Các biểu hiện suy hô hấp thường gặp và thời điểm cần đi cấp cứu

Biểu hiện suy hô hấp là gì?

Hệ hô hấp có chức năng tiếp nhận oxy từ môi trường bên ngoài để nuôi dưỡng tế bào và đào thải khí carbonic sinh ra trong quá trình chuyển hóa. Khi các phế nang, đường thở hoặc mạch máu phổi gặp tổn thương nghiêm trọng, quá trình trao đổi khí sẽ bị đình trệ, dẫn đến hội chứng suy hô hấp.

Suy hô hấp được chia thành thể cấp tính và thể mạn tính. Thể cấp tính diễn tiến nhanh chóng trong vài phút đến vài giờ, là tình trạng nguy kịch đòi hỏi phải can thiệp y tế khẩn cấp. Trong khi đó, suy hô hấp mạn tính tiến triển từ từ qua nhiều tháng hoặc nhiều năm ở những người mắc bệnh phổi mạn tính, nhưng vẫn có thể bùng phát thành đợt suy hô hấp cấp khi gặp các yếu tố kích hoạt như nhiễm trùng. Hiểu rõ bản chất của hội chứng này giúp cộng đồng nâng cao ý thức theo dõi sức khỏe đường thở.

Những biểu hiện lâm sàng cảnh báo tình trạng suy hô hấp

Người bị suy hô hấp thường có sự thay đổi rõ rệt về nhịp thở và kiểu thở. Người bệnh có thể thở rất nhanh với tần số trên hai mươi lăm đến ba mươi lần trong một phút hoặc ngược lại là thở chậm dần dưới mười lần một phút trong giai đoạn kiệt sức. Lồng ngực và vùng cổ có hiện tượng co kéo cơ hô hấp phụ, biểu hiện bằng hõm ức rút lõm, cánh mũi phập phồng và khoảng gian sườn bị kéo sâu khi hít vào.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu oxy trong máu khiến niêm mạc môi, đầu ngón tay và ngón chân chuyển sang màu xanh tím. Người bệnh thường cảm thấy ngột ngạt dữ dội, không thể nằm ngửa mà phải ngồi cúi người ra phía trước để ráng thở. Việc phát âm cũng trở nên đứt quãng, khó nói hết một câu dài do hụt hơi liên tục.

Các nguyên nhân phổ biến có thể dẫn đến suy hô hấp

Suy hô hấp cấp tính thường khởi phát sau các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp dưới như viêm phổi nặng do vi khuẩn hoặc virus. Những bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc hen phế quản khi bước vào đợt kịch phát cấp cũng rất dễ rơi vào tình trạng suy hô hấp do đường dẫn khí bị co thắt và tắc nghẽn chất nhầy.

Ngoài nguyên nhân tại phổi, suy hô hấp còn có thể xuất phát từ các bệnh lý tim mạch như phù phổi cấp do suy tim trái, thuyên tắc động mạch phổi hoặc do chấn thương đè ép lồng ngực. Một số tổn thương hệ thần kinh trung ương như đột quỵ não, ngộ độc thuốc ức chế thần kinh cũng làm giảm khả năng tự điều hòa nhịp thở của trung tâm hô hấp.

Những bước xử trí và sơ cứu ban đầu đúng cách

Khi nghi ngờ người thân bắt đầu có dấu hiệu khó thở hoặc suy hô hấp, việc đầu tiên là giúp người bệnh ngồi ở tư thế thoải mái nhất, thường là tư thế nửa nằm nửa ngồi hoặc ngồi hơi nghiêng người về phía trước có điểm tựa. Nhanh chóng nới lỏng khuy áo, thắt lưng và mở rộng cửa phòng để không khí lưu thông thông thoáng, tránh để nhiều người vây quanh gây ngột ngạt.

Nếu trong gia đình có sẵn thiết bị đo nồng độ bão hòa oxy qua da SpO2, hãy cặp máy vào đầu ngón tay người bệnh để theo dõi chỉ số. Cần giữ bình tĩnh, động viên người bệnh thở đều và tuyệt đối không cho uống nước hoặc dùng các loại thuốc ngậm dân gian khi đang khó thở dồn dập vì rất dễ gây sặc vào khí quản. Đồng thời, lập tức gọi điện cho trung tâm cấp cứu 115 hoặc chuẩn bị phương tiện vận chuyển an toàn đến bệnh viện.

Các dấu hiệu nguy hiểm cần đưa người bệnh đến viện ngay

Người chăm sóc cần đặc biệt chú ý đưa người bệnh đến khoa cấp cứu ngay lập tức nếu xuất hiện các biểu hiện nguy kịch. Cụ thể bao gồm tình trạng lơ mơ, ngủ gà, lẫn lộn hoặc kích động dữ dội do não bộ bị thiếu oxy và ứ đọng khí cacbonic.

Các dấu hiệu khác bao gồm sắc mặt nhợt nhạt, vã mồ hôi lạnh, nhịp thở đứt quãng, thở ngáp cá hoặc lồng ngực hầu như không còn di động. Khi chỉ số SpO2 tụt xuống dưới 90 phần trăm hoặc mạch đập quá nhanh trên một trăm hai mươi lần một phút hay chậm dưới năm mươi lần một phút, việc can thiệp y khoa chuyên sâu bằng các biện pháp hỗ trợ thông khí là yêu cầu sống còn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng các loại thuốc giãn phế quản, thuốc an thần hoặc thở oxy khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Khi người bệnh có biểu hiện khó thở tăng dần, cần khẩn trương liên hệ cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Suy hô hấp là hội chứng nguy hiểm nhưng có thể giảm thiểu rủi ro nếu phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và chuyển viện kịp thời. Việc ghi nhớ những thay đổi về nhịp thở, sắc mặt và tri giác giúp người thân bình tĩnh đưa ra quyết định xử trí đúng đắn. Mọi sự chậm trễ khi xuất hiện khó thở nặng đều có thể đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.