Các cách chăm sóc bàn chân an toàn cho người bệnh tiểu đường
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Người bệnh đái tháo đường thường phải đối mặt với nguy cơ tổn thương bàn chân do biến chứng thần kinh ngoại biên và suy giảm tuần hoàn mạch máu ngoại vi. Khi cảm giác đau đớn hay nóng rát bị suy giảm, một vết trầy xước nhỏ cũng có thể nhanh chóng phát triển thành vết loét khó lành hoặc nhiễm trùng mô mềm lan rộng nếu không được chăm sóc chu đáo.
Thực hiện các biện pháp vệ sinh, kiểm tra và bảo vệ bàn chân đúng cách mỗi ngày là phương pháp nền tảng giúp người bệnh hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm. Việc duy trì những thói quen đơn giản này giúp bảo vệ tính toàn vẹn của làn da và giữ cho đôi chân luôn khỏe mạnh.
Chăm sóc bàn chân cho người tiểu đường là gì?
Chăm sóc bàn chân cho người tiểu đường là tập hợp các thói quen vệ sinh, kiểm tra tổn thương và bảo vệ cơ học nhằm giảm thiểu nguy cơ loét hoặc hoại tử chi dưới. Lượng đường trong máu tăng cao kéo dài theo thời gian có thể làm tổn thương hệ thống dây thần kinh cảm giác, khiến người bệnh giảm hoặc mất hẳn phản xạ đau khi gặp chấn thương. Đồng thời, tình trạng tổn thương các mạch máu nhỏ làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng đến các chi, khiến quá trình hồi phục mô diễn ra chậm chạp và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng khi có vết thương hở. Do đó, việc chủ động kiểm soát và chăm sóc chân hằng ngày đóng vai trò then chốt trong kế hoạch quản lý sức khỏe tổng thể của người bệnh đái tháo đường.
Quan sát và kiểm tra bàn chân hằng ngày
Người bệnh đái tháo đường nên duy trì thói quen quan sát kỹ lưỡng mu bàn chân, lòng bàn chân, kẽ ngón và gót chân mỗi ngày dưới ánh sáng đầy đủ. Biến chứng thần kinh ngoại biên thường làm giảm khả năng nhận biết cảm giác đau, nóng rát hay cọ xát, khiến các vết thương nhỏ dễ bị bỏ sót. Nếu gặp khó khăn khi cúi xuống hoặc mắt nhìn kém, người bệnh có thể sử dụng một chiếc gương nhỏ cầm tay hoặc nhờ người thân trong gia đình hỗ trợ quan sát. Việc phát hiện kịp thời các vết trầy xước, đốm đỏ, vết phồng rộp, nứt nẻ hay vùng da sần sùi giúp người bệnh xử trí sớm, chặn đứng nguy cơ vi khuẩn xâm nhập vào các mô sâu.
Rửa chân đúng cách và giữ kẽ ngón chân khô ráo
Mỗi ngày, bàn chân cần được làm sạch bằng nước ấm cùng xà phòng có độ pH trung tính, dịu nhẹ cho làn da. Trước khi rửa chân, người bệnh nên dùng khuỷu tay hoặc nhiệt kế để kiểm tra độ ấm của nước nhằm tránh nguy cơ bỏng nhiệt ngoài ý muốn. Không nên ngâm chân trong nước quá lâu vì việc ngâm kéo dài dễ làm mất đi lớp dầu tự nhiên, khiến bề mặt da bị khô ráp và nứt nẻ nhiều hơn. Sau khi rửa sạch, hãy sử dụng một chiếc khăn bông mềm thấm khô nhẹ nhàng từng vùng da, đặc biệt chú ý làm khô hoàn toàn các kẽ ngón chân vì môi trường ẩm ướt tại đây là điều kiện thuận lợi cho nấm da phát triển.
Dưỡng ẩm da chân và cắt tỉa móng chân an toàn
Sau khi bàn chân đã được làm sạch và lau khô ráo, người bệnh nên thoa một lớp kem dưỡng ẩm mỏng lên mu bàn chân và gót chân để duy trì độ mềm mại, ngăn ngừa tình trạng nứt nẻ da. Tuy nhiên, cần lưu ý không bôi kem dưỡng ẩm vào các kẽ giữa các ngón chân, bởi độ ẩm tích tụ ở khu vực kín này rất dễ gây viêm da hoặc nhiễm nấm kẽ chân. Khi cắt tỉa móng chân, người bệnh cần cắt theo đường thẳng ngang vừa phải, không cắt quá sát vào phần thịt và không khoét sâu vào hai bên khóe móng. Sau đó, dùng dũa móng tay mài nhẹ các cạnh sắc nhọn để tránh tình trạng móng chọc vào mô mềm gây viêm quanh móng.
Bảo vệ đôi chân bằng giày dép và tất phù hợp
Người bệnh đái tháo đường cần tuyệt đối tránh thói quen đi chân trần, kể cả khi di chuyển trong nhà hay đi dạo trên bãi biển, nhằm phòng tránh việc giẫm phải các vật sắc nhọn như gai, mảnh kính hoặc dị vật nhỏ. Hãy luôn mang tất mềm, thoáng khí, không có đường may gồ ghề và có phần chun co giãn vừa phải để không cản trở tuần hoàn máu ở cẳng chân. Trước khi xỏ giày, người bệnh nên dùng tay kiểm tra cẩn thận bên trong lòng giày xem có sỏi cát, dị vật hay các nếp lót giày bị cộm hay không. Việc lựa chọn đôi giày vừa vặn, mũi giày rộng rãi sẽ hạn chế tối đa áp lực tì đè và cọ xát lặp đi lặp lại lên các ngón chân.
Lưu ý an toàn
Các thông tin hướng dẫn trên đây mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho các chỉ định y khoa cá nhân. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng dao kéo cắt lọc vết chai, không tự dán các loại cao dán trị mụn cóc hay bôi hóa chất tẩy nốt chai chân khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Mọi can thiệp sai cách đều có thể dẫn đến nhiễm trùng lan tỏa.
Tóm tắt
Chăm sóc bàn chân mỗi ngày là biện pháp thiết thực giúp người bệnh đái tháo đường bảo vệ khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc phối hợp giữa tự theo dõi tại nhà, kiểm soát đường huyết và khám định kỳ với bác sĩ chuyên khoa nội tiết sẽ giúp phát hiện sớm các nguy cơ, ngăn ngừa tối đa biến chứng loét bàn chân nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
- Proceedings of the 3rd Bali Biennial International Conference on Health Sciences: Physical Activity and Multi-Intervention Foot Care for Glycemic Control and Peripheral Neuropathy Diabetic Prevention: A Systematic Review
- Journal of Medical Science And clinical Research: Clinical Profile of Patients with Diabetic Foot Ulcer and Its Correlation with Neuropathy, Peripheral Vascular Disease and Glycemic Control
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bệnh tiểu đường nên kiểm tra bàn chân với tần suất như thế nào?
Người bệnh nên dành khoảng 3 đến 5 phút vào mỗi buổi tối trước khi đi ngủ để quan sát kỹ toàn bộ bàn chân. Việc hình thành thói quen kiểm tra hằng ngày giúp phát hiện rất sớm các vết xước nhỏ, vết phồng rộp hoặc vùng da đổi màu bất thường trước khi chúng chuyển biến xấu.
Có nên ngâm chân nước nóng hằng ngày để lưu thông khí huyết không?
Không nên ngâm chân trong nước nóng hoặc thảo dược vì biến chứng giảm cảm giác nhiệt có thể gây bỏng sâu mà người bệnh không hề hay biết. Thay vào đó, bạn chỉ nên vệ sinh nhanh chân bằng nước ấm vừa phải và xà phòng dịu nhẹ, sau đó dùng khăn mềm thấm khô hoàn toàn.
Người mắc tiểu đường có được tự cắt gọt vết chai chân tại nhà không?
Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý cắt hoặc cạo vết chai sần tại nhà. Việc dùng bấm móng tay, lưỡi dao lam cắt phạm vào da thịt rất dễ gây rách mô sâu, chảy máu và hình thành ổ nhiễm trùng nặng, cần nhờ nhân viên y tế xử trí an toàn.
Nên chọn giày dép cho người tiểu đường theo tiêu chí nào?
Người bệnh nên chọn mua giày vào buổi chiều vì lúc này bàn chân thường có kích thước lớn nhất trong ngày. Hãy chọn giày có phần mũi tròn, rộng rãi, đế êm, chất liệu thoáng khí, không gây bó sát hay cọ xát mạnh vào các ngón chân.
Dấu hiệu bất thường nào ở bàn chân cần đi khám y tế ngay lập tức?
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi phát hiện vết rách da không lành sau hai ngày, vết loét hở, mụn nước lớn, vùng da sưng đỏ lan rộng, chảy dịch mủ hôi, hoặc bàn chân đau nhức nhiều và sốt cao bất thường.
