Các bệnh lý tai mũi họng thường gặp và cách chăm sóc đúng

Bệnh lý tai mũi họng thường gặp là gì?

Tai, mũi và họng là cửa ngõ đầu tiên tiếp xúc trực tiếp với không khí, bụi bẩn, vi sinh vật và các tác nhân dị ứng từ môi trường bên ngoài. Hệ thống này bao gồm các khoang hốc, niêm mạc lót có tuyến tiết nhầy và mạng lưới mao mạch phong phú nhằm thực hiện các chức năng sống quan trọng như thở, phát âm, ngửi, nếm, nghe và giữ thăng bằng.

Các bệnh lý tai mũi họng thường gặp là tập hợp các tình trạng viêm nhiễm, kích ứng hoặc tổn thương chức năng xảy ra tại niêm mạc của một hoặc nhiều cơ quan trong hệ thống này. Nguyên nhân phổ biến nhất bắt nguồn từ virus đường hô hấp, vi khuẩn xâm nhập, thay đổi nhiệt độ đột ngột hoặc cơ địa dị ứng. Do vòi nhĩ nối liền vòm họng với hòm tai, đồng thời các xoang cạnh mũi đều dẫn lưu dịch về hốc mũi, tình trạng viêm nhiễm tại một vị trí rất dễ lây lan diện rộng nếu người bệnh chủ quan không điều trị dứt điểm.

Viêm họng và viêm amidan

Viêm họng và viêm amidan là tình trạng nhiễm trùng hoặc kích ứng tại vùng hầu họng, thường bùng phát khi thời tiết chuyển mùa hoặc cơ thể suy giảm sức đề kháng. Bệnh có thể do virus như rhinovirus, adenovirus hoặc vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A gây ra. Người bệnh thường cảm thấy đau rát họng khi nuốt thức ăn, khô khốc cổ họng, sốt nhẹ hoặc sốt cao, khàn tiếng và ho khan hoặc ho có đờm. Amidan có thể sưng đỏ, xuất hiện các chấm mủ trắng trên bề mặt và kèm theo sưng đau các hạch góc hàm. Nếu không được kiểm soát tốt, viêm amidan mạn tính tái phát nhiều lần có thể gây áp xe quanh amidan hoặc các biến chứng xa ở tim và thận. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, việc súc họng bằng dung dịch muối sinh lý, giữ ấm vùng cổ và đi khám bác sĩ để xác định nguyên nhân là bước chăm sóc cần thiết.

Viêm mũi dị ứng và viêm xoang

Viêm mũi dị ứng và viêm mũi xoang là hai vấn đề sức khỏe đường hô hấp trên xuất hiện rất phổ biến tại các đô thị do khói bụi và môi trường ô nhiễm. Viêm mũi dị ứng xảy ra khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với các yếu tố như phấn hoa, lông thú, nấm mốc hoặc mạt bụi nhà, dẫn đến triệu chứng ngứa mũi, hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong và nghẹt mũi từng đợt. Trong khi đó, viêm mũi xoang là tình trạng niêm mạc lót trong các xoang cạnh mũi bị viêm nhiễm, tắc nghẽn lỗ thông xoang và ứ đọng dịch nhầy. Bệnh nhân viêm xoang thường bị nghẹt mũi kéo dài, chảy dịch đặc màu vàng hoặc xanh, giảm khứu giác và đau tức vùng trán, má hoặc giữa hai mắt. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng kỹ thuật giúp loại bỏ dịch ứ đọng, nhưng người bệnh cần tránh tự ý mua thuốc nhỏ mũi kéo dài để phòng ngừa viêm mũi do thuốc.

Viêm tai giữa

Viêm tai giữa là tình trạng viêm nhiễm ở khoang tai giữa nằm phía sau màng nhĩ, đặc biệt hay gặp ở trẻ nhỏ do cấu trúc vòi nhĩ ngắn và nằm ngang hơn so với người lớn. Bệnh thường khởi phát thứ phát sau đợt cảm lạnh, viêm mũi họng hoặc viêm xoang khi vi khuẩn hoặc dịch nhầy từ vòm mũi họng lan ngược lên tai qua vòi nhĩ. Biểu hiện điển hình bao gồm đau nhức sâu trong tai, cảm giác ù tai, nghe kém, sốt và trẻ nhỏ có thể quấy khóc, hay dùng tay giật tai hoặc bỏ bú. Khi áp lực trong tai giữa tăng cao, màng nhĩ có thể bị thủng và gây chảy mủ tai ra ngoài, khiến cơn đau giảm đi nhưng nguy cơ suy giảm thính lực lại tăng lên. Việc phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng phác đồ giữ vai trò then chốt nhằm ngăn ngừa viêm tai giữa mạn tính và biến chứng viêm xương chũm.

Viêm thanh quản

Viêm thanh quản xảy ra khi dây thanh âm và thanh quản bị sưng viêm do nhiễm trùng đường hô hấp, la hét quá mức hoặc trào ngược dịch vị dạ dày thực quản kéo dài. Triệu chứng nổi bật nhất là giọng nói bị khàn đặc, đổi giọng, hụt hơi khi giao tiếp hoặc mất tiếng hoàn toàn trong vài ngày. Bệnh nhân thường có cảm giác vướng víu, ngứa rát ở cổ họng, kèm theo ho khan kích ứng liên tục. Trong giai đoạn cấp tính, người bệnh cần ưu tiên nghỉ ngơi giọng nói, hạn chế nói to hoặc thì thầm vì thì thầm thực chất vẫn tạo áp lực lớn lên dây thanh. Uống nhiều nước ấm, sử dụng máy tạo độ ẩm không khí và tránh xa khói thuốc lá giúp niêm mạc thanh quản nhanh chóng hồi phục. Trường hợp khàn tiếng kéo dài trên hai tuần cần được nội soi thanh quản để tầm soát các tổn thương thực thể như hạt xơ dây thanh hoặc polyp thanh quản.

Biện pháp phòng ngừa và chăm sóc hằng ngày

Các cơ quan tai, mũi và họng thông nhau qua hệ thống xoang và vòi nhĩ, do đó vi khuẩn và virus rất dễ lây lan chéo giữa các vùng này. Để phòng bệnh hiệu quả, mỗi người cần duy trì thói quen đeo khẩu trang khi ra đường, giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển lạnh và vệ sinh tay thường xuyên bằng xà phòng. Thói quen rửa mũi và súc họng bằng dung dịch natri clorid 0,9% hằng ngày giúp loại bỏ bụi bẩn và dịch tiết ứ đọng một cách an toàn. Bên cạnh đó, việc tiêm chủng đầy đủ vắc xin cúm mùa, phế cầu khuẩn và xây dựng chế độ dinh dưỡng giàu vitamin C, kẽm sẽ nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cơ thể. Bạn cũng nên hạn chế tiếp xúc với khói thuốc lá, hóa chất bay hơi và các tác nhân gây dị ứng để bảo vệ niêm mạc đường hô hấp trên.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hoặc thuốc xịt mũi chứa corticoid để tự điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Việc lạm dụng thuốc có thể dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh, tổn thương niêm mạc mũi họng và gây khó khăn cho quá trình điều trị sau này.

Tóm tắt

Các bệnh lý tai mũi họng rất phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Người bệnh cần chủ động lắng nghe cơ thể, duy trì thói quen vệ sinh mũi họng hằng ngày và thăm khám chuyên khoa tai mũi họng kịp thời để bảo vệ đường hô hấp luôn khỏe mạnh.