Bong gân mắt cá tay: Triệu chứng điển hình và cách chăm sóc phục hồi

Bong gân mắt cá tay là gì?

Trong ngôn ngữ đời sống hằng ngày, mắt cá tay thường được dùng để chỉ phần mỏm xương nhô lên rõ rệt ở hai bên khớp cổ tay, về mặt giải phẫu tương ứng với mỏm trâm xương quay ở phía ngón cái và mỏm trâm xương trụ ở phía ngón út. Bao quanh các đầu xương này là hệ thống dây chằng phức tạp có nhiệm vụ kết nối các xương cẳng tay với khối xương cổ tay, tạo nên sự vững chắc và linh hoạt cho mọi chuyển động của bàn tay.

Bong gân mắt cá tay thực chất là tình trạng một hoặc nhiều dải dây chằng nâng đỡ khớp cổ tay bị giãn, rách một phần hoặc đứt hoàn toàn. Chấn thương này thường xuất hiện khi bàn tay bị bẻ gập đột ngột ra sau trong tư thế ngã chống tay, hoặc do lực xoắn vặn quá mạnh trong lúc chơi thể thao, lao động thể lực. Tùy theo mức độ tổn thương của sợi collagen trong dây chằng, bong gân được chia thành các cấp độ từ giãn nhẹ đến đứt dây chằng hoàn toàn kèm mất vững khớp cổ tay.

Biểu hiện thường gặp khi bị bong gân mắt cá tay

Tình trạng bong gân tại vị trí mắt cá tay thường khởi phát ngay sau một va chạm trực tiếp hoặc động tác ngã chống bàn tay xuống đất. Biểu hiện rõ ràng nhất là cảm giác đau nhói tại vùng mỏm xương nhô ra ở mép ngoài hoặc mép trong cổ tay. Cơn đau có xu hướng tăng mạnh khi người bệnh cố gắng xoay cổ tay, gập mu bàn tay hoặc cầm nắm đồ vật.

Vùng mô mềm xung quanh khớp cổ tay thường sưng to nhanh chóng sau vài giờ. Tùy thuộc vào mức độ vi rách của các dải dây chằng, các vết bầm tím có thể xuất hiện do máu tích tụ dưới da, chuyển dần từ màu đỏ thẫm sang tím nhạt rồi vàng sau vài ngày. Khả năng vận động của khớp cổ tay bị hạn chế đáng kể, lực nắm của các ngón tay giảm sút khiến người bệnh gặp khó khăn trong các sinh hoạt hằng ngày như bưng bê cốc nước hay vặn chìa khóa.

Nguyên tắc sơ cứu ban đầu theo phương pháp RICE

Xử trí ban đầu đúng cách trong 48 giờ đầu sau chấn thương giữ vai trò quyết định giúp hạn chế sưng viêm và rút ngắn thời gian hồi phục. Phác đồ sơ cứu tiêu chuẩn dựa trên bốn bước RICE bao gồm nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép và kê cao chi thể.

Đầu tiên, người bệnh cần dừng ngay mọi hoạt động vận động của bàn tay bị thương để dây chằng được nghỉ ngơi. Tiến hành chườm túi đá bọc qua khăn vải mỏng lên vùng mắt cá tay khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, thực hiện nhiều lần trong ngày để co mạch và giảm đau. Sử dụng băng thun quấn nhẹ nhàng từ bàn tay lên cổ tay nhằm cố định khớp và giảm ứ đọng dịch phù nề, chú ý kiểm tra đầu ngón tay không bị tím tái hay tê bì. Cuối cùng, kê cao cổ tay hơn tầm ngực khi nằm hoặc ngồi nghỉ để thúc đẩy tuần hoàn máu tĩnh mạch trở về tim tốt hơn.

Phân biệt bong gân mắt cá tay với gãy xương cổ tay

Mắt cá tay là vị trí của hai mỏm xương nhô ra bao gồm mỏm trâm quay và mỏm trâm trụ, nằm rất gần bề mặt da. Khi xảy ra chấn thương ngã chống tay, người bệnh rất dễ nhầm lẫn giữa bong gân cổ tay đơn thuần và tình trạng gãy xương kín như gãy mỏm trâm hoặc gãy xương thuyền.

Ở người bị bong gân nhẹ, cơn đau thường khu trú quanh dải dây chằng và người bệnh vẫn có thể nhúc nhích các ngón tay dù cảm thấy thốn tức. Ngược lại, tổn thương gãy xương thường đi kèm cảm giác đau nhói chói buốt khi gõ nhẹ vào đầu xương, khớp cổ tay biến dạng lệch trục rõ rệt hoặc mất hoàn toàn khả năng cử động. Nếu xuất hiện tiếng rắc lớn lúc chấn thương kèm theo tê rần các đầu ngón tay, người bệnh cần đến bệnh viện ngay để được bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp chỉ định chụp X-quang kiểm tra.

Phục hồi vận động và phòng ngừa chấn thương tái phát

Sau giai đoạn sơ cứu ban đầu khi các triệu chứng viêm cấp đã thuyên giảm, việc phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng nhằm ngăn ngừa biến chứng xơ dính bao khớp và lỏng khớp cổ tay. Các bài tập vận động thụ động nhẹ nhàng như xoay cổ tay biên độ nhỏ, nắm mở bàn tay và kéo giãn cơ cẳng tay có thể được bắt đầu khi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu cho phép.

Để bảo vệ mắt cá tay không bị tái phát, người bệnh nên chủ động đeo băng bảo vệ cổ tay khi quay lại các hoạt động thể thao như cầu lông, bóng chuyền, thể hình hoặc khi phải làm việc lặp lại động tác cổ tay nhiều lần. Luôn duy trì thói quen khởi động kỹ các khớp trước khi tập luyện và sắp xếp không gian sống gọn gàng để hạn chế tối đa nguy cơ trượt ngã chống tay trong sinh hoạt gia đình.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn bóp, bẻ khớp hoặc dùng thuốc đắp lá không rõ nguồn gốc lên vùng cổ tay tổn thương. Khi có dấu hiệu đau dữ dội, khớp biến dạng, tê bì ngón tay hoặc sưng nề kéo dài quá 48 giờ, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Cơ xương khớp để được chụp chiếu và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Bong gân mắt cá tay là chấn thương phổ biến có thể hồi phục tốt nếu được sơ cứu đúng cách ngay từ đầu. Việc tuân thủ hướng dẫn bất động tạm thời, nghỉ ngơi và tập phục hồi theo chỉ dẫn y khoa sẽ giúp bảo vệ sự vững chắc của khớp cổ tay lâu dài. Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan trước những cơn đau kéo dài bất thường.