Các bệnh truyền nhiễm có xu hướng gia tăng và biện pháp chủ động phòng ngừa

Bệnh truyền nhiễm gia tăng

Bệnh truyền nhiễm là nhóm bệnh do các vi sinh vật gây bệnh như virus, vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng xâm nhập và nhân lên trong cơ thể người. Đặc trưng cơ bản của nhóm bệnh này là khả năng lây lan trực tiếp hoặc gián tiếp từ người sang người, từ động vật sang người, hoặc thông qua các vật chủ trung gian truyền bệnh như muỗi, bọ chét.

Tại Việt Nam, sự gia tăng của một số bệnh truyền nhiễm qua từng giai đoạn thường chịu ảnh hưởng tổng hợp từ nhiều yếu tố. Trong đó bao gồm sự thay đổi thất thường của khí hậu, hiện tượng đô thị hóa nhanh chóng tạo môi trường thuận lợi cho véc tơ truyền bệnh sinh sôi, và tình trạng gián đoạn hoặc suy giảm miễn dịch cộng đồng đối với một số vắc xin thiết yếu. Việc hiểu rõ bản chất truyền nhiễm và phương thức lây truyền đóng vai trò nền tảng giúp mỗi người dân chủ động cắt đứt các mắt xích lây nhiễm trong đời sống hằng ngày.

Nhóm bệnh truyền nhiễm qua muỗi và véc tơ truyền bệnh

Sốt xuất huyết Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, truyền qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus. Bệnh thường bùng phát mạnh vào mùa mưa hoặc những đợt thời tiết ẩm ướt kéo dài, khi muỗi tìm thấy nhiều nơi đọng nước sạch quanh nhà để đẻ trứng. Ngoài sốt xuất huyết, các bệnh khác do véc tơ truyền như sốt rét hay viêm não Nhật Bản cũng cần được lưu ý theo từng khu vực địa lý.

Người mắc sốt xuất huyết thường sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nhức hốc mắt và đau mỏi cơ khớp. Nguy cơ lớn nhất của bệnh nằm ở giai đoạn hạ sốt từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy, khi biến chứng thoát huyết tương dẫn đến cô đặc máu, tụt huyết áp, sốc hoặc xuất huyết nội tạng có thể xuất hiện bất ngờ. Do hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị sốt xuất huyết, việc phòng chống muỗi đốt và triệt tiêu nơi muỗi sinh sản là biện pháp kiểm soát dịch bệnh căn cơ nhất.

Nhóm bệnh truyền nhiễm lây qua đường hô hấp

Các bệnh nhiễm trùng hô hấp do virus như cúm mùa, virus hợp bào hô hấp RSV, adenovirus, sởi và thủy đậu có khả năng lây lan nhanh chóng qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Sự gia tăng các ca bệnh hô hấp thường diễn ra rõ rệt vào thời điểm giao mùa hoặc mùa đông xuân, khi nhiệt độ và độ ẩm thấp tạo điều kiện cho virus tồn tại lâu hơn trong môi trường không khí.

Bệnh lây qua đường hô hấp thường gây ra các biểu hiện như sốt, ho, sổ mũi, đau rát họng, mệt mỏi toàn thân và đôi khi khó thở. Đối tượng dễ gặp biến chứng nặng nhất là trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người có bệnh nền mạn tính như hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, văn phòng kín gió là điều kiện lý tưởng để các mầm bệnh này bùng phát thành chuỗi lây nhiễm diện rộng nếu không có biện pháp thông khí và khử khuẩn thích hợp.

Nhóm bệnh truyền nhiễm lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc

Bệnh tay chân miệng và các bệnh tiêu chảy cấp do rotavirus hoặc vi khuẩn đường ruột là những mối đe dọa thường xuyên đối với sức khỏe trẻ nhỏ. Virus gây bệnh tay chân miệng, đặc biệt là Enterovirus 71 và Coxsackievirus, lây truyền dễ dàng qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, dịch nốt phỏng hoặc phân của trẻ nhiễm bệnh, cũng như qua đồ chơi và bề mặt vật dụng bị nhiễm bẩn.

Trẻ mắc bệnh thường có dấu hiệu sốt, loét miệng gây biếng ăn, chảy nước dãi nhiều và xuất hiện các nốt ban sần hoặc phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và đầu gối. Mặc dù đa số các trường hợp diễn tiến nhẹ và tự hồi phục, một tỷ lệ nhỏ có thể gặp biến chứng thần kinh hoặc tim mạch nguy hiểm như viêm não, phù phổi cấp nếu không được phát hiện kịp thời. Việc duy trì thói quen vệ sinh đồ chơi, làm sạch bề mặt sàn nhà và tập cho trẻ rửa tay sạch sẽ trước khi ăn là chìa khóa then chốt để ngăn ngừa nhóm bệnh này.

Các biện pháp phòng ngừa chủ động và kiểm soát lây nhiễm

Phòng ngừa chủ động là phương thức bảo vệ sức khỏe an toàn và kinh tế nhất trước làn sóng gia tăng của các bệnh truyền nhiễm. Biện pháp cơ bản đầu tiên là tiêm chủng vắc xin đầy đủ và đúng lịch cho cả trẻ em lẫn người lớn, bao gồm các mũi tiêm trong chương trình mở rộng và các mũi tiêm dịch vụ như cúm mùa, thủy đậu, sởi hay phế cầu. Vắc xin giúp cơ thể hình thành kháng thể chủ động, từ đó giảm thiểu đáng kể nguy cơ nhiễm bệnh và nguy cơ trở nặng khi mắc.

Bên cạnh tiêm chủng, việc thực hành vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường sống giữ vai trò then chốt. Người dân nên thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với đồ dùng công cộng. Đối với các bệnh truyền qua muỗi, cần dọn dẹp các vật dụng chứa nước đọng quanh nhà, thả cá diệt lăng quăng và ngủ màn kể cả ban ngày. Khi xuất hiện triệu chứng sốt hoặc mệt mỏi, nên đeo khẩu trang và hạn chế tiếp xúc gần để tránh lây lan mầm bệnh ra cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa từ bác sĩ. Khi bản thân hoặc người nhà có các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, li bì, co giật, khó thở, nôn ói nhiều hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế chuyên khoa để thăm khám. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh hoặc thuốc hạ sốt nhóm kháng viêm không steroid khi chưa có chỉ định chuyên môn, vì điều này có thể làm nặng thêm tình trạng xuất huyết hoặc gây độc cho gan thận.

Tóm tắt

Sự gia tăng của các bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam đòi hỏi tinh thần chủ động nâng cao đề kháng và ý thức phòng bệnh của mỗi cá nhân trong cộng đồng. Bằng việc tiêm chủng vắc xin đầy đủ, giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ và xử lý tốt môi trường sống xung quanh, mỗi gia đình hoàn toàn có thể tự bảo vệ sức khỏe một cách vững chắc trước các nguy cơ dịch bệnh.