Bướu cổ có mấy loại và cách phân biệt các dạng phì đại tuyến giáp

Bướu cổ có mấy loại là gì?

Tuyến giáp là một tuyến nội tiết hình cánh bướm nằm ở phía trước cổ, phía trên xương ức và ngay dưới sụn nhẫn. Cơ quan này đóng vai trò sống còn trong việc sản xuất các hormone điều hòa tốc độ chuyển hóa, nhịp tim, thân nhiệt và quá trình phát triển của cơ thể. Bướu cổ, hay còn gọi là phì đại tuyến giáp, xảy ra khi các tế bào mô giáp phát triển tăng sinh quá mức, làm biến đổi kích thước bình thường của tuyến.

Hiện tượng to lên của tuyến giáp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như thiếu hụt iod trong chế độ ăn, rối loạn tự miễn dịch, viêm nhiễm hoặc các đột biến gen thúc đẩy hình thành khối u. Hiểu rõ bướu cổ có mấy loại là bước nền tảng giúp người bệnh tiếp cận thông tin y khoa chính xác, giải tỏa nỗi lo âu quá mức và phối hợp hiệu quả cùng nhân viên y tế trong quá trình thăm khám.

Phân loại bướu cổ theo hình thái giải phẫu học

Dựa trên cấu trúc hình thể quan sát qua thăm khám lâm sàng và siêu âm tuyến giáp, bướu cổ được chia thành hai nhóm chính gồm bướu cổ lan tỏa và bướu cổ nốt hay còn gọi là bướu cổ nhân.

Bướu cổ lan tỏa là tình trạng toàn bộ mô tuyến giáp phì đại tương đối đồng đều ở cả hai thùy và eo giáp. Khi sờ nắn, bề mặt tuyến giáp thường mềm hoặc chắc nhẹ, không phát hiện thấy các khối u cục khu trú riêng biệt. Tình trạng này hay gặp ở bướu giáp sinh lý tuổi dậy thì, phụ nữ mang thai, bướu giáp do thiếu hụt iod hoặc trong bệnh Basedow.

Bướu cổ dạng nốt xuất hiện khi trong nhu mô tuyến giáp hình thành một hoặc nhiều cục nhân bất thường. Trường hợp chỉ có một khối u phát triển đơn độc được gọi là bướu giáp đơn nhân. Khi tuyến giáp xuất hiện đồng thời nhiều nhân nốt với kích thước và mật độ khác nhau, tình trạng này được gọi là bướu giáp đa nhân. Nhân giáp có thể ở dạng đặc, dạng nang chứa dịch hoặc hỗn hợp dịch đặc. Bướu dạng nốt đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa phải khảo sát kỹ lưỡng để phân loại nguy cơ.

Phân loại bướu cổ theo chức năng hoạt động của tuyến giáp

Chức năng của tuyến giáp là sản xuất các hormone thyroxine và triiodothyronine điều hòa chuyển hóa cơ thể. Dựa trên nồng độ các hormone này trong huyết thanh, bướu cổ được chia làm ba thể hoạt động chức năng riêng biệt.

Thể bướu giáp bình giáp là dạng phổ biến nhất, khi tuyến giáp to lên nhưng lượng hormone giáp trong máu hoàn toàn nằm trong giới hạn bình thường. Người bệnh thường không có các rối loạn chuyển hóa toàn thân mà chỉ cảm thấy cổ đầy hoặc vướng víu tại chỗ.

Thể bướu giáp cường giáp xảy ra khi các mô giáp hoạt động quá mức, giải phóng lượng hormone giáp dư thừa vào tuần hoàn. Tình trạng này khiến người bệnh gặp phải hội chứng nhiễm độc giáp với các biểu hiện như hồi hộp, tim đập nhanh, sụt cân dù ăn nhiều, run tay, mất ngủ và sợ nóng. Điển hình cho nhóm này là bướu Basedow hoặc bướu nhân độc tuyến giáp.

Thể bướu giáp suy giáp xảy ra khi nhu mô giáp bị phá hủy hoặc suy giảm khả năng tổng hợp hormone, thường gặp trong bệnh viêm tuyến giáp tự miễn Hashimoto. Người bệnh đối mặt với tình trạng thiếu hụt hormone giáp, dẫn đến mệt mỏi, sợ lạnh, tăng cân, da khô, táo bón và chậm chạp. Bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định xét nghiệm máu đo TSH và FT4 để xác định thể chức năng.

Phân loại bướu cổ theo tính chất lành tính và ác tính

Xét theo bản chất mô học của tế bào, bướu cổ được chia thành bướu lành tính và u ác tính tuyến giáp. Đây là phân loại mang tính quyết định đến tiên lượng và kế hoạch theo dõi y khoa lâu dài cho người bệnh.

Phần lớn các trường hợp bướu cổ trên lâm sàng là lành tính. Nhóm này bao gồm bướu giáp đơn thuần, u tuyến giáp lành tính dạng bọc, nang giáp keo hoặc các tổn thương viêm tuyến giáp bán cấp. Những tổn thương lành tính thường phát triển chậm, không xâm lấn mô xung quanh và không di căn sang các cơ quan xa. Nếu bướu nhỏ và không ảnh hưởng đến thẩm mỹ hay hô hấp, người bệnh chỉ cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn.

Bướu cổ ác tính, hay ung thư tuyến giáp, là tình trạng các tế bào tuyến giáp đột biến và phân chia mất kiểm soát. Khối u ác tính có xu hướng xâm lấn vỏ bao giáp, khí quản, dây thần kinh thanh quản quặt ngược hoặc di căn đến hạch bạch huyết vùng cổ. Nhờ sự hỗ trợ của siêu âm độ phân giải cao và chọc hút tế bào kim nhỏ, phần lớn các nốt giáp nghi ngờ ác tính ngày nay có thể được phát hiện từ giai đoạn rất sớm để can thiệp kịp thời.

Các phương pháp chẩn đoán giúp xác định chính xác loại bướu cổ

Để xác định chính xác người bệnh đang mắc loại bướu cổ nào, bác sĩ chuyên khoa nội tiết hoặc ung bướu sẽ phối hợp nhiều phương pháp thăm dò cận lâm sàng hiện đại.

Siêu âm tuyến giáp là kỹ thuật hình ảnh đầu tay, an toàn và không gây đau. Siêu âm cho phép đánh giá kích thước tổng thể của tuyến giáp, phân biệt bướu lan tỏa hay bướu nhân, xác định tính chất nốt giáp và phân loại mức độ nghi ngờ ác tính theo hệ thống phân loại TIRADS chuẩn quốc tế.

Xét nghiệm máu đóng vai trò định lượng nồng độ TSH, FT3, FT4 để kiểm tra tuyến giáp đang ở trạng thái bình giáp, cường giáp hay suy giáp. Ngoài ra, định lượng kháng thể tự miễn như Anti-TPO hoặc TRAb hỗ trợ tìm nguyên nhân bệnh tự miễn tuyến giáp.

Sinh thiết tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm được chỉ định cho các nốt giáp có dấu hiệu nghi ngờ trên hình ảnh. Kỹ thuật này giúp lấy một lượng nhỏ tế bào từ nhân giáp để soi dưới kính hiển vi, giúp phân định rõ ràng giữa tổn thương lành tính và ung thư biểu mô tuyến giáp. Trong một số trường hợp đặc biệt, xạ hình tuyến giáp bằng đồng vị phóng xạ cũng được áp dụng để đánh giá tình trạng nhân nóng hay nhân lạnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các dạng bướu cổ chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại cương, không thể thay thế cho việc chẩn đoán lâm sàng hay chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý sờ nắn bóp mạnh khối bướu, không tự mua thuốc ức chế hormone hoặc các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Khi phát hiện cổ to nhanh, khó thở, nuốt nghẹn hoặc khàn tiếng, cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra.

Tóm tắt

Bướu cổ là tên gọi chung cho nhiều dạng phì đại tuyến giáp với đặc điểm và mức độ ảnh hưởng khác nhau. Hiểu rõ bướu cổ có mấy loại giúp người bệnh bớt hoang mang, đồng thời có thái độ chủ động theo dõi sức khỏe. Khi phát hiện vùng cổ to bất thường, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa nội tiết để kiểm tra định kỳ, tuân thủ hướng dẫn thăm khám chuyên sâu của bác sĩ.