Bỏng mắt: Nguyên nhân, dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và quy trình chẩn đoán

Tổng quan về bỏng mắt

Bỏng mắt là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng tổn thương cấp tính ở nhãn cầu và các phần phụ bảo vệ mắt do tác động vật lý, nhiệt học hoặc hóa học. Về mặt giải phẫu, tổn thương có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào bao gồm lớp da mí mắt, kết mạc mi, kết mạc nhãn cầu, củng mạc và đặc biệt là giác mạc – màng trong suốt phía trước mắt đảm nhiệm chức năng khúc xạ ánh sáng. Khi giác mạc bị tổn hại, thị lực của người bệnh sẽ bị đe dọa trực tiếp.

Trong y văn nhãn khoa, bỏng mắt được phân loại chủ yếu dựa trên cơ chế và tác nhân gây chấn thương. Nhóm thứ nhất là bỏng do năng lượng bức xạ, bao gồm bỏng nhiệt từ chất lỏng sôi, lửa, hơi nóng, bỏng do dòng điện hoặc do bức xạ tia cực tím. Nhóm thứ hai là bỏng do hóa chất, điển hình là các hợp chất axit hoặc kiềm. Trong đó, bỏng hóa chất liên quan đến giác mạc được xem là một tình trạng tối cấp cứu vì tính chất hủy hoại mô diễn ra liên tục và nhanh chóng.

Mức độ nghiêm trọng của một ca bỏng mắt chịu sự chi phối của nhiều yếu tố then chốt: tính chất lý hóa của tác nhân gây bỏng, thời gian mắt tiếp xúc với tác nhân, diện tích bề mặt bị hủy hoại và chiều sâu của các lớp mô bị thâm nhiễm. Những ca bỏng mắt từ trung bình đến nặng không chỉ phá hủy cấu trúc giải phẫu bề mặt nhãn cầu mà còn làm mất chức năng bình thường của các tuyến lệ, màng phim nước mắt và tế bào gốc rìa giác mạc.

Hậu quả của chấn thương bỏng nặng thường rất nặng nề, từ các cơn đau nhức kéo dài, hình thành sẹo co kéo gây biến dạng mi mắt, cho đến suy giảm thị lực nghiêm trọng hoặc mù lòa hoàn toàn. Mất đi thị giác còn gây tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần, làm tăng nguy cơ tai nạn thứ phát và suy giảm chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân gây bỏng mắt và các phần phụ của mắt được phân chia thành hai nhóm chính với cơ chế bệnh sinh và đặc điểm tiến triển tổn thương có sự khác biệt rõ rệt:

• Nhóm nguyên nhân do nhiệt và năng lượng bức xạ:
• Tổn thương do nhiệt xảy ra khi mắt tiếp xúc với các nguồn nhiệt độ cao hoặc bức xạ điện từ. Các nguồn gây bỏng nhiệt phổ biến trong đời sống hàng ngày bao gồm nước sôi, dầu mỡ nóng bắn vào mắt khi nấu nướng, tiếp xúc với dụng cụ tạo kiểu tóc bằng nhiệt, hoặc do lửa trong các vụ hỏa hoạn, nổ bình gas và tai nạn pháo hoa. Do cơ chế tự vệ tự nhiên của cơ thể với phản xạ chớp mắt cực nhanh, mí mắt thường là bộ phận gánh chịu nhiều tổn thương nhất để che chắn cho nhãn cầu. Các tổn thương do nhiệt trực tiếp lên bề mặt giác mạc và kết mạc thường có xu hướng ở lớp nông vì thời gian tiếp xúc diễn ra tương đối ngắn, và mức độ phá hủy mô sẽ ngừng lại ngay sau khi nguồn nhiệt được loại bỏ.

• Nhóm nguyên nhân do hóa chất:
• Khác với bỏng nhiệt, bỏng hóa chất là dạng tổn thương có mức độ nguy hiểm cao hơn rất nhiều do tính chất tiến triển liên tục và thâm nhập sâu vào các lớp mô bên trong mắt. Miễn là hóa chất còn tồn lưu trên bề mặt hoặc ngấm vào mô mắt, phản ứng phá hủy cấu trúc protein và lipid của tế bào vẫn tiếp tục diễn ra. Bỏng hóa chất trong sinh hoạt thường bắt nguồn từ các sản phẩm tẩy rửa gia dụng có tính ăn mòn mạnh như dung dịch thông cống, chất tẩy rửa lò nướng, nước tẩy bồn cầu chứa axit, thuốc tẩy clo và amoniac. Bỏng hóa chất trong môi trường lao động công nghiệp và nông nghiệp thường liên quan đến các loại axit công nghiệp đậm đặc như axit sulfuric hoặc axit clohydric, các bazơ hoặc kiềm mạnh như natri hydroxit, kali hydroxit, phân bón hóa học, vôi sống và bụi xi măng. Trong đó, bỏng kiềm đặc biệt nguy hiểm vì kiềm có khả năng xà phòng hóa màng tế bào lipid, nhanh chóng xuyên qua biểu mô giác mạc để đi sâu vào tiền phòng và các cấu trúc nội nhãn.

• Yếu tố nguy cơ và đối tượng dễ bị tổn thương:
• Những người làm việc trong các ngành công nghiệp nặng, xây dựng, sản xuất hóa chất, luyện kim, thợ hàn xì hoặc người lao động nông nghiệp thường xuyên tiếp xúc với phân bón và hóa chất là nhóm có nguy cơ cao nhất nếu không tuân thủ quy trình an toàn lao động. Bên cạnh đó, việc không sử dụng kính bảo hộ đạt chuẩn khi lau dọn nhà cửa, xử lý hóa chất gia dụng, hoặc bất cẩn trong quá trình nấu nướng cũng làm tăng nguy cơ tai nạn. Trẻ nhỏ cũng là đối tượng dễ gặp rủi ro nếu các chai lọ hóa chất tẩy rửa trong gia đình không được cất giữ cẩn thận ngoài tầm với.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của bỏng mắt có thể biến đổi rất đa dạng từ nhẹ đến đặc biệt nghiêm trọng, phụ thuộc vào tác nhân gây bỏng, nồng độ, nhiệt độ và thời gian tiếp xúc của mắt với dị vật hoặc hóa chất.

• Các triệu chứng thường gặp ban đầu:
• Người bệnh ngay sau khi bị tổn thương thường có cảm giác đau nhói hoặc bỏng rát dữ dội tại mắt bị ảnh hưởng. Mắt có biểu hiện đỏ rực do sung huyết kết mạc, đi kèm kích ứng mạnh, chảy nước mắt liên tục và sợ ánh sáng. Cảm giác cộm xốn, vướng víu như có dị vật nằm kẹt dưới mí mắt xuất hiện rất rõ rệt. Mí mắt có thể sưng nề, co quắp khiến người bệnh khó mở mắt tự nhiên. Bề mặt giác mạc có thể xuất hiện các vết xước, trợt biểu mô hoặc loét giác mạc, khiến thị lực của người bệnh bị suy giảm, nhìn mờ hoặc nhìn thấy quầng mờ xung quanh ánh sáng.

• Dấu hiệu cảnh báo mức độ nặng và nguy kịch:
• Trong các trường hợp bỏng nghiêm trọng, đặc biệt là bỏng do hóa chất kiềm mạnh hoặc bỏng nhiệt độ cao, người bệnh có thể bị suy giảm thị lực đột ngột hoặc mất thị lực hoàn toàn ngay sau chấn thương. Giác mạc có thể chuyển từ trạng thái trong suốt sang mờ đục như kính mờ hoặc trắng sứ, làm mất khả năng quan sát mống mắt và đồng tử bên trong. Sự biến đổi nhãn áp là một dấu hiệu nặng thường diễn tiến âm thầm: tình trạng tăng nhãn áp cấp tính hoặc tụt nhãn áp có thể không xuất hiện ngay tức thì mà khởi phát chậm trễ sau vài giờ đến vài ngày, đe dọa trực tiếp đến dây thần kinh thị giác.

• Những điểm dễ nhầm lẫn hoặc chủ quan trong theo dõi:
• Một cạm bẫy lâm sàng nguy hiểm là hiện tượng thiếu máu rìa giác mạc do bỏng hóa chất nặng, đặc biệt là bỏng kiềm. Khi các mạch máu kết mạc và vùng rìa bị tắc nghẽn, mắt có thể trông trắng bệch thay vì đỏ ngầu, và các đầu mút dây thần kinh cảm giác bị phá hủy làm giảm cảm giác đau. Tình trạng này rất dễ khiến người bệnh hoặc người sơ cứu lầm tưởng là chấn thương đã thuyên giảm, trong khi thực tế mô mắt đang bị hoại tử thiếu máu trầm trọng. Ngoài ra, bỏng nhiệt ở mí mắt có thể làm sưng phù che lấp tổn thương loét giác mạc tiềm ẩn bên dưới nếu không được bác sĩ chuyên khoa vạch mi kiểm tra kỹ lưỡng.

Chẩn đoán

Quy trình chẩn đoán bỏng mắt luôn được các bác sĩ nhãn khoa tiến hành song song hoặc ngay sau các bước xử trí cấp cứu ban đầu, bởi việc trì hoãn cấp cứu để làm xét nghiệm kéo dài có thể gây tổn thương thị giác không thể đảo ngược.

Bác sĩ sẽ nhanh chóng khai thác bệnh sử chi tiết về hoàn cảnh xảy ra tai nạn, bao gồm tác nhân cụ thể gây bỏng (tên hóa chất, dạng bột hay dạng lỏng, nguồn nhiệt), thời gian tiếp xúc ước tính và các bước sơ cứu rửa mắt đã thực hiện tại hiện trường.

Trong quá trình thăm khám thực thể, bác sĩ sử dụng đèn khe sinh hiển vi để đánh giá toàn diện bề mặt nhãn cầu: kiểm tra mức độ tổn thương của mi mắt, lật mi mắt để tìm và loại bỏ các hạt dị vật hóa chất còn mắc kẹt trong cùng đồ như vôi hoặc xi măng, kiểm tra độ trong suốt của giác mạc và đánh giá tình trạng thiếu máu vùng rìa giác mạc. Việc nhuộm giác mạc bằng dung dịch huỳnh quang fluorescein giúp xác định chính xác diện tích và độ sâu của các vết trợt, loét biểu mô dưới ánh sáng xanh coban. Nhãn áp cũng được đo đạc định kỳ để phát hiện sớm nguy cơ tăng áp lực nội nhãn hoặc tụt nhãn áp.

Về các xét nghiệm hỗ trợ, kiểm tra độ pH bề mặt mắt bằng giấy quỳ là chỉ định bắt buộc đối với mọi trường hợp bỏng hóa chất nhằm xác định tính chất axit hay bazơ và theo dõi hiệu quả trung hòa sau khi rửa mắt. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm mắt hoặc chụp cắt lớp vi tính thường không cần thiết trong bỏng mắt đơn thuần, trừ khi bác sĩ nghi ngờ có dị vật cản quang đâm xuyên hoặc chấn thương phối hợp ở vùng hốc mắt.

Người bệnh tuyệt đối không thể tự chẩn đoán mức độ bỏng tại nhà, bởi các tổn thương sâu tại tế bào gốc biểu mô và cấu trúc nội nhãn chỉ có thể được phát hiện chính xác thông qua thiết bị chuyên khoa của bác sĩ mắt.

Biến chứng nguy hiểm có thể gặp sau bỏng mắt

Bỏng mắt từ mức độ trung bình đến nặng nếu không được can thiệp kịp thời có thể dẫn đến hàng loạt biến chứng cấp tính và mạn tính nghiêm trọng trên cấu trúc nhãn cầu:

• Các biến chứng tại mắt bao gồm:
• Viêm loét giác mạc và tiêu hủy mô đệm giác mạc do mất lớp biểu mô bảo vệ và nhiễm trùng thứ phát.
• Viêm giác mạc nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm xâm nhập qua hàng rào biểu mô bị phá vỡ.
• Tăng nhãn áp thứ phát do tắc nghẽn góc tiền phòng hoặc phản ứng viêm nội nhãn, có thể tiến triển thành bệnh glôcôm gây tổn thương thần kinh thị giác. Ngược lại, tổn thương nặng thể mi có thể dẫn đến tụt nhãn áp kéo dài và teo nhãn cầu.
• Đục thủy tinh thể do hóa chất thâm nhập vào tiền phòng hoặc do nhiệt lượng làm biến tính protein của thể thủy tinh.
• Dính mi cầu, biến dạng bờ mi, sẹo đục giác mạc làm mất độ trong suốt và suy giảm thị lực vĩnh viễn.
• Viêm nhãn cầu giao cảm, một phản ứng tự miễn hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm đe dọa mắt lành còn lại.

Bên cạnh tổn hại thực thể tại mắt, di chứng mất thị lực vĩnh viễn còn để lại những hệ lụy sâu sắc đối với cuộc sống của người bệnh. Mất thị lực làm tăng nguy cơ gặp các tai nạn chấn thương sinh hoạt trong tương lai, gây khó khăn trong tự chủ cuộc sống, đồng thời dễ khởi phát các vấn đề sức khỏe tinh thần như lo âu kéo dài và trầm cảm nặng nề.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế và nguyên tắc xử trí khẩn cấp

Bỏng mắt do hóa chất hoặc nhiệt độ cao luôn được coi là một tình huống cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt càng sớm càng tốt ngay sau khi xảy ra tai nạn.

• Trong lúc chờ tiếp cận hỗ trợ y tế, việc xử trí đúng cách tại chỗ là yếu tố quyết định để hạn chế tổn thương lan rộng:
• Đối với bỏng hóa chất, nguyên tắc quan trọng nhất là phải rửa mắt liên tục ngay lập tức bằng nguồn nước sạch sẵn có gần nhất (như nước máy chảy nhẹ, nước muối sinh lý vô trùng) trong tối thiểu 15 đến 30 phút mà không được trì hoãn để tìm kiếm các dung dịch trung hòa đặc hiệu.
• Người bệnh không được tự ý dụi mắt, không băng kín mắt quá chặt và tuyệt đối không tự ý tra nhỏ các loại thuốc nhỏ mắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
• Sau bước sơ cứu ban đầu, người bệnh phải được chuyển ngay tới bệnh viện mắt hoặc khoa cấp cứu để bác sĩ tiến hành đánh giá toàn diện, kiểm tra độ pH và tiếp tục phác đồ điều trị chuyên sâu.

Tiên lượng khả năng hồi phục và các phương pháp can thiệp chuyên khoa

Thời gian và khả năng hồi phục sau bỏng mắt phụ thuộc chặt chẽ vào loại tác nhân gây bỏng (hóa chất hay nhiệt bức xạ), mức độ thâm nhiễm của tổn thương, diện tích thiếu máu vùng rìa giác mạc và tốc độ can thiệp y tế ban đầu.

Đối với các trường hợp bỏng nhiệt nông hoặc bỏng bề mặt nhẹ, biểu mô giác mạc có khả năng tự tái tạo nhanh chóng dưới sự theo dõi và chăm sóc y khoa phù hợp mà không để lại sẹo đáng kể.

Tuy nhiên, đối với các trường hợp bỏng hóa chất sâu hoặc tổn hại diện rộng đến tế bào gốc vùng rìa, quá trình điều trị có thể kéo dài nhiều tháng với nguy cơ cao hình thành sẹo xơ hoặc tân mạch giác mạc. Trong các tình huống tổn thương cấu trúc nặng nề, bác sĩ có thể phải chỉ định các can thiệp ngoại khoa như ghép màng ối, ghép tế bào gốc vùng rìa hoặc phẫu thuật ghép giác mạc nhằm tái tạo bề mặt nhãn cầu, kiểm soát nhãn áp và nỗ lực bảo tồn tối đa thị lực cho người bệnh.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu xử trí: Xử trí bỏng mắt tập trung vào việc khẩn trương loại bỏ hoàn toàn tác nhân gây hại khỏi bề mặt nhãn cầu, dập tắt phản ứng viêm cấp tính, kiểm soát cơn đau nhức, thúc đẩy quá trình tái tạo biểu mô giác mạc, ngăn chặn biến chứng nhiễm trùng thứ phát và bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu cũng như chức năng thị giác của người bệnh.

Vai trò của nhân viên y tế: Toàn bộ quá trình can thiệp và theo dõi phải được thực hiện hoặc chỉ đạo trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa mắt. Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám toàn diện, đánh giá chính xác độ sâu của vết bỏng, diện tích tổn thương và mức độ thiếu máu vùng rìa giác mạc để xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa cho từng người bệnh. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt hay áp dụng các phương pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng.

• Các nhóm biện pháp xử trí y khoa:
• Nhóm can thiệp rửa mắt cấp cứu chuyên sâu: Tại phòng cấp cứu hoặc phòng khám chuyên khoa, nhân viên y tế tiến hành gây tê bề mặt mắt và tiếp tục rửa mắt liên tục bằng dung dịch đẳng trương chuyên dụng qua hệ thống dây truyền hoặc thiết bị rửa chuyên dụng. Quá trình rửa được thực hiện đồng thời với việc lật mi mắt để kiểm tra và lấy sạch các dị vật hóa chất còn tồn lưu trong túi cùng kết mạc. Độ pH bề mặt nhãn cầu được kiểm tra liên tục bằng giấy quỳ cho đến khi đạt mức trung tính sinh lý ổn định.

Nhóm can thiệp nội khoa: Bác sĩ nhãn khoa sẽ chỉ định các nhóm thuốc tại chỗ và toàn thân thích hợp theo từng giai đoạn, bao gồm thuốc kháng sinh nhỏ mắt để ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập qua vùng biểu mô bị tổn thương, thuốc làm liệt thể mi giúp giảm co thắt gây đau và chống dính mống mắt, nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản hoặc huyết thanh tự thân nhằm bôi trơn và hỗ trợ biểu mô hóa. Trong trường hợp có phản ứng viêm nội nhãn hoặc nguy cơ hoại tử mô đệm, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc chống viêm hoặc thuốc ức chế enzym tiêu protein dưới sự theo dõi nghiêm ngặt. Khi có dấu hiệu tăng nhãn áp, các thuốc hạ nhãn áp chuyên biệt sẽ được phối hợp kịp thời.

Nhóm can thiệp ngoại khoa và tái tạo bề mặt: Với các tổn thương nặng hoặc biểu mô giác mạc chậm liền, bác sĩ có thể chỉ định đặt kính tiếp xúc mềm băng bó, khâu cò mi tạm thời, hoặc phẫu thuật ghép màng ối nhằm giải phóng yếu tố tăng trưởng và giảm viêm. Ở những trường hợp tổn thương tế bào gốc vùng rìa nghiêm trọng hoặc hình thành sẹo đục giác mạc dày đặc, các can thiệp như ghép tế bào gốc vùng rìa hoặc ghép giác mạc sẽ được xem xét thực hiện sau khi mắt đã ổn định hoàn toàn.

Theo dõi y khoa: Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám định kỳ theo hẹn của bác sĩ để theo dõi sát quá trình liền sẹo, phát hiện sớm các biến chứng như loét thủng giác mạc, dính mi cầu hay tăng nhãn áp thứ phát, từ đó có sự điều chỉnh phương án xử trí kịp thời.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa bỏng mắt đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa việc nâng cao ý thức an toàn và áp dụng đúng các biện pháp bảo hộ tương ứng với từng yếu tố nguy cơ cụ thể trong sinh hoạt và lao động:

Kiểm soát nguy cơ từ hóa chất sinh hoạt gia đình: Để ngăn ngừa các tai nạn do dung dịch tẩy rửa bồn cầu, nước thông cống, nước lau kính hoặc hóa chất khử trùng bắn vào mắt, người thực hiện cần luôn đeo kính bảo hộ che kín mắt khi sử dụng. Luôn bảo quản hóa chất trong chai lọ nguyên bản có dán nhãn cảnh báo rõ ràng, đậy chặt nắp sau khi dùng và cất giữ ở vị trí cao, có khóa, hoàn toàn ngoài tầm với của trẻ nhỏ để loại trừ nguy cơ trẻ vô tình tiếp xúc.

Kiểm soát nguy cơ trong môi trường sản xuất công nghiệp và nông nghiệp: Đối với người lao động thường xuyên tiếp xúc với axit đậm đặc, hóa chất kiềm, vôi sống, xi măng hoặc phân bón hóa học, việc sử dụng kính bảo hộ đạt tiêu chuẩn chống văng bắn hóa chất là quy định an toàn bắt buộc. Các cơ sở sản xuất cần bố trí hệ thống bồn rửa mắt khẩn cấp hoạt động tốt ngay tại khu vực làm việc, đồng thời tổ chức tập huấn định kỳ về kỹ năng thao tác an toàn và sơ cứu bỏng mắt cho toàn bộ nhân viên.

Kiểm soát nguy cơ từ nhiệt độ cao và bức xạ nhiệt: Trong quá trình nấu nướng có nguy cơ dầu mỡ nóng bắn tóe, cần sử dụng nắp chắn bảo vệ và duy trì khoảng cách thao tác an toàn. Thợ hàn kim loại hoặc người làm việc gần nguồn nhiệt phát xạ mạnh bắt buộc phải sử dụng mặt nạ hàn chuyên dụng để ngăn chặn tia tử ngoại và nhiệt lượng cao gây tổn thương giác mạc.

Kiểm soát nguy cơ từ vật liệu gây nổ: Tuyệt đối tuân thủ các quy định pháp luật về việc không tự ý sản xuất, mua bán, tàng trữ hoặc đốt các loại pháo nổ; giữ khoảng cách an toàn khi tham gia các hoạt động ngoài trời có nguy cơ cháy nổ nhằm ngăn ngừa chấn thương bỏng nhiệt phối hợp với chấn thương xuyên thủng mắt.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bỏng mắt là một tổn thương nhãn khoa có thể tiến triển xấu rất nhanh nếu không được can thiệp đúng lúc. Người bệnh cần nhận biết rõ các dấu hiệu để kịp thời tìm kiếm sự chăm sóc y tế:

• Các dấu hiệu cần cấp cứu nhãn khoa ngay lập tức:
• Mọi trường hợp mắt tiếp xúc trực tiếp với hóa chất có tính ăn mòn mạnh như nước tẩy rửa, axit, kiềm, vôi sống, xút công nghiệp hoặc bị bỏng nhiệt do lửa, vụ nổ, kim loại nóng chảy đều phải được xem là tình huống cấp cứu tối khẩn. Ngay sau khi thực hiện sơ cứu rửa mắt tại chỗ, người bệnh cần được chuyển khẩn cấp đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt. Các triệu chứng nguy kịch bao gồm thị lực suy giảm đột ngột hoặc mất hoàn toàn thị lực, giác mạc bị mờ đục như gương mờ hoặc chuyển màu trắng sứ, mắt trắng bệch do tắc nghẽn mạch máu kết mạc, đau nhức dữ dội lan sâu vào hốc mắt, hoặc nghi ngờ có tổn thương rách thủng nhãn cầu kèm theo.

• Các dấu hiệu cần đi khám chuyên khoa sớm:
• Sau các tai nạn nhiệt nhẹ như bị dầu mỡ nóng bắn nhẹ hoặc tiếp xúc với khói hơi nóng, nếu mắt vẫn xuất hiện các triệu chứng như đỏ mắt kéo dài, cảm giác cộm xốn như có dị vật, chảy nước mắt nhiều, sợ ánh sáng, sưng nề mi mắt hoặc nhìn mờ dai dẳng sau vài giờ dù đã rửa mắt sạch, người bệnh cần đến bệnh viện mắt để được bác sĩ đánh giá tổn thương giác mạc bằng kính sinh hiển vi. Ngoài ra, người bệnh đang trong quá trình điều trị bỏng mắt nếu thấy triệu chứng đau nhức tăng lên đột ngột, mắt tiết dịch mủ hoặc thị lực suy giảm cũng cần tái khám ngay.

Lưu ý an toàn

Khi xảy ra tai nạn bỏng mắt, việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn y tế cơ bản dưới đây là yếu tố quyết định giúp ngăn ngừa tổn thương lan rộng và hạn chế tối đa nguy cơ suy giảm thị lực:

Tuyệt đối không chà xát hoặc dụi mắt: Hành động dụi tay lên mắt khi bị bỏng có thể làm trầy xước sâu hơn lớp biểu mô giác mạc vốn đang suy yếu, đồng thời khiến hóa chất độc hại ngấm sâu hơn vào các lớp mô bên trong nhãn cầu.

Không tự ý trung hòa hóa chất: Tuyệt đối không dùng các dung dịch axit nhẹ để rửa mắt bị bỏng kiềm hoặc dùng dung dịch kiềm nhẹ để rửa mắt bị bỏng axit. Phản ứng hóa học trung hòa tại chỗ sẽ sinh ra nhiệt lượng lớn, gây thêm tổn thương bỏng nhiệt thứ phát đặc biệt nguy hiểm cho mắt.

Không tự ý dùng thuốc hoặc áp dụng mẹo dân gian: Tuyệt đối không nhỏ các loại thuốc mắt tự mua, đặc biệt là thuốc chứa corticoid, và không đắp các loại lá cây, nha đam, nước đá hay sữa mẹ vào mắt bị bỏng vì có thể gây nhiễm trùng nặng và dẫn đến hoại tử thủng giác mạc.

Không trì hoãn việc rửa mắt khẩn cấp: Trong bỏng hóa chất, việc xối rửa mắt liên tục bằng nước sạch ngay tại hiện trường trong 15 đến 30 phút là bước sơ cứu quan trọng nhất trước khi di chuyển đến bệnh viện.

Kết luận

Bỏng mắt là một chấn thương nhãn khoa nghiêm trọng do hóa chất hoặc nhiệt độ cao gây ra, tiềm ẩn nguy cơ cao dẫn đến các biến chứng phá hủy cấu trúc mắt và suy giảm thị lực vĩnh viễn nếu không được xử trí đúng cách. Tiên lượng hồi phục của người bệnh phụ thuộc quyết định vào hai thời điểm vàng: bước sơ cứu rửa mắt liên tục bằng nước sạch ngay tại hiện trường tai nạn và sự can thiệp y tế chuyên sâu kịp thời từ bác sĩ nhãn khoa. Chủ động trang bị kiến thức an toàn, luôn đeo kính bảo hộ khi làm việc với hóa chất hoặc nguồn nhiệt, đồng thời tuyệt đối tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa là biện pháp toàn diện nhất để bảo vệ đôi mắt và duy trì chất lượng thị giác lâu dài.