Các bệnh phổi thường gặp và dấu hiệu cảnh báo cần chú ý

Bệnh phổi thường gặp là gì?

Phổi là cơ quan cốt lõi của hệ thống hô hấp, thực hiện nhiệm vụ trao đổi khí sinh mạng bằng cách tiếp nhận oxy từ không khí đưa vào máu và đào thải khí carbonic ra ngoài cơ thể. Do liên tục tiếp xúc trực tiếp với không khí từ môi trường xung quanh, phổi rất nhạy cảm với các tác nhân gây hại bao gồm vi sinh vật gây bệnh, khói thuốc lá, bụi mịn và các chất kích ứng công nghiệp.

Các bệnh lý tại phổi có thể chia thành nhiều nhóm khác nhau như bệnh nhiễm trùng cấp tính, bệnh lý tắc nghẽn mạn tính, tổn thương mô kẽ xơ hóa và bệnh lý ác tính. Khi phổi bị tổn thương, hoạt động trao đổi khí bị cản trở khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái thiếu dưỡng khí, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của não bộ, tim mạch cùng toàn bộ các cơ quan khác trong cơ thể. Do đó, việc hiểu rõ các bệnh lý thường gặp ở phổi là bước quan trọng để chăm sóc sức khỏe hô hấp chủ động.

Các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới cấp tính thường gặp

Viêm phổi và viêm phế quản là hai dạng nhiễm trùng hô hấp dưới rất phổ biến ở mọi lứa tuổi. Viêm phổi xảy ra khi các túi khí phế nang trong một hoặc cả hai bên phổi bị viêm, có thể tích tụ dịch hoặc mủ do vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra. Bệnh nhân thường có biểu hiện sốt cao rét run, ho khạc đờm đặc màu vàng xanh hoặc rỉ sắt, đau tức ngực tăng lên khi hít sâu và khó thở.

Trong khi đó, viêm phế quản cấp tính là tình trạng viêm niêm mạc ống dẫn khí của phổi, thường khởi phát sau đợt cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên. Người bệnh thường bị ho dữ dội, ban đầu ho khan sau đó chuyển sang ho có đờm, kèm theo cảm giác nóng rát sau xương ức. Cả hai bệnh lý này nếu không được theo dõi và xử trí đúng chuyên môn có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp cấp, tràn dịch màng phổi hoặc nhiễm trùng huyết, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Bệnh lý tắc nghẽn đường thở mạn tính và đặc điểm nhận diện

Hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là hai bệnh lý hô hấp mạn tính có tỷ lệ mắc cao trong cộng đồng. Hen phế quản là tình trạng viêm mạn tính đường thở khiến phế quản trở nên tăng phản ứng, co thắt phù nề và tăng tiết chất nhầy khi gặp dị nguyên hoặc thời tiết thay đổi. Các đợt bùng phát biểu hiện bằng tiếng thở khò khè, rít rạo rực ngực, khó thở thì thở ra và ho nhiều về đêm hoặc sáng sớm.

Ngược lại, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đặc trưng bởi sự tắc nghẽn luồng khí thở ra tiến triển từ từ và không hồi phục hoàn toàn, có liên quan chặt chẽ với thói quen hút thuốc lá hoặc phơi nhiễm lâu dài với khí độc hại, bụi nghề nghiệp. Người bệnh thường trải qua giai đoạn ho mạn tính, khạc đờm buổi sáng kéo dài nhiều năm trước khi cảm nhận rõ tình trạng khó thở tăng dần khi hoạt động thể lực. Cả hai bệnh lý đều cần sự theo dõi điều trị lâu dài của bác sĩ chuyên khoa hô hấp để duy trì chức năng thông khí phổi.

Nhóm bệnh bụi phổi nghề nghiệp và khối u ác tính ở phổi

Bệnh bụi phổi và ung thư phổi là nhóm bệnh lý phổi nghiêm trọng có liên quan mật thiết đến yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt. Bệnh bụi phổi phát sinh do người lao động hít phải các loại bụi vô cơ hoặc hữu cơ như silica, amiang hoặc bụi than trong thời gian dài mà không có phương tiện bảo hộ lao động đạt chuẩn. Các hạt bụi tích tụ gây xơ hóa mô phổi lan tỏa, làm giảm tính đàn hồi của phổi và suy giảm dung tích sống không thể hồi phục.

Ung thư phổi là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu trong các bệnh lý ác tính, xuất phát từ sự tăng sinh bất thường của tế bào trong biểu mô phế quản hoặc nhu mô phổi. Ở giai đoạn sớm, bệnh thường diễn tiến âm thầm không có triệu chứng rõ rệt; khi tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng ho kéo dài không đáp ứng với điều trị thông thường, ho ra máu, khàn tiếng, sụt cân nhanh chóng không rõ lý do và đau ngực liên tục. Việc phát hiện sớm thông qua chụp cắt lớp vi tính ngực liều thấp có ý nghĩa quyết định đối với tiên lượng của người bệnh.

Các dấu hiệu bất thường cảnh báo tổn thương phổi cần lưu tâm

Các triệu chứng của bệnh lý hô hấp có thể rất đa dạng nhưng thường tập trung vào một số dấu hiệu cảnh báo cơ bản. Ho là phản xạ bảo vệ quan trọng của đường dẫn khí, nhưng nếu ho kéo dài trên ba tuần, ho kèm đờm mủ, đờm lẫn máu tươi hoặc rỉ sắt thì người bệnh tuyệt đối không được chủ quan.

Khó thở, hụt hơi hoặc cảm giác nghẹt thở khi vận động nhẹ cũng như khi nghỉ ngơi là tín hiệu cho thấy chức năng trao đổi khí của phổi hoặc hệ tuần hoàn đang bị suy giảm. Ngoài ra, cảm giác đau nhói ngực khi thở sâu, tiếng thở rít khò khè, sốt kéo dài kèm đổ mồ hôi trộm ban đêm và tình trạng mệt mỏi, sụt cân không rõ căn nguyên đều là những biểu hiện cần được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra cẩn thận bằng các phương pháp thăm dò cận lâm sàng phù hợp.

Phương pháp kiểm tra chức năng hô hấp và chăm sóc lá phổi chủ động

Để đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe của phổi, bác sĩ chuyên khoa hô hấp thường kết hợp giữa khám lâm sàng nghe tim phổi và các xét nghiệm cận lâm sàng hiện đại. Chụp X-quang ngực thẳng và nghiêng giúp phát hiện nhanh các đám mờ thâm nhiễm, xẹp phổi hoặc tràn khí màng phổi. Khi cần khảo sát chi tiết hơn các nốt phổi nhỏ hoặc tổn thương mô kẽ, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực là công cụ tối ưu.

Đo chức năng hô hấp hay hô hấp ký là kỹ thuật tiêu chuẩn giúp đánh giá dung tích phổi và mức độ tắc nghẽn đường thở, rất quan trọng trong chẩn đoán hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Song song với việc thăm khám, mỗi người cần chủ động bảo vệ lá phổi bằng cách kiên quyết từ bỏ thuốc lá, hạn chế tiếp xúc khói thuốc thụ động, mang khẩu trang khi ra đường hoặc làm việc trong môi trường ô nhiễm, tiêm phòng vắc xin phòng cúm và phế cầu định kỳ theo tư vấn y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hoặc thuốc giãn phế quản mà không có đơn thuốc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở dữ dội, tím tái môi đầu chi, ho ra nhiều máu hoặc đau ngực cấp tính, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp đòi hỏi sự chủ động trong việc nhận biết các thay đổi của cơ thể cùng lối sống lành mạnh. Khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp bất thường kéo dài, người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế có chuyên khoa hô hấp để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn phù hợp.