Các bệnh về máu phổ biến và biểu hiện cảnh báo bất thường
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh về máu là nhóm lý bao gồm nhiều rối loạn ảnh hưởng trực tiếp đến các thành phần của máu như hồng cầu bạch cầu tiểu cầu và các yếu tố đông máu. Các bệnh lý này có thể xuất phát từ yếu tố di truyền thiếu hụt dinh dưỡng rối loạn miễn dịch hoặc bất thường tại tủy xương. Việc nhận biết sớm các biểu hiện bất thường giúp người bệnh kịp thời đến cơ sở y tế thăm khám ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Bệnh về máu là gì?
Hệ thống máu trong cơ thể người bao gồm huyết tương và các tế bào máu đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển oxy dưỡng chất nuôi dưỡng tế bào bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng và duy trì cơ chế cầm máu. Khi một hoặc nhiều thành phần trong máu bị rối loạn về cấu trúc hoặc số lượng sẽ dẫn đến các bệnh lý huyết học từ lành tính đến nghiêm trọng. Các bệnh về máu có thể diễn tiến âm thầm hoặc phát triển đột ngột tùy thuộc vào bản chất nguyên nhân. Việc hiểu rõ cơ chế và biểu hiện của từng nhóm bệnh máu giúp người dân chủ động lắng nghe cơ thể để thăm khám chuyên khoa Huyết học kịp thời.
Nhóm bệnh về dòng hồng cầu và biểu hiện nhận diện
Nhóm bệnh liên quan đến tế bào hồng cầu thường gặp nhất là thiếu máu và bệnh đa hồng cầu. Thiếu máu xảy ra khi số lượng hồng cầu hoặc nồng độ hemoglobin trong máu giảm thấp khiến khả năng vận chuyển oxy đến các cơ quan bị suy giảm. Nguyên nhân thiếu máu có thể do thiếu hụt dinh dưỡng như sắt vitamin B12 axit folic hoặc do bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia và mất máu mãn tính. Người bị thiếu máu thường có biểu hiện da xanh xao niêm mạc mờ nhạt mệt mỏi mạn tính hoa mắt chóng mặt khi thay đổi tư thế và nhịp tim nhanh. Ngược lại bệnh đa hồng cầu làm tăng mật độ tế bào máu khiến máu bị đặc dẫn đến nguy cơ tắc mạch với các triệu chứng như nhức đầu đỏ da và đau nhức các khớp.
Nhóm bệnh về dòng bạch cầu và biểu hiện bất thường
Bạch cầu đóng vai trò nòng cốt trong hệ miễn dịch bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn và vi rút. Các bất thường ở dòng bạch cầu bao gồm bệnh bạch cầu cấp bạch cầu mạn rối loạn tăng sinh tủy và tình trạng giảm bạch cầu hạt. Bệnh bạch cầu hay còn gọi là ung thư máu là tình trạng tủy xương sản xuất quá nhiều bạch cầu non bẩm thường không có chức năng miễn dịch đồng thời lấn áp quá trình tạo các tế bào máu khác. Biểu hiện cảnh báo thường gặp bao gồm sốt kéo dài không rõ nguyên nhân nhiễm trùng tái phát liên tục sưng hạch sương ở cổ nách hoặc bẹn sụt cân nhanh chóng không rõ lý do kèm theo đổ mồ hôi đêm dữ dội.
Nhóm bệnh về dòng tiểu cầu và rối loạn đông máu
Tiểu cầu và các yếu tố đông máu đảm nhận chức năng cầm máu khi mạch máu bị tổn thương. Bệnh lý thuộc nhóm này bao gồm xuất huyết giảm tiểu cầu suy tủy xương bệnh khó đông Hemophilia và rối loạn chức năng tiểu cầu. Khi số lượng hoặc chất lượng tiểu cầu suy giảm cơ thể dễ xuất hiện các vết bầm tím lớn dưới da dù chỉ va chạm nhẹ chảy máu cam dai dẳng chảy máu chân răng khi đánh răng rong kinh kéo dài ở phụ nữ hoặc xuất huyết tiêu hóa gây đi ngoài phân đen. Đây là những dấu hiệu nguy hiểm cần được kiểm tra sớm để phòng ngừa nguy cơ mất máu cấp tính hoặc xuất huyết nội tạng.
Phương pháp chẩn đoán và theo dõi bệnh lý huyết học
Để phát hiện và chẩn đoán chính xác các bệnh lý huyết học bác sĩ chuyên khoa sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng cùng các xét nghiệm cận lâm sàng hiện đại. Xét nghiệm công thức máu toàn bộ là bước đầu tiên giúp đánh giá số lượng và kích thước các dòng hồng cầu bạch cầu và tiểu cầu. Nếu phát hiện bất thường bác sĩ có thể chỉ định thêm phết máu ngoại vi xét nghiệm đông máu toàn bộ điện di huyết sắc tố hoặc xét nghiệm sinh hóa tìm chỉ số sắt và vitamin. Trong các trường hợp nghi ngờ bệnh lý tủy xương kỹ thuật chọc hút tủy đồ và sinh thiết tủy xương sẽ được thực hiện để đưa ra kết luận chẩn đoán chính xác nhất.
Lưu ý an toàn
Người bệnh không tự ý mua các loại thuốc bổ máu hoặc thực phẩm bổ sung sắt khi chưa có kết luận chẩn đoán và chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa vì việc dư thừa sắt có thể gây tổn thương gan và tim. Khi xuất hiện các dấu hiệu cấp tính như chảy máu không cầm sốt cao kèm xuất huyết mảng lớn cần lập tức đến bệnh viện để kiểm tra. Mọi quyết định điều trị cần tuân thủ theo tư vấn chuyên môn y tế.
Tóm tắt
Các bệnh về máu bao gồm nhiều thể bệnh với mức độ ảnh hưởng khác nhau đối với sức khỏe. Việc chủ động nhận biết các biểu hiện bất thường như mệt mỏi kéo dài, xuất huyết dưới da hay sốt không rõ nguyên nhân sẽ giúp người bệnh thăm khám kịp thời. Thường xuyên theo dõi sức khỏe và thực hiện xét nghiệm máu định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa là giải pháp hiệu quả nhất để phát hiện và kiểm soát sớm các rối loạn huyết học.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Thường xuyên bị bầm tím dưới da có phải là dấu hiệu bệnh về máu không
Xuất huyết dưới da dạng mảng bầm tím hoặc nốt chấm đỏ xuất hiện tự nhiên có thể là biểu hiện của giảm số lượng tiểu cầu hoặc rối loạn cơ chế đông máu. Bạn nên đến cơ sở y tế để kiểm tra công thức máu và chức năng đông máu nhằm xác định đúng nguyên nhân.
Người bị thiếu máu nên thực hiện những xét nghiệm nào để tìm nguyên nhân
Khi có dấu hiệu thiếu máu bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm công thức máu toàn bộ kiểm tra chỉ số sắt huyết thanh ferritin sắt dự trữ và điện di huyết sắc tố. Tùy thuộc vào tình trạng lâm sàng bác sĩ có thể yêu cầu thêm xét nghiệm định lượng vitamin B12 hoặc folate.
Bệnh về máu có di truyền sang con cái hay không
Một số bệnh lý huyết học như bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia hay bệnh khó đông máu Hemophilia có tính chất di truyền gia đình. Tuy nhiên nhiều bệnh lý về máu khác lại phát sinh do đột biến gen mắc phải trong quá trình sống hoặc do yếu tố môi trường tác động.
Khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa huyết học khẩn cấp
Bạn cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện các triệu chứng cấp tính như chảy máu không cầm sốt cao kéo dài kèm xuất huyết dưới da sưng hạch nhiều nơi mệt mỏi dữ dội kèm khó thở hoặc da xanh xao tiến triển nhanh chóng.
Chế độ ăn uống có giúp chữa khỏi các bệnh về máu hay không
Dinh dưỡng đóng vai trò hỗ trợ quá trình tạo máu đối với các trường hợp thiếu máu do thiếu hụt sắt folate hoặc vitamin B12. Tuy nhiên chế độ ăn uống không thể thay thế phác đồ y khoa đối với các bệnh máu di truyền rối loạn miễn dịch hoặc bệnh lý ác tính.
