Các kỹ thuật nắn trật khớp vai phổ biến và những lưu ý

Kỹ thuật nắn trật khớp vai là gì?

Khớp vai là khớp có biên độ vận động lớn nhất trên cơ thể người nhờ cấu trúc chỏm cầu nông tiếp xúc với ổ chảo xương bả vai tương đối hẹp. Chính đặc điểm giải phẫu linh hoạt này khiến khớp vai rất dễ bị mất vững và trật ra ngoài khi gặp lực tác động mạnh, va đập trực tiếp hoặc khi người bệnh ngã chống tay ở tư thế dạng và xoay ngoài quá mức. Đa số các trường hợp trật khớp vai là trật ra phía trước, số ít còn lại có thể trật ra phía sau hoặc xuống dưới.

Mục tiêu cốt lõi của thủ thuật nắn trật khớp vai là đưa chỏm xương cánh tay trở lại đúng vị trí trong ổ chảo một cách nhẹ nhàng, nhanh chóng và ít gây đau đớn nhất. Nắn chỉnh đúng kỹ thuật giúp giải phóng chèn ép lên mạng lưới mạch máu và các dây thần kinh xung quanh, chấm dứt cơn co thắt cơ dữ dội và tạo điều kiện thuận lợi cho các cấu trúc bao khớp, sụn viền và dây chằng bị tổn thương có cơ hội tự lành thương.

Phương pháp nắn khớp vai bằng kỹ thuật kéo và đối lực

Kỹ thuật nắn chỉnh theo phương pháp kéo và đối lực là một trong những cách tiếp cận cổ điển và phổ biến tại các phòng cấp cứu. Nguyên lý của phương pháp này là sử dụng lực kéo liên tục dọc theo trục của cánh tay để giải phóng chỏm xương cánh tay khỏi mép ổ chảo xương bả vai. Thông thường, một nhân viên y tế sẽ dùng một dải vải mềm hoặc ga trải giường quấn quanh ngực người bệnh dưới nách để giữ đối lực, trong khi bác sĩ nhẹ nhàng kéo thẳng tay người bệnh ở tư thế dạng nhẹ. Khi các cơ quanh khớp vai bắt đầu mỏi và giãn ra, chỏm xương cánh tay sẽ từ từ trượt trở lại vị trí giải phẫu tự nhiên trong ổ chảo. Phương pháp này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng, lực kéo phải đều đặn và tăng dần từng bước, tránh giật cục đột ngột để không làm rách bao khớp hoặc gây tổn thương cấu trúc mạch máu thần kinh lân cận.

Kỹ thuật xoay ngoài nhẹ nhàng đưa chỏm xương về vị trí

Phương pháp xoay ngoài hay kỹ thuật Hennepin là lựa chọn ưu tiên trong nhiều trường hợp trật khớp vai ra trước nhờ tính chất nhẹ nhàng, ít gây đau và hạn chế tối đa lực kéo thô bạo. Khi tiến hành, người bệnh có thể nằm ngửa hoặc ngồi tựa lưng thoải mái. Bác sĩ hướng dẫn người bệnh gập khuỷu tay vuông góc chín mươi độ và ép sát cánh tay vào thân mình. Tiếp theo, bác sĩ nắm lấy cổ tay người bệnh và từ từ dẫn dắt cẳng tay xoay ra ngoài một cách hết sức chậm rãi. Quá trình này giúp kéo giãn cơ dưới vai và đưa chỏm xương cánh tay xoay trở lại diện khớp mà không cần dùng lực kéo giằng xé. Ưu điểm nổi bật của phương pháp xoay ngoài là người bệnh cảm thấy dễ chịu, ít căng thẳng tâm lý, giảm nhu cầu dùng thuốc an thần liều cao và có tỷ lệ nắn thành công ngay trong lần đầu tiên rất ấn tượng.

Phương pháp Stimson sử dụng trọng lực buông thõng cánh tay

Kỹ thuật Stimson tận dụng chính trọng lực của cánh tay và tạ treo để kéo nắn khớp vai một cách tự nhiên. Người bệnh được hướng dẫn nằm sấp trên bàn khám chuyên dụng, để cánh tay bên vai bị trật buông thõng tự do qua mép bàn xuống phía dưới. Bác sĩ sẽ cố định một vật nặng vừa phải, thường khoảng vài kilôgam, vào cổ tay hoặc cẳng tay người bệnh. Trọng lực kéo cánh tay hướng xuống sàn một cách liên tục và êm ái, khiến các nhóm cơ quanh khớp vai vốn đang co thắt dữ dội dần dần bị mỏi và buông lỏng. Sau khoảng mười đến hai mươi phút thư giãn, chỏm xương cánh tay thường tự trượt về vị trí cũ mà không cần bác sĩ phải can thiệp lực mạnh. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể nhẹ nhàng xoay nhẹ cẳng tay hoặc đẩy nhẹ góc dưới xương bả vai để hỗ trợ quá trình đưa khớp về vị trí giải phẫu chuẩn xác.

Kỹ thuật Milch kết hợp nâng tay và xoay ngoài phối hợp

Phương pháp Milch kết hợp giữa động tác đưa cánh tay lên cao và xoay ngoài nhẹ nhàng để nắn trật khớp vai ra trước. Ở kỹ thuật này, người bệnh nằm ngửa thư giãn trên giường bệnh. Bác sĩ từ từ nâng cánh tay bị thương lên cao theo hướng dạng và gập về phía đầu người bệnh, đồng thời giữ khuỷu tay hơi gập nhẹ và xoay cánh tay ra phía ngoài. Khi cánh tay đạt tới góc nâng phù hợp, lực căng của các dây chằng và gân cơ sẽ tạo lực đẩy tự nhiên hướng chỏm xương về phía ổ chảo. Bác sĩ có thể dùng ngón tay cái ấn nhẹ trực tiếp vào chỏm xương cánh tay qua hõm nách để định hướng chỏm xương trượt êm vào diện khớp. Phương pháp Milch được đánh giá cao vì không gây đau đớn quá mức, hạn chế nguy cơ gãy chỏm xương cánh tay phối hợp và thường được dung nạp rất tốt ở cả người trẻ lẫn người cao tuổi.

Quy trình theo dõi và phục hồi chức năng sau khi nắn khớp vai

Sau khi khớp vai đã được đưa về vị trí giải phẫu bình thường, việc chăm sóc và cố định khớp đóng vai trò quyết định đến khả năng hồi phục hoàn toàn của hệ thống dây chằng và sụn viền. Người bệnh sẽ được đeo đai cố định khớp vai chuyên dụng hoặc nẹp treo tay để giữ cánh tay áp sát thân mình trong một khoảng thời gian nhất định theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Trong giai đoạn bất động, người bệnh vẫn cần duy trì vận động nhẹ nhàng các khớp ngón tay, cổ tay và khớp khuỷu để phòng ngừa cứng khớp ngoại vi và ứ trệ tuần hoàn máu. Khi cơn đau thuyên giảm và các cấu trúc phần mềm quanh khớp bắt đầu liền sẹo, chương trình tập phục hồi chức năng sẽ được thiết kế từng bước, tập trung vào các bài tập kéo giãn nhẹ và tăng cường sức mạnh cho nhóm cơ chóp xoay nhằm bảo vệ khớp vững chắc lâu dài.

Lưu ý an toàn

Nắn trật khớp vai là thủ thuật y tế đòi hỏi kỹ thuật chuẩn xác và bắt buộc phải được thực hiện bởi bác sĩ hoặc nhân viên y tế có chuyên môn. Trước khi tiến hành nắn, người bệnh cần được chụp X-quang khớp vai để loại trừ gãy xương cánh tay hoặc vỡ bờ ổ chảo phối hợp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý giật nắn, bẻ khớp hoặc nhờ người không có chuyên môn tác động lực bừa bãi. Việc nắn sai kỹ thuật có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến đám rối thần kinh cánh tay, làm đứt động mạch nách hoặc làm rách thêm bao khớp và sụn viền, dẫn đến di chứng khớp vai lỏng lẻo mạn tính.

Tóm tắt

Nắn trật khớp vai là thủ thuật phục hồi giải phẫu quan trọng nhưng tiềm ẩn rủi ro nếu thực hiện sai quy trình. Khi gặp chấn thương nghi ngờ trật khớp, người bệnh cần giữ bất động chi và đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán, lựa chọn kỹ thuật nắn chỉnh an toàn và hướng dẫn tập phục hồi chức năng đúng cách.