Các loại giun sán thường gặp ở trẻ và cách phòng ngừa

Các loại giun sán thường gặp ở trẻ là gì?

Nhiễm ký sinh trùng đường ruột ở trẻ em là tình trạng các loại giun sán ký sinh, sinh trưởng và lấy chất dinh dưỡng bên trong ống tiêu hóa hoặc các cơ quan nội tạng của trẻ. Nhóm đối tượng dễ mắc nhất là trẻ trong độ tuổi mẫu giáo và tiểu học, giai đoạn trẻ bắt đầu tiếp xúc nhiều với môi trường bên ngoài nhưng thói quen rửa tay chưa thành thục. Ký sinh trùng đường ruột ở trẻ chủ yếu thuộc nhóm giun tròn như giun kim, giun đũa, giun móc, giun tóc và một số loại sán. Trứng và ấu trùng của chúng phát tán qua phân, xâm nhập vào nguồn đất, nước, thực phẩm và lây lan trực tiếp qua đường phân miệng hoặc qua da. Sự hiện diện của giun sán không chỉ gây tổn thương cơ học tại thành ruột mà còn làm cản trở quá trình hấp thu vi chất, khiến trẻ mệt mỏi, biếng ăn và chậm phát triển thể chất.

Giun kim gây ngứa hậu môn và rối loạn giấc ngủ ở trẻ

Giun kim là loại ký sinh trùng đường ruột phổ biến hàng đầu ở lứa tuổi mầm non và tiểu học. Đặc tính sinh học của giun kim cái là thường bò ra vùng rìa hậu môn để đẻ trứng vào ban đêm, tiết ra chất gây kích ứng niêm mạc khiến trẻ ngứa ngáy dữ dội. Trẻ nhỏ thường quấy khóc, ngủ không sâu giấc, hay trở mình hoặc giật mình thức giấc giữa đêm. Phụ huynh có thể quan sát thấy vùng da quanh hậu môn của trẻ bị đỏ ửng do gãi nhiều.

Hành động gãi ngứa khiến trứng giun dính vào móng tay, kẽ ngón tay của trẻ, từ đó phát tán ra chăn màn, quần áo, bề mặt đồ chơi và sàn nhà. Khi trẻ mút tay hoặc cầm nắm thức ăn mà không rửa tay, ấu trùng giun kim lại tiếp tục xâm nhập vào đường tiêu hóa, tạo thành chu kỳ tái nhiễm liên tục. Bên cạnh đó, ở các bé gái, giun kim có thể bò lạc sang vùng âm hộ gây kích ứng, ngứa ngáy hoặc viêm nhiễm đường sinh dục ngoài.

Giun đũa và nguy cơ suy giảm hấp thu dưỡng chất

Giun đũa là ký sinh trùng có kích thước khá lớn, thường cư trú tại ruột non và cạnh tranh nguồn dưỡng chất trực tiếp từ thức ăn mà trẻ tiêu thụ. Trứng giun đũa thường tồn tại trong đất cát, nước chưa đun sôi hoặc rau củ quả rửa chưa sạch. Trẻ em có thói quen ngậm đồ chơi, nghịch đất bẩn hoặc ăn uống không đảm bảo vệ sinh rất dễ vô tình nuốt phải trứng giun.

Khi số lượng giun đũa trong ruột tăng lên, trẻ thường xuất hiện các cơn đau bụng âm ỉ quanh rốn, đầy hơi, khó tiêu, buồn nôn hoặc biếng ăn kéo dài. Trẻ dù ăn uống bình thường nhưng cơ thể vẫn gầy gò, bụng to bè, chậm tăng cân và suy giảm sức đề kháng. Trong những trường hợp nhiễm lượng lớn giun đũa, các búi giun có thể cuộn chặt gây biến chứng tắc ruột cơ học, hoặc giun di chuyển lạc chỗ dẫn tới giun chui ống mật, viêm tụy cấp hoặc viêm ruột thừa, đòi hỏi phải cấp cứu ngoại khoa ngay lập tức.

Giun móc và giun tóc gây tổn thương niêm mạc ruột và thiếu máu

Giun móc và giun mỏ xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua da khi trẻ đi chân đất tiếp xúc trực tiếp với đất cát nhiễm ấu trùng, hoặc qua đường tiêu hóa khi ăn phải thực phẩm nhiễm bẩn. Sau khi di chuyển đến tá tràng và ruột non, giun móc dùng móc bám chặt vào niêm mạc ruột để hút máu và tiết ra chất chống đông, khiến các vết tổn thương liên tục rỉ máu. Tình trạng này kéo dài làm trẻ bị thiếu máu thiếu sắt mạn tính với các dấu hiệu da xanh xao, niêm mạc mắt nhợt nhạt, mệt mỏi và giảm khả năng tập trung học tập.

Trong khi đó, giun tóc thường cắm sâu phần đầu mảnh vào niêm mạc manh tràng và đại tràng. Trẻ nhiễm giun tóc nhẹ thường ít biểu hiện rõ rệt, nhưng khi nhiễm nhiều giun có thể gặp hội chứng lỵ mạn tính gồm đau bụng dưới, đi ngoài nhiều lần phân có nhầy lẫn máu, mót rặn liên tục và có thể dẫn đến biến chứng sa trực tràng ở trẻ nhỏ suy dinh dưỡng. Cả hai loại giun này đều ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể lực và sự phát triển trí tuệ của trẻ.

Các loại sán đường ruột và giải pháp phòng ngừa toàn diện

Bên cạnh các loại giun tròn đường ruột, trẻ em còn có thể nhiễm một số loại sán lá gan, sán dây bò hoặc ấu trùng sán dải heo khi tiêu thụ các món thịt chưa nấu chín kỹ, rau sống thủy sinh nhiễm nang ấu trùng hoặc nguồn nước ô nhiễm. Sự hiện diện của sán trong cơ thể có thể gây rối loạn tiêu hóa kéo dài, sụt cân, đau tức vùng hạ sườn phải hoặc nổi mề đay dị ứng do độc tố ký sinh trùng tiết ra.

Để bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ nhiễm các loại ký sinh trùng, phụ huynh cần rèn luyện cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, cắt ngắn móng tay thường xuyên và không cho trẻ mút tay hay ngậm đồ chơi. Gia đình cần duy trì nguyên tắc ăn chín uống sôi, không cho trẻ ăn thức ăn đường phố không rõ nguồn gốc, hạn chế đi chân đất trên đất cát ẩm. Ngoài ra, việc tẩy giun định kỳ theo hướng dẫn y tế cho trẻ và cả gia đình là biện pháp cốt lõi để loại bỏ mầm bệnh trong cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Các dấu hiệu nhiễm giun sán ở trẻ nhỏ như đau bụng quanh rốn, biếng ăn hoặc chậm tăng cân rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa khác. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc tẩy giun truyền miệng, thuốc nam không rõ nguồn gốc hoặc tự tăng liều lượng cho trẻ dưới hai tuổi khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi trẻ có biểu hiện đau bụng dữ dội từng cơn, nôn ra giun, đi ngoài phân đen có máu, hoặc sốt cao kèm chướng bụng, gia đình cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhiễm giun sán ở trẻ em là tình trạng rất phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu cha mẹ phát hiện sớm và duy trì thói quen vệ sinh sạch sẽ cho trẻ. Việc xây dựng nếp sống ăn chín uống sôi, vệ sinh bàn tay đều đặn kết hợp tẩy giun định kỳ dưới sự tư vấn của nhân viên y tế sẽ giúp trẻ bảo vệ hệ tiêu hóa, hấp thu dinh dưỡng trọn vẹn và phát triển thể chất khỏe mạnh.