Bướu cổ phải xạ trị và những lưu ý an toàn người bệnh cần biết

Xạ trị bướu cổ là gì?

Xạ trị trong bệnh lý bướu cổ phần lớn được hiểu là liệu pháp dùng đồng vị phóng xạ I-131, hoạt động dựa trên cơ chế sinh học đặc thù của tuyến giáp. Tuyến giáp là cơ quan duy nhất trong cơ thể có khả năng hấp thu và cô đặc iod để tổng hợp hormone. Khi người bệnh uống dung dịch hoặc viên nang chứa iod phóng xạ, chất này sẽ tập trung chọn lọc vào các tế bào tuyến giáp bị bệnh và phát ra tia bức xạ tiêu diệt dần các mô giáp bất thường mà ít gây tổn hại đến các cơ quan xung quanh. Phương pháp này thường được chỉ định trong điều trị bệnh Basedow không kiểm soát được bằng thuốc, bướu nhân độc tuyến giáp hoặc sau phẫu thuật cắt bỏ ung thư tuyến giáp nhằm loại bỏ triệt để các mô giáp còn sót lại. Ngoài ra, trong một số ít trường hợp u giáp ác tính xâm lấn phức tạp, phương pháp xạ trị chiếu ngoài từ máy gia tốc cũng có thể được cân nhắc áp dụng.

Chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tiến hành xạ trị

Trước khi tiến hành điều trị bằng iod phóng xạ, khâu chuẩn bị đóng vai trò quyết định đến khả năng hấp thu thuốc của mô tuyến giáp. Người bệnh thường được yêu cầu áp dụng chế độ ăn kiêng iod nghiêm ngặt trong khoảng một đến hai tuần trước ngày dùng thuốc. Điều này đồng nghĩa với việc cần hạn chế tối đa hải sản, rong biển, muối có bổ sung iod, trứng và các chế phẩm từ sữa. Việc giảm lượng iod tự nhiên trong cơ thể sẽ tạo ra trạng thái thèm iod của tế bào tuyến giáp, giúp lượng iod phóng xạ đưa vào được bắt giữ tối đa, từ đó gia tăng hiệu quả điều trị.

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, bác sĩ điều trị sẽ rà soát kỹ lưỡng các loại thuốc người bệnh đang sử dụng. Một số loại thuốc kháng giáp tổng hợp hoặc thuốc có chứa iod như thuốc cản quang chụp chiếu cần được tạm ngưng theo khoảng thời gian quy định trước buổi điều trị. Người bệnh cần thông báo đầy đủ cho nhân viên y tế về tất cả các đơn thuốc, thực phẩm bổ sung đang dùng và tuyệt đối không tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc khi chưa có chỉ định y khoa. Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, việc xét nghiệm khẳng định không mang thai là yêu cầu bắt buộc trước khi bắt đầu liệu trình.

Nguyên tắc an toàn bức xạ và vệ sinh sinh hoạt sau điều trị

Sau khi nhận liều iod phóng xạ, cơ thể người bệnh sẽ trở thành nguồn phát bức xạ tạm thời và đào thải phóng xạ ra môi trường qua các chất bài tiết như nước tiểu, nước bọt và mồ hôi. Do đó, việc tuân thủ các nguyên tắc cách ly an toàn bức xạ là vô cùng thiết yếu nhằm bảo vệ gia đình và cộng đồng. Người bệnh nên nghỉ ngơi trong phòng riêng có nhà vệ sinh khép kín trong những ngày đầu, giữ khoảng cách tối thiểu từ một đến hai mét với người xung quanh và tránh tiếp xúc gần, đặc biệt là với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

Để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm chéo chất bài tiết, người bệnh cần sử dụng đồ dùng cá nhân riêng biệt như bát đũa, cốc uống nước, khăn mặt và quần áo. Sau khi đi vệ sinh, nên xả nước từ hai đến ba lần và rửa tay thật sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy. Giặt riêng quần áo của người bệnh và phơi ở nơi thoáng khí cũng là biện pháp an toàn cần thiết. Ngoài ra, việc uống nhiều nước lọc trong giai đoạn này giúp thúc đẩy quá trình bài tiết lượng phóng xạ dư thừa ra khỏi cơ thể nhanh chóng hơn qua đường tiết niệu, qua đó giảm thời gian bức xạ lưu lại trong bàng quang.

Theo dõi tác dụng phụ và quản lý sức khỏe sau xạ trị

Trong quá trình và sau khi kết thúc đợt xạ trị bướu cổ, người bệnh có thể trải qua một số phản ứng phụ không mong muốn. Tình trạng sưng đau nhẹ hoặc căng tức ở vùng cổ có thể xuất hiện do phản ứng viêm bức xạ cục bộ của mô giáp. Triệu chứng khô miệng, rát họng hoặc thay đổi vị giác tạm thời cũng khá phổ biến do tuyến nước bọt có khả năng tập trung một phần iod. Để cải thiện, người bệnh có thể uống từng ngụm nước nhỏ thường xuyên, ngậm kẹo chua hoặc nhai kẹo cao su không đường theo hướng dẫn của nhân viên y tế để kích thích tiết nước bọt và làm sạch tuyến nước bọt.

Về lâu dài, biến chứng thường gặp nhất sau khi điều trị bướu cổ bằng iod phóng xạ là tình trạng suy giáp do tế bào tuyến giáp bị triệt tiêu dần theo thời gian. Suy giáp không phải là thất bại điều trị mà là hệ quả tất yếu có thể dự liệu trước của phương pháp này. Khi xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, sợ lạnh, tăng cân không rõ nguyên nhân hoặc da khô, người bệnh cần tái khám đúng hẹn để được định lượng hormone tuyến giáp trong máu. Nếu có tình trạng suy giáp, bác sĩ chuyên khoa nội tiết sẽ kê đơn bổ sung hormone thay thế đều đặn mỗi ngày, giúp cơ thể duy trì trạng thái hoạt động bình thường và ổn định sức khỏe lâu dài.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định chuyên môn từ bác sĩ y học hạt nhân hay bác sĩ nội tiết. Liều lượng phóng xạ, thời gian cách ly và quy định kiêng khem của mỗi cá nhân là hoàn toàn khác nhau. Phụ nữ có kế hoạch mang thai cần thông báo cho bác sĩ để được hướng dẫn thời gian trì hoãn thụ thai an toàn, thông thường ít nhất sáu tháng sau khi kết thúc điều trị. Khi có các dấu hiệu bất thường như khó thở, sốt cao hoặc đau dữ dội vùng cổ, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế chuyên khoa để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Xạ trị hay uống iod phóng xạ điều trị bướu cổ là phương pháp mang lại hiệu quả cao khi có chỉ định phù hợp từ bác sĩ chuyên khoa. Để quá trình điều trị đạt kết quả tối ưu và bảo đảm an toàn cho bản thân cũng như cộng đồng, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn về chế độ ăn, an toàn bức xạ và lịch tái khám định kỳ, tuyệt đối không tự ý điều chỉnh thuốc hay áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng.