Các loại thuốc có thể làm tăng huyết áp người bệnh cần thận trọng

Thuốc làm tăng huyết áp là gì?

Tăng huyết áp do thuốc là hiện tượng chỉ số huyết áp tăng cao hoặc bệnh lý tăng huyết áp có sẵn trở nên khó kiểm soát sau khi sử dụng một dược chất cụ thể. Tình trạng này có thể xuất hiện ở cả người khỏe mạnh lẫn người đang dùng thuốc hạ áp mạn tính. Cơ chế gây tăng áp lực mạch máu khá phong phú, bao gồm kích thích hệ thần kinh giao cảm, gây co thắt hệ tiểu động mạch, làm giảm lưu lượng máu đến thận hoặc cản trở bài tiết natri khiến thể tích tuần hoàn gia tăng. Đáng chú ý là nhiều thuốc không kê đơn dùng cho các triệu chứng thường gặp như ngạt mũi hay đau nhức xương khớp đều có thể gây ra phản ứng bất lợi này mà người bệnh không hay biết.

Thuốc giảm đau chống viêm không steroid

Nhóm thuốc giảm đau chống viêm không steroid, thường gọi là NSAIDs, bao gồm các hoạt chất phổ biến như ibuprofen, naproxen, celecoxib và diclofenac. Các thuốc này thường được dùng rộng rãi để xoa dịu những cơn đau nhức xương khớp, đau cơ hoặc đau đầu.

Cơ chế của NSAIDs là ức chế enzym cyclooxygenase, dẫn đến giảm sản xuất prostaglandin tại thận. Sự suy giảm này làm giảm tưới máu thận, cản trở đào thải muối và nước, khiến thể tích tuần hoàn ứ trệ và làm tăng huyết áp. Ngoài ra, việc dùng NSAIDs kéo dài còn có thể triệt tiêu hiệu quả hạ áp của các thuốc ức chế men chuyển và thuốc lợi tiểu. Người có bệnh lý huyết áp cao nên tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn lựa thuốc giảm đau an toàn hơn như paracetamol ở liều thích hợp.

Thuốc co mạch điều trị ngạt mũi và cảm cúm

Nhiều chế phẩm điều trị cảm cúm và viêm mũi xoang có chứa các hoạt chất co mạch như pseudoephedrine, phenylephrine hoặc oxymetazoline ở dạng viên uống hay chai xịt mũi. Các chất này kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm co các mạch máu nhỏ ở niêm mạc mũi để giảm sưng phù và nhanh chóng giải phóng đường thở.

Tuy nhiên, tác dụng co mạch không chỉ khu trú ở mũi mà còn lan tỏa đến toàn bộ hệ mạch máu ngoại biên, đồng thời có thể kích thích tim đập nhanh hơn. Sự co thắt này trực tiếp đẩy áp lực máu lên cao, dễ kích hoạt các cơn tăng huyết áp đột ngột ở người bệnh tim mạch. Khi bị cảm cúm hoặc ngạt mũi, người bệnh tăng huyết áp nên ưu tiên sử dụng nước muối sinh lý đẳng trương để súc rửa mũi họng và trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng bất kỳ loại thuốc cảm nào.

Thuốc nhóm corticosteroid dùng đường toàn thân

Corticosteroid là nhóm dược chất kháng viêm mạnh, thường được chỉ định trong các bệnh lý viêm khớp tự miễn, hen phế quản, dị ứng nặng hoặc đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Các hoạt chất thông dụng bao gồm prednisolone, methylprednisolone và dexamethasone dạng viên uống hoặc tiêm truyền.

Khi sử dụng liều cao hoặc kéo dài, corticosteroid tác động lên ống thận tương tự hormone aldosterone, làm tăng giữ natri và nước trong khi thúc đẩy đào thải kali. Thể tích dịch ngoại bào tăng lên kết hợp với sự tăng tính nhạy cảm của mạch máu đối với các chất co mạch tự nhiên sẽ dẫn đến huyết áp tăng cao. Người bệnh tăng huyết áp khi cần điều trị bằng corticosteroid bắt buộc phải có sự theo dõi sát sao từ bác sĩ và nên kiểm tra huyết áp đều đặn tại nhà để có điều chỉnh y khoa kịp thời.

Thuốc tránh thai nội tiết và chế phẩm chứa cam thảo

Thuốc tránh thai đường uống kết hợp chứa estrogen có thể kích thích gan tăng sinh tổng hợp angiotensinogen, hoạt hóa hệ thống renin – angiotensin khiến mạch máu co thắt và tăng giữ nước tại thận. Điều này có thể khiến huyết áp tăng dần theo thời gian sử dụng, đặc biệt ở phụ nữ trên ba mươi lăm tuổi hoặc có thói quen hút thuốc lá.

Bên cạnh tân dược, các sản phẩm tự nhiên chứa rễ cam thảo cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Hoạt chất acid glycyrrhizic trong cam thảo ức chế enzym phân giải cortisol, làm cortisol dư thừa kích hoạt các thụ thể tại thận gây ứ trệ natri và tăng huyết áp. Người bệnh huyết áp cao nên thận trọng khi dùng các loại trà thảo mộc hoặc kẹo ngậm chứa cam thảo với lượng nhiều và kéo dài, đồng thời nên xin ý kiến bác sĩ để lựa chọn phương pháp ngừa thai phù hợp.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho lời khuyên hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Người bệnh tăng huyết áp tuyệt đối không tự ý ngừng, giảm liều hoặc thay đổi các thuốc điều trị mạn tính mà không có hướng dẫn từ bác sĩ điều trị. Khi xuất hiện các triệu chứng mới cần dùng thuốc, hãy chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn để lựa chọn hoạt chất an toàn và phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe cá nhân.

Tóm tắt

Việc kiểm soát huyết áp luôn gắn liền với thói quen sử dụng thuốc cẩn trọng mỗi ngày. Nhận biết rõ các loại thuốc có nguy cơ làm tăng huyết áp giúp người bệnh chủ động phòng ngừa biến cố tim mạch. Hãy luôn chia sẻ đầy đủ tiền sử bệnh và danh sách thuốc đang dùng với bác sĩ hoặc dược sĩ trong mỗi lần thăm khám để được tư vấn phác đồ điều trị an toàn và hiệu quả.