Buồn nôn ớn lạnh là do đâu và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cảm giác buồn nôn kèm theo ớn lạnh, gai ốc là phản ứng thường gặp của cơ thể khi hệ miễn dịch đang kích hoạt để chống lại các tác nhân gây bệnh hoặc khi hệ tiêu hóa gặp trục trặc bất ngờ. Người bệnh có thể cảm thấy run rẩy, lạnh trong người dù nhiệt độ môi trường không thấp, đồng thời kèm theo cảm giác khó chịu ở vùng thượng vị hoặc nôn ói.
Tình trạng này có thể chỉ là biểu hiện thoáng qua do lạnh bụng, mệt mỏi quá mức, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý cấp tính như viêm dạ dày ruột, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc cảm cúm. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và nắm rõ các dấu hiệu nguy hiểm giúp người bệnh có hướng chăm sóc an toàn và kịp thời thăm khám y tế.
Buồn nôn ớn lạnh là gì?
Buồn nôn và ớn lạnh là hai triệu chứng sinh lý xuất hiện đồng thời khi trung khu điều hòa thân nhiệt ở não bộ và trung tâm nôn tại hành não bị kích thích cùng lúc. Khi vi khuẩn, virus xâm nhập hoặc độc tố xuất hiện trong đường tiêu hóa, các tế bào miễn dịch sẽ giải phóng chất trung gian gây sốt, khiến cơ thể điều chỉnh lại ngưỡng nhiệt độ, tạo ra cảm giác rét run, ớn lạnh để sinh nhiệt. Đồng thời, sự kích ứng niêm mạc dạ dày hoặc các tín hiệu truyền qua dây thần kinh phế vị sẽ kích thích phản xạ buồn nôn nhằm tống xuất chất ứ đọng ra ngoài. Hiện tượng này phản ánh nỗ lực tự bảo vệ của cơ thể trước các tác nhân bất lợi. Dù phần lớn trường hợp hồi phục sau vài ngày nghỉ ngơi, người bệnh vẫn cần theo dõi sát sao để phát hiện sớm các biến chứng như mất nước, rối loạn điện giải hoặc nhiễm trùng tiến triển nặng.
Các bệnh lý tiêu hóa thường gặp gây buồn nôn và ớn lạnh
Viêm dạ dày ruột cấp tính và ngộ độc thực phẩm là hai thủ phạm phổ biến hàng đầu khiến người bệnh đột ngột xuất hiện triệu chứng buồn nôn kèm theo ớn lạnh. Khi ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn, độc tố của tụ cầu hoặc vi khuẩn Salmonella, E. coli gây viêm cấp niêm mạc ống tiêu hóa, kích hoạt các phản ứng miễn dịch toàn thân dẫn đến rét run và phản xạ nôn mửa liên tục. Bên cạnh đó, người bệnh thường đi kèm triệu chứng đau quặn bụng từng cơn, tiêu chảy nhiều lần và mệt lả do mất dịch. Trong một số trường hợp khác, các bệnh lý ngoại khoa ổ bụng nguy hiểm như viêm ruột thừa cấp hoặc viêm túi mật cấp ở giai đoạn sớm cũng có thể khởi phát bằng cảm giác ớn lạnh nhẹ kèm buồn nôn, chán ăn trước khi cơn đau khu trú rõ rệt tại một vùng bụng cụ thể. Do đó, người bệnh không nên chủ quan xem nhẹ các dấu hiệu tiêu hóa đi kèm.
Ảnh hưởng từ sốt do nhiễm trùng toàn thân và virus
Các bệnh truyền nhiễm do virus hoặc vi khuẩn gây ra phản ứng viêm toàn thân là nguyên nhân thường gặp thứ hai dẫn đến buồn nôn và ớn lạnh. Điển hình nhất là bệnh cảm cúm, sốt virus, sốt xuất huyết Dengue hoặc bệnh viêm đường hô hấp trên. Khi virus tấn công, nhiệt độ cơ thể tăng nhanh tạo nên các cơn sốt cao dao động, khiến người bệnh liên tục có cảm giác ớn lạnh run rẩy dọc sống lưng, đau nhức cơ bắp toàn thân và kèm theo buồn nôn do phản ứng mệt mỏi thần kinh. Ngoài ra, nhiễm trùng đường tiết niệu như viêm bàng quang cấp hoặc viêm đài bể thận cũng thường biểu hiện qua các cơn sốt rét run dữ dội kèm buồn nôn, nôn mửa và đau buốt khi đi tiểu. Sự phối hợp của các độc tố vi khuẩn lưu hành trong tuần hoàn làm rối loạn thần kinh thực vật, khiến hoạt động co bóp của dạ dày bị gián đoạn, từ đó sinh ra cảm giác buồn nôn dai dẳng.
Tác động của rối loạn chuyển hóa và yếu tố lối sống
Không chỉ các bệnh lý nhiễm trùng, sự mất cân bằng sinh hóa trong cơ thể cũng có thể gây ra hiện tượng buồn nôn kèm ớn lạnh. Hạ đường huyết là một ví dụ điển hình, thường xảy ra khi người bệnh nhịn ăn quá lâu, làm việc kiệt sức hoặc dùng thuốc điều trị đái tháo đường quá liều. Khi lượng glucose trong máu giảm mạnh, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích quá mức, gây vã mồ hôi lạnh, run rẩy tay chân, ớn lạnh và cảm giác buồn nôn nôn nao. Thêm vào đó, tình trạng say nắng, sốc nhiệt hoặc căng thẳng tâm lý quá độ cũng làm rối loạn trương lực thần kinh phế vị, dẫn đến cảm giác lạnh run từng cơn và buồn nôn đột ngột. Một số phụ nữ trong giai đoạn đầu của thai kỳ cũng có thể trải qua những cơn ớn lạnh thoáng qua cùng với triệu chứng ốm nghén do sự biến động mạnh mẽ của các hormone nội tiết tố.
Hướng dẫn chăm sóc và bù nước an toàn tại nhà
Khi mới xuất hiện triệu chứng buồn nôn và ớn lạnh ở mức độ nhẹ, mục tiêu chăm sóc quan trọng nhất là nghỉ ngơi và phòng ngừa tình trạng mất nước. Người bệnh nên nằm nghỉ ở không gian thoáng khí, đắp chăn mỏng vừa đủ để giữ ấm cơ thể, tránh trùm kín chăn quá dày khi đang có sốt cao. Để bù lượng nước và điện giải bị hao hụt qua nôn mửa hay sốt, người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ dung dịch bù điện giải oresol pha đúng tỷ lệ, nước ấm hoặc nước cháo loãng nấu cùng chút muối. Tránh uống nước quá nhanh hoặc uống lượng lớn một lúc vì rất dễ kích thích dạ dày nôn thốc ra ngoài. Về chế độ dinh dưỡng, nên tạm ngưng các bữa ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng hoặc sữa tươi; thay vào đó, chỉ ăn thức ăn lỏng, thanh đạm như súp, cháo khi cảm giác buồn nôn đã dịu bớt. Không tự ý uống thuốc cầm nôn hay thuốc hạ sốt khi chưa có tư vấn chuyên môn.
Lưu ý an toàn
Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ cho những trường hợp nhẹ và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động như sốt cao trên ba mươi chín độ C không hạ, nôn ra máu hoặc chất nôn màu nâu đen, đau bụng dữ dội không dứt, lơ mơ hoặc tiểu rất ít. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hay thuốc ức chế nôn mửa khi chưa xác định nguyên nhân, vì điều này có thể che lấp triệu chứng nguy hiểm hoặc làm chậm trễ can thiệp cấp cứu.
Tóm tắt
Buồn nôn kèm theo ớn lạnh là phản ứng cảnh báo của cơ thể trước nhiều vấn đề sức khỏe, từ rối loạn tiêu hóa thông thường đến các bệnh lý nhiễm trùng cấp tính. Việc theo dõi sát các biểu hiện đi kèm, chủ động bù nước đúng cách và nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục. Khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu chuyển biến xấu, người bệnh cần chủ động đến gặp bác sĩ để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Khi bị buồn nôn và ớn lạnh có nên đắp chăn dày để giữ ấm không?
Người bệnh không nên đắp chăn quá dày hay mặc nhiều lớp áo nếu đang có sốt, vì điều này cản trở quá trình thoát nhiệt của cơ thể và dễ làm thân nhiệt tăng cao nguy hiểm. Tốt nhất chỉ nên đắp một tấm chăn mỏng và mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát để cơ thể điều hòa nhiệt độ tự nhiên.
Uống nước gừng ấm có giúp giảm buồn nôn và ớn lạnh không?
Nước gừng ấm có đặc tính làm ấm cơ thể và hỗ trợ làm dịu co bóp dạ dày, giúp giảm nhẹ cảm giác buồn nôn do lạnh bụng hoặc mệt mỏi. Tuy nhiên, người bệnh chỉ nên nhấp từng ngụm nhỏ và không nên lạm dụng nếu đang nghi ngờ viêm loét dạ dày cấp hoặc nôn ói liên tục chưa rõ nguyên nhân.
Người bị buồn nôn ớn lạnh nên ăn uống những thực phẩm gì?
Người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo hoa, súp gà loãng, bánh mì khô hoặc chuối chín khi cơn nôn đã tạm lắng. Cần chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày, đồng thời tránh tuyệt đối các món chiên xào nhiều dầu mỡ, gia vị cay nồng, đồ ngọt nhân tạo và thức uống có chứa cồn hay caffeine.
Tình trạng buồn nôn kèm ớn lạnh thường kéo dài trong bao lâu?
Thời gian diễn tiến phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể. Nếu do nhiễm lạnh, kiệt sức hoặc ngộ độc thực phẩm nhẹ, triệu chứng thường cải thiện sau một đến hai ngày khi được bù nước và nghỉ ngơi. Nếu tình trạng này kéo dài quá bốn mươi tám giờ hoặc kèm theo sốt cao, người bệnh cần đi khám chuyên khoa ngay.
Phụ nữ mang thai bị buồn nôn ớn lạnh có nguy hiểm không?
Buồn nôn là hiện tượng ốm nghén phổ biến trong ba tháng đầu thai kỳ, nhưng nếu đi kèm ớn lạnh run rẩy có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiễm virus. Thai phụ nên trao đổi sớm với bác sĩ sản khoa để được kiểm tra chính xác, tuyệt đối không tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào tại nhà.
