh lý hạ nhãn áp. Nhóm tương tự prostaglandin như latanoprost hoặc travoprost giúp mở rộng đường thoát của thủy dịch qua màng bồ đào củng mạc, thường được chỉ định dùng một lần vào buổi tối. Nhóm chẹn thụ thể beta như timolol hỗ trợ ức chế sản xuất thủy dịch tại thể mi, thường dùng một đến hai lần mỗi ngày. Ngoài ra, nhóm ức chế men carbonic anhydrase như dorzolamide hay nhóm chủ vận alpha-2 adrenergic như brimonidine cũng thường xuyên được bác sĩ nhãn khoa phối hợp nhằm kiểm soát áp lực nội nhãn tối ưu cho từng mức độ tổn thương đáy mắt.
Tác dụng không mong muốn thường gặp khi dùng thuốc hạ nhãn áp
Mỗi nhóm thuốc nhỏ mắt có thể mang lại các phản ứng phụ tại chỗ hoặc ảnh hưởng toàn thân cần được theo dõi kỹ lưỡng. Nhóm tương tự prostaglandin có thể gây đỏ kết mạc, ngứa mắt, làm sẫm màu mống mắt hoặc kích thích lông mi mọc dài rậm hơn bình thường. Nhóm chẹn beta dạng nhỏ mắt có khả năng hấp thu một phần vào tuần hoàn chung, đôi khi làm chậm nhịp tim hoặc kích phát cơn khó thở ở người có tiền sử hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Vì vậy, người bệnh cần thông báo đầy đủ các bệnh nền sẵn có cho bác sĩ nhãn khoa trước khi bắt đầu liệu trình dùng thuốc.
Hướng dẫn thao tác nhỏ mắt đúng cách để đạt hiệu quả cao
Quy trình tra thuốc đúng kỹ thuật quyết định trực tiếp hiệu quả hấp thu và hạn chế tối đa tác dụng phụ toàn thân. Trước khi thao tác, người bệnh cần vệ sinh tay sạch sẽ bằng xà phòng. Khi nhỏ mắt, nghiêng nhẹ đầu ra sau, dùng ngón tay kéo nhẹ mi dưới xuống để tạo thành một túi cùng kết mạc nhỏ rồi bóp một giọt thuốc vào đó, tránh để đầu lọ chạm trực tiếp vào mắt hoặc lông mi. Ngay sau khi giọt thuốc rơi vào mắt, người bệnh nhắm nhẹ mắt lại trong khoảng một đến hai phút, đồng thời dùng đầu ngón tay ấn nhẹ vào góc trong của mắt gần cánh mũi để ngăn thuốc chảy xuống đường dẫn lệ.
Những nguyên tắc cần tuân thủ trong quá trình sử dụng thuốc cườm nước
Việc duy trì thói quen dùng thuốc đều đặn vào những khung giờ cố định mỗi ngày là nguyên tắc sống còn trong điều trị bệnh cườm nước. Nếu được chỉ định phối hợp từ hai loại thuốc nhỏ mắt trở lên, người bệnh bắt buộc phải đợi cách nhau tối thiểu 5 đến 10 phút giữa các lần tra để tránh lượng dung dịch sau rửa trôi lượng thuốc trước. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, không tự tăng số giọt mỗi lần dùng và không thay đổi nhãn thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa mắt. Ngoài ra, việc tái khám định kỳ để đo thị trường và nhãn áp là yêu cầu bắt buộc nhằm đánh giá sự tiến triển của bệnh.
Lưu ý an toàn
Thuốc nhỏ mắt trị cườm nước là thuốc kê đơn chuyên khoa, tuyệt đối không được tự ý mua dùng hoặc chia sẻ đơn thuốc cho người khác. Không tự ý ngưng thuốc ngay cả khi cảm thấy mắt nhìn bình thường, vì tăng nhãn áp thường diễn tiến thầm lặng. Nếu xuất hiện triệu chứng đau nhức mắt dữ dội, đau lan nửa đầu, nhìn mờ đột ngột, thấy quầng tán sắc quanh nguồn sáng hoặc khó thở, cần đến ngay bệnh viện mắt hoặc cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Thuốc nhỏ mắt kiểm soát cườm nước đóng vai trò then chốt trong việc duy trì thị lực và ngăn chặn suy giảm thị lực vĩnh viễn. Việc tuân thủ phác đồ, thao tác nhỏ mắt đúng chuẩn và chủ động tái khám định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa mắt sẽ giúp bảo vệ nhãn áp an toàn và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.
Nguồn tham khảo
- Journal of Glaucoma: Relation Between Office Intraocular Pressure and 24-hour Intraocular Pressure in Patients With Primary Open-angle Glaucoma Treated With a Combination of Topical Antiglaucoma Eye Drops
- Eye: Pilocarpine drops do not reduce intraocular pressure sufficiently in pseudoexfoliation glaucoma
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có thể dừng thuốc nhỏ mắt cườm nước khi thấy mắt nhìn bình thường không?
Người bệnh cườm nước không được tự ý ngừng thuốc dù mắt không đau nhức. Việc ngưng thuốc đột ngột có thể khiến nhãn áp tăng cao trở lại, gây tổn thương thần kinh thị giác âm thầm và làm suy giảm thị lực không hồi phục.
Nên xử trí thế nào nếu quên nhỏ thuốc cườm nước theo lịch?
Nếu quên một lần tra thuốc, người bệnh nên nhỏ ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu thời điểm đó đã quá gần cữ nhỏ tiếp theo, hãy bỏ qua liều quên và nhỏ đúng giờ như bình thường, tuyệt đối không nhỏ gấp đôi lượng thuốc để bù.
Thuốc nhỏ mắt cườm nước có giúp chữa khỏi hoàn toàn bệnh glôcôm không?
Thuốc nhỏ mắt cườm nước chỉ có tác dụng hạ nhãn áp và ngăn chặn bệnh tiến triển nặng thêm chứ không thể phục hồi những sợi thần kinh thị giác đã tổn thương trước đó. Do đó, việc dùng thuốc nhằm mục đích duy trì thị lực hiện tại.
Có được đeo kính áp tròng khi đang nhỏ thuốc trị cườm nước không?
Người dùng kính áp tròng cần tháo kính trước khi tra thuốc ít nhất 15 phút vì chất bảo quản trong dung dịch có thể tích tụ làm hỏng kính hoặc kích ứng giác mạc, sau đó có thể đeo lại theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Dùng cùng lúc hai loại thuốc nhỏ mắt điều trị cườm nước cần lưu ý điều gì?
Hai loại thuốc nhỏ mắt khác nhau cần được tra cách nhau từ 5 đến 10 phút. Khoảng nghỉ này giúp thuốc đầu tiên hấp thu trọn vẹn vào mắt, tránh tình trạng giọt thuốc sau làm trôi bớt lượng thuốc trước đó và làm giảm hiệu quả.
