Các biến chứng nguy hiểm của cúm mùa cần lưu ý

Biến chứng cúm mùa là gì?

Cúm mùa là tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, phổ biến nhất là các chủng cúm A và cúm B. Khác với cảm lạnh thông thường chỉ gây nghẹt mũi hay đau họng nhẹ, cúm mùa thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau mỏi toàn thân, ớn lạnh và mệt mỏi nghiêm trọng.

Ở đa số người có hệ miễn dịch khỏe mạnh, cơ thể sẽ dần đào thải virus và hồi phục sau một thời gian ngắn. Dẫu vậy, độc lực của virus cùng phản ứng viêm toàn thân có thể lan rộng xuống đường hô hấp dưới và các cơ quan nội tạng. Khi hàng rào bảo vệ niêm mạc đường thở bị suy yếu, các tác nhân vi khuẩn cơ hội cũng dễ dàng xâm nhập, biến một đợt nhiễm trùng hô hấp ban đầu thành bệnh cảnh đa biến chứng phức tạp.

Biến chứng viêm phổi và suy hô hấp cấp

Viêm phổi là biến chứng đường hô hấp thường gặp và nguy hiểm nhất của cúm mùa. Tình trạng này có thể xuất phát trực tiếp từ sự tấn công của virus cúm vào nhu mô phổi, gây tổn thương phế nang lan tỏa và làm suy giảm nghiêm trọng khả năng trao đổi oxy của cơ thể. Bệnh nhân có thể tiến triển nhanh chóng sang hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển, đòi hỏi các can thiệp hỗ trợ thở chuyên sâu tại các cơ sở y tế.

Bên cạnh viêm phổi nguyên phát do virus, người mắc cúm mùa còn có nguy cơ cao bị bội nhiễm vi khuẩn cơ hội, phổ biến là phế cầu khuẩn hoặc tụ cầu vàng. Dạng bội nhiễm này thường xuất hiện khi các triệu chứng cúm ban đầu tưởng chừng đã thuyên giảm nhưng sau đó bệnh nhân lại sốt cao đột ngột trở lại, ho khạc đờm đặc hoặc đờm mủ, kèm theo khó thở và đau tức ngực rõ rệt. Nếu không được chẩn đoán và điều trị y khoa kịp thời, viêm phổi bội nhiễm có thể dẫn đến áp xe phổi hoặc tràn dịch màng phổi.

Biến chứng tim mạch và viêm cơ tim

Virus cúm mùa cùng phản ứng viêm toàn thân có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên hệ thống tim mạch. Biến chứng đáng lo ngại là viêm cơ tim cấp, xảy ra khi các tế bào cơ tim bị tổn thương do phản ứng miễn dịch quá mức hoặc do virus trực tiếp xâm nhập. Tình trạng này làm giảm sút đột ngột chức năng co bóp của tim, dẫn đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm, tụt huyết áp và suy tim cấp tính.

Ngoài ra, đợt nhiễm trùng cúm mùa làm gia tăng đáng kể gánh nặng huyết động và thúc đẩy phản ứng viêm trong lòng mạch máu, từ đó làm tăng nguy cơ nứt vỡ các mảng xơ vữa. Điều này giải thích vì sao tỷ lệ nhồi máu cơ tim cấp và đột quỵ não thường có xu hướng gia tăng trong và ngay sau đợt nhiễm cúm ở người cao tuổi hoặc những người đã có tiền sử bệnh tim mạch thiếu máu cục bộ từ trước.

Biến chứng thần kinh và tổn thương đa cơ quan

Mặc dù ít gặp hơn so với biến chứng hô hấp, các tổn thương thần kinh do cúm mùa gây ra lại để lại nhiều di chứng nặng nề nếu không được can thiệp sớm. Virus cúm có thể kích hoạt các phản ứng viêm tự miễn dẫn đến viêm não, viêm màng não hoặc bệnh não hoại tử cấp tính. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như lú lẫn, co giật, lơ mơ, thay đổi hành vi đột ngột hoặc mất ý thức.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, việc nhiễm virus cúm kết hợp với việc dùng một số loại thuốc không phù hợp còn tiềm ẩn nguy cơ gây ra hội chứng Reye, một bệnh lý hiếm gặp nhưng gây phù não cấp tính và thoái hóa mỡ gan tiến triển nhanh. Ngoài ra, cúm mùa nặng cũng có thể kích hoạt tình trạng tiêu cơ vân cấp, giải phóng các protein cơ vào máu gây tắc nghẽn ống thận và dẫn đến suy thận cấp.

Làm bùng phát các đợt cấp của bệnh lý nền mạn tính

Ở những người đang sống chung với các bệnh lý mạn tính, đợt nhiễm cúm mùa đóng vai trò như một yếu tố kích hoạt khiến bệnh nền mất kiểm soát nghiêm trọng. Bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc hen phế quản khi nhiễm cúm rất dễ rơi vào đợt cấp suy hô hấp nặng do đường thở bị co thắt và tăng tiết dịch nhầy quá mức, nhiều trường hợp cần phải nhập viện điều trị hồi sức tích cực.

Đối với người bệnh đái tháo đường, phản ứng căng thẳng do sốt và nhiễm trùng làm rối loạn chuyển hóa glucose, khiến chỉ số đường huyết tăng cao khó kiểm soát và làm tăng nguy cơ biến chứng cấp tính. Tương tự, người có bệnh thận mạn hoặc suy tim sung huyết khi mắc cúm cũng dễ bị quá tải tuần hoàn, suy giảm chức năng bài tiết và chuyển biến xấu nhanh chóng.

Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng

Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm mùa, nhưng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nặng đe dọa tính mạng tập trung chủ yếu ở một số nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Trẻ nhỏ dưới năm tuổi, đặc biệt là trẻ dưới hai tuổi, do hệ miễn dịch và đường thở chưa phát triển hoàn thiện nên rất dễ bị viêm thanh khí phế quản và viêm phổi nặng khi nhiễm virus cúm.

Người cao tuổi từ sáu mươi lăm tuổi trở lên, phụ nữ đang trong thai kỳ và những người suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải cũng thuộc diện nguy cơ cao. Ở phụ nữ mang thai, sự biến đổi về dung tích phổi và hệ miễn dịch khiến cơ thể nhạy cảm hơn trước các tổn thương hô hấp do cúm, làm tăng nguy cơ sinh non hoặc suy hô hấp cấp. Việc theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của các nhóm đối tượng này trong mùa dịch là điều hết sức cần thiết.

Lưu ý an toàn

Người bệnh cúm tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc kháng virus hay thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa, bởi kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus cúm và việc lạm dụng có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc. Không tự ý dùng aspirin hạ sốt cho trẻ em và thanh thiếu niên vì nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm. Khi xuất hiện các biểu hiện như khó thở, đau tức ngực liên tục, sốt cao kéo dài không hạ hoặc lơ mơ li bì, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Tóm tắt

Cúm mùa tuy là bệnh lý đường hô hấp thường gặp nhưng tuyệt đối không nên xem nhẹ trước các nguy cơ biến chứng tại phổi, tim và hệ thần kinh. Việc chủ động tiêm phòng vắc xin cúm định kỳ hằng năm, giữ gìn vệ sinh cá nhân và đi khám y tế sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe.