Các bước xét nghiệm acid uric và những điều cần chuẩn bị

Xét nghiệm acid uric

Acid uric là sản phẩm chuyển hóa tự nhiên sinh ra từ quá trình thoái giáng hợp chất purin, có nguồn gốc từ tế bào cơ thể bị phân hủy hoặc từ thực phẩm tiêu thụ hằng ngày. Hầu hết acid uric hòa tan trong máu, sau đó được lọc qua thận và đào thải ra ngoài theo nước tiểu, một phần nhỏ đào thải qua đường tiêu hóa.

Khi cơ thể sản sinh quá nhiều acid uric hoặc thận giảm khả năng đào thải, nồng độ acid uric trong máu sẽ tăng cao kéo dài. Tình trạng này có thể dẫn đến sự lắng đọng các tinh thể urat tại khớp gây viêm khớp gout cấp tính, hoặc tích tụ tại đường tiết niệu hình thành sỏi thận. Xét nghiệm nồng độ acid uric cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng cần thiết giúp bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc thận tiết niệu đánh giá mức độ rối loạn chuyển hóa để xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.

Mục đích thực hiện xét nghiệm acid uric

Xét nghiệm acid uric thường được chỉ định trong nhiều bối cảnh lâm sàng khác nhau. Phổ biến nhất là hỗ trợ chẩn đoán nguyên nhân gây đau khớp dữ dội, sưng đỏ ở ngón chân cái hoặc các khớp ngoại vi, nghi ngờ do cơn gout cấp. Ngoài ra, kỹ thuật này còn giúp theo dõi hiệu quả ở người đang điều trị hạ acid uric máu hoặc người có tiền sử sỏi thận tái phát.

Trong điều trị ung thư, xét nghiệm acid uric được dùng để giám sát hội chứng ly giải khối u khi người bệnh tiếp nhận hóa trị hoặc xạ trị, giai đoạn các tế bào ác tính bị phá hủy ồ ạt giải phóng lượng lớn purin vào tuần hoàn máu. Định kỳ kiểm tra chỉ số này cũng được áp dụng cho người khám sức khỏe tổng quát có yếu tố nguy cơ tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa.

Các bước chuẩn bị cần thiết trước khi xét nghiệm

Để kết quả xét nghiệm đạt độ tin cậy cao, người bệnh cần tuân thủ một số hướng dẫn chuẩn bị từ cơ sở y tế. Đối với xét nghiệm acid uric máu, thông thường bác sĩ sẽ yêu cầu nhịn ăn từ 4 đến 8 giờ trước thời điểm lấy máu, nhưng vẫn có thể uống nước lọc bình thường để tránh mất nước làm cô đặc máu giả tạo.

Người bệnh cần tạm ngưng sử dụng rượu bia, nước ngọt có ga và hạn chế các bữa ăn giàu purin như nội tạng động vật, thịt đỏ hay hải sản ít nhất 24 giờ trước khi kiểm tra. Đồng thời, hãy thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng như thuốc lợi tiểu, aspirin hoặc vitamin C liều cao, vì những hoạt chất này có thể làm thay đổi tốc độ bài tiết acid uric qua thận.

Quy trình lấy mẫu xét nghiệm acid uric trong máu và nước tiểu

Quy trình lấy máu tĩnh mạch diễn ra nhanh chóng và an toàn tại phòng xét nghiệm. Điều dưỡng viên sát trùng vùng da cánh tay, buộc dây garo để tĩnh mạch nổi rõ, sau đó dùng kim tiêm chuyên dụng rút một lượng máu nhỏ vào ống nghiệm chứa chất chống đông phù hợp. Sau khi rút kim, người bệnh chỉ cần đè chặt bông gạc lên vết tiêm trong vài phút để cầm máu.

Đối với xét nghiệm nước tiểu 24 giờ, người bệnh được cung cấp bình chứa chuyên dụng có chất bảo quản. Quy trình bắt đầu bằng việc bỏ bãi nước tiểu đầu tiên vào buổi sáng ngày thứ nhất, sau đó thu thập toàn bộ lượng nước tiểu của các lần đi vệ sinh tiếp theo trong suốt 24 giờ, bao gồm cả lần đi tiểu đầu tiên của sáng ngày thứ hai. Mẫu nước tiểu cần được bảo quản mát theo đúng hướng dẫn kỹ thuật trước khi chuyển về phòng xét nghiệm.

Ý nghĩa và cách đọc kết quả xét nghiệm acid uric

Kết quả xét nghiệm acid uric máu thường được tính theo đơn vị micromol trên lít hoặc miligam trên decilit. Khoảng tham chiếu sinh học bình thường dao động tùy theo từng phòng xét nghiệm, đồng thời có sự khác biệt giữa nam giới và nữ giới do ảnh hưởng của nội tiết tố.

Chỉ số acid uric tăng cao cảnh báo nguy cơ lắng đọng tinh thể urat nhưng không đồng nghĩa tuyệt đối với việc người bệnh đang mắc bệnh gout, bởi nhiều trường hợp tăng acid uric máu không có triệu chứng lâm sàng. Ngược lại, chỉ số acid uric giảm thấp ít gặp hơn, có thể liên quan đến hội chứng kém hấp thu, bệnh lý gan nặng hoặc tác dụng phụ của một số thuốc. Bác sĩ sẽ tổng hợp kết quả xét nghiệm cùng biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh để đưa ra kết luận chuẩn xác.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm acid uric chỉ phản ánh nồng độ tại thời điểm lấy mẫu và mang tính chất định hướng cận lâm sàng. Trong cơn viêm khớp gout cấp, nồng độ acid uric trong máu đôi khi có thể ở mức bình thường hoặc chỉ tăng nhẹ do phản ứng viêm dịch chuyển tinh thể vào mô khớp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ acid uric hoặc tự điều chỉnh đơn thuốc khi chưa có chỉ định và hướng dẫn trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Thực hiện đúng các bước xét nghiệm acid uric giúp cung cấp chỉ số tin cậy cho quá trình chẩn đoán và theo dõi các rối loạn chuyển hóa purin trong cơ thể. Khi nhận được phiếu kết quả xét nghiệm, người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị để được tư vấn phác đồ chăm sóc, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh, khoa học.