Các dấu hiệu u não giai đoạn đầu cần lưu ý để thăm khám kịp thời

U não giai đoạn đầu là gì?

Khối u não bao gồm hai nhóm chính: u não nguyên phát khởi phát trực tiếp từ các tế bào thần kinh, tế bào đệm hoặc màng não; và u não thứ phát (u di căn) xuất phát từ các tế bào ung thư ở cơ quan khác lan tới hộp sọ qua đường máu. Do hộp sọ là một cấu trúc xương cứng không có khả năng giãn nở, sự xuất hiện của bất kỳ khối tổn thương nào bên trong khoang sọ đều làm tăng áp lực nội sọ và đè nén vào các vùng chức năng lân cận.

Đặc điểm triệu chứng ở giai đoạn đầu phụ thuộc lớn vào vị trí giải phẫu, tốc độ phát triển và kích thước của khối u. Một số khối u tiến triển chậm có thể thích nghi trong thời gian dài mà không gây ra triệu chứng cấp tính, trong khi những khối u phát triển nhanh hoặc nằm tại các vị trí hiểm yếu của hệ thần kinh trung ương có thể bộc lộ dấu hiệu cảnh báo rất sớm.

Cơn đau đầu có tính chất thay đổi và tăng dần vào buổi sáng

Cơn đau đầu là một trong những than phiền phổ biến nhất khi có sự xuất hiện của khối u nội sọ, xuất phát từ tình trạng tăng áp lực nội sọ hoặc sự kéo căng màng não và các mạch máu. Khác với cơn đau đầu do căng thẳng cơ hay đau nửa đầu migraine thông thường, đau đầu do khối u thường xuất hiện nhiều hơn vào nửa đêm về sáng hoặc lúc mới ngủ dậy.

Cường độ đau có xu hướng tăng dần theo thời gian và tăng rõ rệt khi người bệnh ho, hắt hơi, rặn đại tiện hoặc thay đổi tư thế đột ngột. Cơn đau thường kèm theo cảm giác buồn nôn hoặc nôn vọt, đặc biệt là nôn vào buổi sáng mà không liên quan đến bữa ăn hay các vấn đề tiêu hóa. Nếu tình trạng đau đầu mới xuất hiện ở người chưa từng có tiền sử đau đầu mạn tính, hoặc kiểu đau thay đổi nhanh chóng mà không đáp ứng với các loại thuốc giảm đau thông thường, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thần kinh thăm khám kỹ lưỡng.

Cơn co giật hoặc động kinh khởi phát lần đầu ở người lớn

Co giật là một biểu hiện khởi phát đáng chú ý của các tổn thương choán chỗ trong hộp sọ, đặc biệt khi khối u nằm ở vỏ não hoặc các vùng tiếp giáp thùy trán, thùy thái dương và thùy đỉnh. Khối u kích thích các tế bào thần kinh xung quanh phóng điện bất thường, dẫn đến các cơn co giật cục bộ hoặc cơn co giật toàn thể.

Biểu hiện co giật có thể rất đa dạng, từ hiện tượng giật cơ khu trú ở một bàn tay, góc miệng, co giật nửa người, cho đến cơn co cứng co giật toàn thân kèm theo mất ý thức thoáng qua. Đôi khi, cơn động kinh chỉ biểu hiện dưới dạng rối loạn cảm giác chớp nhoáng như tê rần một vùng cơ thể, ngửi thấy mùi lạ, nhìn thấy tia sáng hoặc mất tập trung trong vài giây. Ở người trưởng thành trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, bất kỳ cơn co giật nào xuất hiện lần đầu tiên cũng là chỉ dấu y khoa bắt buộc phải tầm soát cấu trúc não bộ.

Rối loạn thị giác, thính giác và suy giảm thăng bằng

Hộp sọ là một khoang kín với thể tích cố định, do đó khi khối u tăng kích thước sẽ làm gia tăng áp lực nội sọ, chèn ép trực tiếp lên các dây thần kinh sọ não hoặc đè đẩy vào đường dẫn truyền thị giác và thính giác. Người bệnh có thể gặp phải tình trạng nhìn mờ một hoặc cả hai mắt, nhìn đôi (song thị), hoặc thu hẹp thị trường thị giác như mất tầm nhìn ngoại vi khiến người bệnh dễ va quẹt vào đồ vật khi di chuyển.

Hiện tượng phù gai thị do tăng áp lực nội sọ kéo dài có thể dẫn đến suy giảm thị lực không hồi phục nếu không được phát hiện sớm qua soi đáy mắt. Bên cạnh thị giác, tổn thương chèn ép dây thần kinh số tám hoặc vùng góc cầu tiểu não có thể gây ù tai kéo dài ở một bên, giảm khả năng nghe, chóng mặt kiểu quay cuồng hoặc cảm giác mất thăng bằng khiến dáng đi loạng choạng, dễ vấp ngã.

Thay đổi tính cách, suy giảm nhận thức và yếu liệt vận động

Tùy thuộc vào vị trí giải phẫu nơi khối u hình thành, người bệnh có thể bộc lộ những khiếm khuyết thần kinh khu trú rõ rệt. Khi khối u nằm ở thùy trán, nơi kiểm soát cảm xúc, nhân cách và khả năng lập kế hoạch, người bệnh thường có sự thay đổi tính tình khó hiểu, trở nên thờ ơ, cáu gắt vô cớ, suy giảm trí nhớ ngắn hạn hoặc mất khả năng tập trung xử lý công việc thường ngày.

Nếu khối u nằm gần vùng vận động hoặc dải vỏ gai, người bệnh sẽ cảm nhận thấy tình trạng yếu cơ, liệt nhẹ nửa người, vụng về khi cầm nắm đồ vật, hay làm rơi chén đũa hoặc bước chân bị kéo lê. Các tổn thương gần vùng ngôn ngữ Broca hoặc Wernicke có thể khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc tìm từ ngữ diễn đạt, nói ngọng bất thường hoặc giảm khả năng hiểu lời nói của người khác, dù trước đó giao tiếp hoàn toàn bình thường.

Vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong phát hiện tổn thương sọ não

Để phát hiện và phân biệt bản chất các tổn thương nội sọ ngay từ thời điểm nghi ngờ, y học hiện đại dựa vào các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh có độ phân giải cao. Chụp cộng hưởng từ sọ não (MRI) được xem là tiêu chuẩn vàng, cung cấp hình ảnh chi tiết về nhu mô não, cấu trúc khối u, mức độ phù não xung quanh và mối liên quan với các mạch máu lớn hay dây thần kinh sọ.

Trong trường hợp cấp cứu hoặc khi chống chỉ định chụp cộng hưởng từ, chụp cắt lớp vi tính sọ não (CT scanner) là phương tiện nhanh chóng giúp phát hiện tổn thương choán chỗ, vôi hóa hoặc biến chứng xuất huyết nội sọ. Ngoài ra, việc khám chuyên khoa thần kinh kết hợp soi đáy mắt và điện não đồ hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác mức độ ảnh hưởng chức năng trước khi chỉ định sinh thiết mô bệnh học để xác định u lành tính hay u ác tính.

Lưu ý an toàn

Các thông tin được cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán xác định hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc giảm đau, thuốc an thần hoặc các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học khi gặp triệu chứng đau đầu kéo dài. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu thần kinh bất thường nào, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra toàn diện.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các biểu hiện nghi ngờ tổn thương nội sọ giúp người bệnh tiếp cận can thiệp y tế đúng thời điểm. Mọi biến đổi kéo dài về tri giác, vận động hay giác quan đều cần được đánh giá bài bản bởi bác sĩ chuyên khoa ngoại thần kinh hoặc nội thần kinh, thay vì tự suy đoán dẫn đến lo lắng quá mức hoặc bỏ lỡ giai đoạn theo dõi thuận lợi.