Dấu hiệu nghi ngờ trẻ tự kỷ dưới 6 tháng tuổi cha mẹ cần chú ý

Trẻ tự kỷ dưới 6 tháng là gì?

Rối loạn phổ tự kỷ là một nhóm rối loạn phát triển thần kinh khởi phát sớm, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp xã hội, hành vi và xử lý thông tin giác quan của trẻ. Ở giai đoạn nhũ nhi dưới 6 tháng tuổi, hệ thần kinh trung ương của trẻ đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện nhanh chóng, do đó các biểu hiện điển hình của tự kỷ chưa bộc lộ rõ ràng như ở giai đoạn chập chững biết đi.

Tuy nhiên, các nghiên cứu phát triển trẻ em chỉ ra rằng một số dấu hiệu cảnh báo sớm về sự thiếu hụt tương tác xã hội đã có thể nhen nhóm trong giai đoạn này. Việc nhận biết sớm không nhằm mục đích tự ý dán nhãn bệnh lý cho trẻ, mà là cơ sở để phụ huynh tăng cường kích thích tương tác phù hợp và phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nhi khoa nhằm hỗ trợ tối ưu cho sự phát triển của trẻ.

Thiếu giao tiếp bằng ánh mắt và nụ cười xã hội

Giai đoạn từ 2 đến 3 tháng tuổi, trẻ sơ sinh thường bắt đầu hình thành giao tiếp ánh mắt có chủ đích với người chăm sóc và xuất hiện nụ cười xã hội để đáp lại lời nói, cử chỉ nựng nịu. Ở những trẻ có nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ, cha mẹ có thể quan sát thấy ánh mắt của trẻ thường lơ đễnh, hiếm khi nhìn chăm chú vào khuôn mặt mẹ khi bú hoặc khi được bế ẵm.

Trẻ cũng có thể biểu hiện sự thờ ơ rõ rệt, không mỉm cười đáp lại nụ cười của cha mẹ hoặc người thân xung quanh dù đã qua mốc 3 đến 4 tháng tuổi. Sự thiếu hụt các biểu cảm xã hội này phản ánh sự suy giảm trong khả năng kết nối cảm xúc ban đầu giữa trẻ và môi trường người chăm sóc trực tiếp.

Phản ứng kém với giọng nói và thiếu âm thanh bập bẹ

Trẻ nhỏ trong 6 tháng đầu đời rất nhạy cảm với giọng nói ấm áp của cha mẹ và các âm thanh quen thuộc trong gia đình. Thông thường khi nghe gọi tên hoặc nghe tiếng nói, trẻ sẽ quay đầu, ngước mắt hướng về phía phát ra âm thanh.

Ở trẻ có dấu hiệu cảnh báo sớm tự kỷ, trẻ thường tỏ ra không bận tâm, không phản ứng hoặc không quay đầu lại khi cha mẹ cất tiếng gọi dù cơ quan thính giác bình thường. Ngoài ra, trẻ có thể rất ít hoặc hoàn toàn không phát ra các âm thanh ê a, không bật âm đáp lại lời trò chuyện của người lớn, tạo cảm giác như trẻ sống trong một thế giới hoàn toàn tách biệt.

Khó khăn trong việc dõi theo đồ vật và bất thường về giác quan

Khả năng dõi mắt theo đồ chơi chuyển động hoặc theo dõi cử động của người lớn là cột mốc phát triển thị giác và nhận thức quan trọng từ 2 đến 4 tháng tuổi. Trẻ có nguy cơ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc thiết lập sự chú ý chung, ít dõi mắt theo đồ vật nhiều màu sắc hoặc không nhìn theo hướng tay chỉ của người chăm sóc.

Bên cạnh đó, phản ứng giác quan của trẻ có thể biểu hiện bất thường qua hai thái cực: hoặc quá nhạy cảm với tiếng động nhẹ, ánh sáng thông thường dẫn đến quấy khóc kéo dài khó dỗ, hoặc quá trơ lỳ trước các kích thích môi trường xung quanh, không hề giật mình hay biểu lộ cảm xúc ngạc nhiên.

Biểu hiện qua vận động cơ thể và sự gắn kết thể chất

Hành vi vận động và nhu cầu gắn bó thể chất cũng là khía cạnh cha mẹ cần lưu ý. Nhiều trẻ có dấu hiệu cảnh báo tự kỷ thường không thích được ôm ấp, có xu hướng gồng cứng cơ thể hoặc buông thõng, uốn éo né tránh cử chỉ vỗ về từ người thân.

Từ 4 đến 6 tháng tuổi, trẻ bình thường thường giơ tay đòi bế khi thấy người lớn tiến lại gần. Ngược lại, trẻ có nguy cơ tự kỷ hiếm khi chủ động tạo cử chỉ này. Trẻ có thể thích nằm một mình trong thời gian dài mà không đòi hỏi sự chú ý của cha mẹ, hoặc ngược lại quấy khóc liên tục mà các biện pháp dỗ dành thông thường không mang lại hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Các dấu hiệu cảnh báo dưới 6 tháng tuổi không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn mắc rối loạn phổ tự kỷ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý chẩn đoán, không tự mua các loại thực phẩm chức năng hoặc áp dụng các liệu pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi có nghi ngờ, việc đầu tiên là đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa nhi để kiểm tra thính lực, thị giác và đánh giá mốc phát triển tâm vận động một cách bài bản.

Tóm tắt

Theo dõi sát sao các mốc phát triển tâm lý vận động trong 6 tháng đầu đời giúp phụ huynh chủ động nhận diện sớm các bất thường ở trẻ nhỏ. Khi nhận thấy trẻ có các biểu hiện chậm tương tác xã hội hoặc phản ứng kém với môi trường xung quanh, cha mẹ không nên tự phán đoán mà cần đưa con đến các cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được bác sĩ đánh giá toàn diện và tư vấn can thiệp kịp thời.