Các giai đoạn loét tì đè và nguyên tắc chăm sóc

Loét tì đè là gì?

Loét tì đè, hay còn gọi là loét điểm tì hoặc loét do tư thế nằm lâu, là tổn thương hoại tử mô tế bào nằm giữa các mỏm xương và bề mặt tiếp xúc bên ngoài. Tình trạng này xuất hiện khi một vùng cơ thể chịu áp lực tì đè liên tục trong thời gian dài, làm cản trở lưu thông tuần hoàn máu nuôi dưỡng tại chỗ. Nếu không được phát hiện và giải phóng áp lực kịp thời, tế bào da và các tổ chức mô mềm dưới da sẽ nhanh chóng hoại tử. Vết loét thường xuất hiện ở những vị trí có ít lớp đệm mỡ bao bọc như vùng xương cùng cụt, gót chân, hông, mắt cá và khuỷu tay. Bất kỳ ai bị suy giảm khả năng vận động đều có thể đối mặt với nguy cơ này, đặc biệt là người cao tuổi nằm liệt giường hoặc người bệnh điều trị tại khoa hồi sức tích cực.

Cơ chế hình thành tổn thương loét tì đè

Loét tì đè hình thành do lực ép kéo dài giữa bề mặt cứng và các vùng xương nhô ra như gót chân, mắt cá, xương cùng cụt, hông hoặc bả vai. Áp lực vượt quá áp lực mao mạch bình thường khiến mạch máu bị xẹp, làm gián đoạn quá trình vận chuyển oxy và dưỡng chất đến tế bào.

Nếu tình trạng chèn ép không được giải tỏa kịp thời, mô bắt đầu thiếu máu cục bộ, phù nề và dần hoại tử từ trong ra ngoài. Bên cạnh lực tì đè thẳng đứng, lực trượt và lực ma sát khi người bệnh bị kéo lê trên giường cũng là yếu tố thúc đẩy làm rách biểu mô bề mặt. Những người cao tuổi, người tai biến mạch máu não, chấn thương cột sống hoặc hôn mê là đối tượng chịu rủi ro cao nhất. Khí hậu ẩm ướt, mồ hôi hoặc tình trạng tiểu tiện không tự chủ cũng làm da mềm yếu và dễ tổn thương hơn.

Bốn giai đoạn phát triển của vết loét tì đè

Tổn thương loét tì đè thường diễn tiến qua 4 giai đoạn rõ rệt theo phân loại y khoa tiêu chuẩn. Ở giai đoạn 1, da vẫn còn nguyên vẹn nhưng xuất hiện vùng đỏ cục bộ không biến mất khi ấn ngón tay vào, kèm theo cảm giác ấm nóng, cứng hoặc đau nhức. Bước sang giai đoạn 2, da bắt đầu mất một phần độ dày, biểu hiện dưới dạng vết trợt nông đáy hồng đỏ hoặc bóng nước chứa huyết thanh vỡ ra.

Đến giai đoạn 3, vết loét mất toàn bộ bề mặt da, để lộ lớp mỡ dưới da và có thể xuất hiện mảng mô hoại tử màu vàng hoặc dịch tiết đọng lại. Giai đoạn 4 là mức độ nặng nhất, tổn thương ăn sâu qua cân cơ, bộc lộ rõ gân, cơ hoặc bề mặt xương, kèm theo nguy cơ viêm tủy xương. Ngoài ra, còn có giai đoạn không phân loại khi đáy vết loét bị che phủ hoàn toàn bởi mô hoại tử khô màu đen hoặc mủ đóng vảy.

Phương pháp chăm sóc và hỗ trợ hồi phục vết loét

Nguyên tắc hàng đầu trong điều trị loét tì đè là loại bỏ hoàn toàn lực ép tác động lên vùng tổn thương. Cần thiết lập lịch trình xoay trở tư thế đều đặn mỗi 2 giờ, kết hợp sử dụng gối mềm chèn kê ở khớp gối, mắt cá chân và lưng để tránh các điểm xương tiếp xúc trực tiếp với mặt phẳng. Các thiết bị hỗ trợ như đệm hơi áp lực thay đổi, đệm bọt xốp y tế đóng vai trò phân phối lại trọng lượng cơ thể hiệu quả.

Vệ sinh bề mặt tổn thương cần sử dụng dung dịch nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ chuyên dụng, tránh dùng cồn hay oxy già đậm đặc vì dễ phá hủy tế bào hạt non. Tùy thuộc vào giai đoạn và mức độ tiết dịch, nhân viên y tế sẽ lựa chọn loại băng gạc giữ ẩm phù hợp như gạc hydrocolloid, gạc bọt foam hay gạc alginate để thúc đẩy quá trình lên da non. Đối với các vết loét giai đoạn nặng có nhiều mô chết, thủ thuật cắt lọc hoại tử hoặc can thiệp phẫu thuật ghép vạt da sẽ được chỉ định bởi bác sĩ.

Dinh dưỡng và chế độ nâng đỡ thể trạng toàn diện

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cốt lõi trong việc tái tạo tế bào hạt và làm lành vết thương hở. Người bệnh cần được cung cấp khẩu phần ăn giàu protein từ thịt nạc, cá, trứng, sữa hoặc các sản phẩm dinh dưỡng bổ sung để hạn chế tiêu teo cơ và phục hồi mô tổn thương. Tình trạng sụt cân, suy kiệt hay giảm albumin máu kéo dài sẽ khiến vết loét chậm lành và dễ lan rộng.

Bên cạnh đạm, các vi chất dinh dưỡng như vitamin C, vitamin A, kẽm và sắt cần được bổ sung đầy đủ thông qua chế độ ăn tươi nhằm tăng sinh collagen và củng cố hàng rào miễn dịch. Đồng thời, việc duy trì đủ lượng nước mỗi ngày giúp làn da giữ được độ đàn hồi tự nhiên. Đối với người bệnh nằm liệt, chăm sóc vệ sinh thân thể khô ráo, thay ga trải giường thường xuyên và kiểm soát tốt các bệnh lý kèm theo như đái tháo đường là chìa khóa duy trì sức khỏe làn da.

Lưu ý an toàn

Mọi hướng dẫn chăm sóc cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ hoặc điều dưỡng viên phụ trách. Tuyệt đối không tự ý dùng dao kéo cắt lọc mô hoại tử tại nhà hoặc đắp các loại thuốc bột, lá cây không rõ nguồn gốc lên vết thương hở. Khi phát hiện vết loét chảy mủ hôi, sưng đỏ lan rộng, bệnh nhân sốt cao hoặc li bì, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để tránh biến chứng nhiễm trùng máu.

Tóm tắt

Chăm sóc loét tì đè đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và phối hợp chặt chẽ giữa gia đình cùng nhân viên y tế. Việc phát hiện sớm ngay từ giai đoạn da đỏ ửng kèm theo chế độ dinh dưỡng, vệ sinh và đổi tư thế đúng cách sẽ mang lại cơ hội hồi phục tốt nhất cho người bệnh.