Bong gân ngón tay cái: Biểu hiện thường gặp và cách xử trí

Bong gân ngón tay cái là gì?

Bong gân ngón tay cái là tình trạng tổn thương một hoặc nhiều dây chằng nối các xương tại vùng ngón tay cái, đặc biệt là khớp bàn ngón tay cái. Dây chằng bên trụ của ngón tay cái là cấu trúc giải phẫu dễ bị tổn thương nhất do chức năng nâng đỡ và giữ vững ngón tay khi thực hiện lực kẹp giữa ngón cái và các ngón khác. Chấn thương này thường phát sinh khi ngón tay cái bị bẻ gập mạnh sang một bên, gặp nhiều ở vận động viên thể thao, người bị trượt ngã chống tay hoặc người gặp tai nạn lao động. Mức độ tổn thương có thể dao động từ căng giãn nhẹ, rách một phần cho tới đứt hoàn toàn dây chằng, gây mất vững khớp và suy giảm sức mạnh của bàn tay.

Bản chất của tình trạng bong gân ngón tay cái và cơ chế gây chấn thương

Bong gân ngón tay cái là tình trạng tổn thương các sợi dây chằng giữ vững khớp bàn ngón tay cái, phổ biến nhất là tổn thương dây chằng bên trụ. Tình trạng này thường xảy ra khi ngón tay cái bị bẻ cong quá mức ra phía ngoài hoặc ngửa ra sau, điển hình sau các cú té ngã chống tay xuống mặt đất trong tư thế xòe bàn tay, chấn thương khi chơi bóng chuyền, bóng rổ hoặc tai nạn trượt tuyết.

Mức độ tổn thương được chia từ độ nhẹ như giãn sợi dây chằng vi thể, độ vừa khi rách một phần dây chằng, cho tới độ nặng là đứt hoàn toàn dây chằng bên trụ. Khi khớp mất đi cấu trúc giữ vững tự nhiên, bàn tay sẽ gặp khó khăn đáng kể trong các thao tác kẹp, giữ và véo đồ vật. Việc hiểu rõ cơ chế tổn thương giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và cẩn trọng hơn trong các hoạt động thể chất có nguy cơ va chạm cao.

Các biểu hiện lâm sàng thường gặp khi ngón tay cái bị tổn thương dây chằng

Khi ngón tay cái bị bong gân, biểu hiện rõ rệt nhất là cảm giác đau nhức nhối xuất hiện ngay tại gốc ngón tay hoặc khu vực khớp bàn ngón tay cái. Vùng tổn thương nhanh chóng sưng to, căng tức và có thể xuất hiện các vết bầm tím lan rộng xuống mô cái của lòng bàn tay do mao mạch quanh bao khớp bị rách.

Bên cạnh biểu hiện đau và phù nề, người bệnh thường nhận thấy tầm vận động của ngón tay cái bị hạn chế rõ rệt. Cảm giác yếu cơ, không thể cầm chặt bút, vặn nắp chai hay kẹp đồ vật giữa ngón cái và ngón trỏ là những dấu hiệu cảnh báo chức năng dây chằng đang bị suy giảm. Trong các trường hợp tổn thương nặng, khớp ngón tay có thể có cảm giác lỏng lẻo bất thường khi cử động nhẹ.

Biện pháp xử trí ban đầu theo nguyên tắc chăm sóc chấn thương phần mềm

Ngay sau khi gặp chấn thương, người bệnh cần áp dụng ngay nguyên tắc chăm sóc ban đầu để kiểm soát sưng đau và bảo vệ khớp ngón tay cái. Trước hết, cần dừng ngay mọi cử động và hoạt động của bàn tay bị thương để tránh làm rách thêm các sợi collagen của dây chằng. Chườm lạnh là bước rất quan trọng, người bệnh nên bọc đá viên vào khăn vải sạch và áp nhẹ lên vùng sưng trong khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, lặp lại nhiều lần trong ngày đầu.

Bên cạnh đó, việc băng ép nhẹ nhàng bằng băng thun quanh khớp bàn tay và ngón tay cái giúp hạn chế tụ dịch, đồng thời cần giữ cho bàn tay luôn được kê cao hơn mức tim khi nghỉ ngơi để hỗ trợ lưu thông tĩnh mạch trở về, giảm sưng nề nhanh chóng. Tránh tuyệt đối việc xoa bóp rượu gấc, mật gấu hay dầu nóng vì nhiệt độ cao sẽ làm giãn mạch và tăng mức độ phù nề cục bộ.

Phương pháp bất động và kiểm soát đau trong giai đoạn phục hồi

Sau bước sơ cứu ban đầu, việc cố định khớp ngón tay cái đóng vai trò quyết định trong việc tạo điều kiện cho dây chằng tự liền sẹo. Tùy thuộc vào mức độ giãn hoặc rách dây chằng, bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp có thể chỉ định người bệnh đeo nẹp ngón tay cái chuyên dụng hoặc bất động bằng nẹp bột ngón bàn tay trong một khoảng thời gian thích hợp.

Thời gian cố định thường kéo dài từ 2 đến 6 tuần tùy mức độ tổn thương thực tế. Trong suốt thời gian này, người bệnh cần tuân thủ việc giữ nẹp đúng tư thế, không tự ý tháo nẹp khi làm việc nặng để bảo vệ mô tổn thương. Đối với các cơn đau khó chịu, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định các thuốc giảm đau kháng viêm đường uống phù hợp với thể trạng của từng cá nhân nhằm hỗ trợ kiểm soát triệu chứng.

Thời điểm cần thăm khám chuyên khoa và các can thiệp y tế chuyên sâu

Mặc dù nhiều trường hợp bong gân ngón tay cái mức độ nhẹ có thể tự lành khi được chăm sóc đúng cách, người bệnh không nên chủ quan nếu gặp phải các dấu hiệu cảnh báo nặng. Việc thăm khám tại cơ sở y tế là cần thiết khi ngón tay cái đau dữ dội không thuyên giảm, sưng nề kèm tụ máu lớn, khớp ngón tay lỏng lẻo rõ rệt hoặc ngón tay bị biến dạng, mất hoàn toàn cảm giác tê bì đầu ngón.

Bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình có thể chỉ định chụp X-quang để loại trừ nguy cơ gãy xương bong điểm bám, hoặc chỉ định siêu âm khớp, chụp cộng hưởng từ nhằm đánh giá chính xác mức độ đứt dây chằng bên trụ hay tổn thương Stener. Việc can thiệp phẫu thuật khâu phục hồi dây chằng có thể được đặt ra đối với các chấn thương rách đứt hoàn toàn nhằm bảo tồn chức năng vận động linh hoạt của bàn tay.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh, bẻ khớp hoặc dùng lực kéo ngón tay cái sau chấn thương vì có thể gây tổn thương thêm hệ thống thần kinh mạch máu và làm rách rộng bao khớp. Khi có biểu hiện đau nhiều, biến dạng khớp hoặc mất khả năng cầm nắm, người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa cơ xương khớp để được đánh giá cẩn thận.

Tóm tắt

Bong gân ngón tay cái tuy là tổn thương thường gặp nhưng cần được xử trí đúng cách để tránh lỏng khớp hoặc suy giảm chức năng cầm nắm lâu dài. Việc chườm lạnh, cố định sớm và tuân thủ đánh giá của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ giúp khớp bàn ngón tay cái hồi phục an toàn, hỗ trợ người bệnh sớm quay trở lại sinh hoạt bình thường.