Bỏng lạnh có chữa được không và các bước xử trí

Bỏng lạnh có chữa được không?

Bỏng lạnh là tình trạng tổn thương khu trú ở da và các mô nâng đỡ bên dưới do tiếp xúc kéo dài với nhiệt độ đóng băng. Hiện tượng này thường xảy ra nhất ở các vị trí ngoại vi xa tim như ngón tay, ngón chân, chóp mũi và vành tai. Khi tiếp xúc với cái lạnh khắc nghiệt, các mạch máu ngoại vi co thắt mạnh để ưu tiên duy trì thân nhiệt cho các cơ quan nội tạng quan trọng. Nếu tình trạng thiếu máu nuôi kéo dài kết hợp với sự hình thành của các tinh thể đá nội bào và ngoại bào, màng tế bào sẽ bị phá hủy, dẫn đến ứ trệ tuần hoàn và hoại tử mô. Khả năng chữa lành của vết bỏng lạnh phụ thuộc vào thời gian mô bị đóng băng, nhiệt độ môi trường và đặc biệt là cách thức tiến hành làm ấm lại tổn thương.

Khả năng chữa khỏi phụ thuộc vào các cấp độ tổn thương của bỏng lạnh

Khả năng phục hồi của bỏng lạnh phụ thuộc chặt chẽ vào độ sâu của tổn thương tại thời điểm can thiệp. Bỏng lạnh độ một chỉ ảnh hưởng đến lớp thượng bì, gây đỏ da, tê cóng nhẹ và có thể hồi phục hoàn toàn trong vài ngày mà không để lại sẹo. Bỏng lạnh độ hai gây tổn thương sâu hơn vào lớp trung bì, xuất hiện bóng nước chứa dịch trong, cần vài tuần để biểu mô hóa và phục hồi chức năng cảm giác.

Đối với bỏng lạnh độ ba và độ bốn, tình trạng đông cứng đã lan tới mô dưới da, cơ, gân và xương. Ở giai đoạn nặng này, các vi mạch máu bị tắc nghẽn dẫn đến hoại tử mô thứ phát. Mặc dù y học hiện đại có các biện pháp tiêu sợi huyết hoặc bảo tồn ngoại khoa, tổn thương sâu vẫn có thể để lại di chứng mất mô, biến dạng chi hoặc suy giảm vận động vĩnh viễn nếu không được cấp cứu kịp thời.

Các bước sơ cứu ban đầu đúng kỹ thuật giúp hạn chế tổn thương

Xử trí ban đầu đúng cách đóng vai trò quyết định đến việc bảo tồn mô sống sau chấn thương lạnh. Bước đầu tiên là đưa người bệnh ra khỏi môi trường giá rét, cởi bỏ trang phục ẩm ướt và giữ ấm thân nhiệt trung tâm. Vùng cơ thể bị đông cứng cần được làm ấm bằng cách ngâm trong nước ấm duy trì ở nhiệt độ khoảng 37 đến 40 độ C trong khoảng 15 đến 30 phút cho đến khi da hồng hào trở lại.

Trong quá trình sơ cứu, tuyệt đối không được chà xát tuyết, xoa bóp hoặc hơ trực tiếp vùng tổn thương lên ngọn lửa, máy sưởi hay túi chườm nóng. Do vùng mô bị tê liệt không cảm nhận được nhiệt độ, các tác động này rất dễ gây bỏng nhiệt bổ sung và làm rách nát cấu trúc tế bào mỏng manh đang rã đông. Nếu có nguy cơ bị đóng băng trở lại trên đường di chuyển, không nên tiến hành rã đông tại chỗ vì chu kỳ đông đá lặp lại gây tổn thương tế bào nặng nề hơn.

Phương pháp chăm sóc y tế chuyên khoa tại bệnh viện

Khi đến bệnh viện, người bệnh bỏng lạnh nặng sẽ được đánh giá toàn diện về tưới máu mô và tình trạng hạ thân nhiệt đi kèm. Các bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc giảm đau phù hợp vì quá trình tái tưới máu thường gây đau nhức dữ dội. Trong các ca đông lạnh sâu đến sớm trong khung giờ vàng, liệu pháp truyền thuốc làm giãn mạch hoặc thuốc tiêu sợi huyết có thể được cân nhắc để khôi phục dòng chảy trong mao mạch.

Vùng tổn thương được chăm sóc vô khuẩn, băng lỏng bằng gạc ẩm vô trùng và nâng cao chi để giảm phù nề. Việc cắt lọc mô hoại tử thường được trì hoãn từ vài tuần đến vài tháng cho đến khi ranh giới giữa mô sống và mô chết phân định rõ ràng, trừ trường hợp xuất hiện nhiễm trùng hoại thư sinh hơi đe dọa tính mạng cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp.

Chăm sóc phục hồi chức năng và hạn chế di chứng sau bỏng lạnh

Quá trình chăm sóc sau giai đoạn cấp cứu tập trung vào việc ngăn ngừa bội nhiễm vi khuẩn và phục hồi tầm vận động của chi. Vùng da mới tái tạo cần được giữ sạch, bôi kem dưỡng ẩm dịu nhẹ theo hướng dẫn y tế và tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời cũng như gió lạnh. Người bệnh cần tránh hoàn toàn khói thuốc lá vì chất nicotine gây co thắt mạch máu ngoại vi, làm giảm lượng máu nuôi dưỡng đến các đầu chi đang hồi phục.

Sau chấn thương lạnh, vùng mô bị ảnh hưởng thường có xu hướng tăng nhạy cảm lâu dài với thời tiết lạnh, kèm theo hiện tượng tê bì hoặc đau nhức khớp kiểu dị cảm. Tập vật lý trị liệu nhẹ nhàng theo chỉ dẫn của chuyên viên y tế giúp cải thiện lưu thông máu, ngăn ngừa co rút gân cơ và lấy lại khả năng vận động bình thường cho bàn tay, bàn chân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Khi nghi ngờ bị bỏng lạnh trung bình đến nặng, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại lá cây, thuốc mỡ dân gian không rõ nguồn gốc đắp lên vùng da tổn thương để tránh nguy cơ nhiễm trùng huyết và hoại tử lan rộng.

Tóm tắt

Bỏng lạnh hoàn toàn có thể hồi phục tốt nếu được phát hiện sớm và làm ấm lại đúng cách. Người bệnh tuyệt đối không tự ý chà xát hay hơ lửa vùng da tổn thương. Khi xuất hiện dấu hiệu tê cóng kéo dài, phồng rộp hoặc đổi màu da, việc đến cơ sở y tế thăm khám là điều kiện tiên quyết để bảo tồn mô lành và ngăn ngừa di chứng lâu dài.