Các cách dùng nhân sâm tươi có lợi cho sức khỏe và lưu ý

Cách dùng nhân sâm tươi là gì?

Nhân sâm tươi là củ sâm nguyên bản chưa qua quá trình hấp sấy thành hồng sâm hay bạch sâm, do đó giữ được trọn vẹn hương vị tự nhiên và độ ẩm tươi mới. Dược liệu này từ lâu đã được y học cổ truyền và nghiên cứu hiện đại đánh giá cao nhờ chứa hàm lượng phong phú các saponin triterpenoid, tiêu biểu là các ginsenoside, cùng các polysaccharide, vitamin nhóm B và nhiều vi chất dinh dưỡng. Những hợp chất sinh học này hỗ trợ thúc đẩy tuần hoàn máu, điều hòa hệ miễn dịch và hỗ trợ cơ thể thích nghi tốt hơn với tình trạng căng thẳng thể chất lẫn tinh thần. Khác với sâm khô có thể bảo quản trong nhiều năm, sâm tươi có thời gian sử dụng ngắn hơn và đòi hỏi sự tỉ mỉ trong việc làm sạch, bảo quản cũng như lựa chọn hình thức chế biến phù hợp với từng thể trạng.

Sơ chế và làm sạch nhân sâm tươi đúng cách trước khi chế biến

Sơ chế là bước đầu tiên và mang tính quyết định đến chất lượng cũng như độ an toàn của củ sâm tươi. Củ sâm mới thu hoạch thường còn bám nhiều đất cát trong các kẽ rễ nhỏ, do đó cần được ngâm trong nước sạch khoảng mười đến mười lăm phút để đất mềm ra. Người sơ chế nên dùng bàn chải lông mềm chải nhẹ nhàng dọc theo chiều từ thân củ xuống các rễ phụ, tránh làm đứt gãy rễ sâm hoặc làm rách lớp biểu bì ngoài.

Sau khi rửa sạch dưới vòi nước chảy, sâm cần được để ráo nước hoàn toàn ở nơi thoáng gió trước khi thái lát hoặc chế biến. Phần núm đầu của củ sâm tươi thường có vị đắng và theo kinh nghiệm y học cổ truyền có thể gây cảm giác buồn nôn, vì vậy nên cắt bỏ phần này trước khi dùng. Nếu chưa sử dụng hết ngay, củ sâm đã rửa sạch và khô ráo có thể bọc trong giấy báo sạch hoặc hộp kín rồi bảo quản ở ngăn mát tủ lạnh để giữ được độ tươi giòn tự nhiên.

Pha trà nhân sâm tươi bồi bổ và tăng cường tỉnh táo

Hãm trà là cách dùng thanh đạm, giúp giữ lại hương vị thơm mát tự nhiên của sâm tươi và phù hợp cho người muốn duy trì sự tỉnh táo vào ban ngày. Củ sâm sau khi làm sạch được thái thành từng lát mỏng đều nhau. Mỗi lần sử dụng chỉ cần lấy vài lát sâm tươi cho vào ấm trà bằng gốm hoặc thủy tinh, sau đó rót nước sôi và đậy kín nắp để hãm trong khoảng mười đến mười lăm phút cho các hoạt chất hòa tan vào nước.

Nước trà sâm có màu vàng nhạt, vị thơm ngậy đặc trưng kèm chút đắng nhẹ nơi đầu lưỡi và hậu vị ngọt sâu. Người dùng có thể châm thêm nước sôi hai đến ba lần cho đến khi nước trà nhạt dần, sau đó nhai nuốt cả bã sâm để tận dụng trọn vẹn dưỡng chất. Trà sâm tươi thích hợp thưởng thức vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều nhằm hỗ trợ giảm căng thẳng tinh thần và tăng cường khả năng tập trung khi làm việc. Tránh uống trà sâm quá đậm đặc hoặc dùng gần giờ đi ngủ.

Ngâm nhân sâm tươi với mật ong nguyên chất để bảo quản dài ngày

Ngâm mật ong là một trong những phương pháp chế biến nhân sâm tươi phổ biến và bảo quản được lâu nhất. Vị ngọt dịu và tính kháng khuẩn tự nhiên của mật ong nguyên chất giúp trung hòa vị đắng của sâm, đồng thời hạn chế tình trạng lên men hay nấm mốc. Củ sâm tươi sau khi rửa sạch và để thật khô ráo sẽ được thái thành từng lát mỏng khoảng một đến hai milimét. Xếp các lát sâm vào hũ thủy tinh sạch đã được khử trùng và lau khô, sau đó rót mật ong ngập toàn bộ bề mặt sâm.

Trong vài tuần đầu ngâm, lượng nước tự nhiên từ sâm tươi tiết ra có thể tạo bọt khí, người dùng nên vớt bọt và đậy kín nắp lại. Sau khoảng hai đến ba tuần, hỗn hợp sâm mật ong đã có thể đem ra sử dụng. Mỗi ngày có thể lấy một đến hai lát sâm ngậm trực tiếp hoặc pha một thìa nhỏ nước cốt sâm mật ong cùng nước ấm để uống vào buổi sáng. Phương pháp này đặc biệt thích hợp với người lớn tuổi, người có thể trạng suy nhược hoặc người hay bị ho gió, khô họng khi giao mùa.

Chế biến nhân sâm tươi thành món canh hầm và cháo bồi bổ cơ thể

Đưa nhân sâm tươi vào các món canh dưỡng sinh hoặc cháo bổ dưỡng là lựa chọn tuyệt vời cho người mới ốm dậy, người sau phẫu thuật hoặc người suy nhược cơ thể cần hồi phục sinh lực. Món ăn quen thuộc nhất là gà hầm sâm, kết hợp giữa gà nguyên con cùng vài nhánh sâm tươi, táo đỏ, hạt sen, kỷ tử và gừng tươi. Khi hầm trên lửa nhỏ trong khoảng một đến hai giờ, các tinh chất quý từ sâm sẽ ngấm đều vào nước dùng và thịt gà, tạo nên món canh thanh ngọt và bồi bổ toàn diện.

Ngoài ra, nhân sâm tươi thái hạt lựu hoặc thái lát mỏng cũng có thể nấu cùng gạo tẻ để tạo thành món cháo sâm bổ dưỡng, dễ tiêu hóa. Món cháo này rất thích hợp cho những người có tỳ vị hư nhược, ăn uống kém ngon miệng hoặc khó hấp thu dinh dưỡng. Khi nấu các món canh và cháo sâm, nên nêm nếm gia vị vừa phải, hạn chế dầu mỡ và không nên dùng kèm củ cải hoặc đồ biển vì theo y học cổ truyền, những thực phẩm này có thể làm giảm tác dụng bồi bổ của nhân sâm.

Lưu ý an toàn

Mặc dù nhân sâm tươi mang lại nhiều lợi ích, dược liệu này không thể thay thế cho các phương pháp điều trị y khoa chính thống. Người có tiền sử tăng huyết áp chưa kiểm soát, rối loạn đông máu, phụ nữ có thai và trẻ nhỏ cần đặc biệt thận trọng. Không nên lạm dụng sâm với lượng quá lớn vì có thể gây bồn chồn, tăng huyết áp kịch phát hoặc mất ngủ. Nhân sâm cũng có thể tương tác với thuốc chống đông máu và thuốc hạ đường huyết. Người bệnh đang dùng thuốc điều trị mạn tính cần tham vấn bác sĩ chuyên khoa hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Tóm tắt

Nhân sâm tươi là dược liệu bồi bổ quý giá nếu được sơ chế sạch sẽ và chế biến đúng cách. Tùy thuộc vào thể trạng và nhu cầu, người dùng có thể linh hoạt lựa chọn hãm trà, ngâm mật ong hay nấu món hầm. Để phát huy tối đa lợi ích mà không gặp tác dụng ngoài ý muốn, việc tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng dài ngày luôn là bước đi cần thiết và an toàn nhất.