Bong gân mắt cá chân: Nhận diện triệu chứng và các bước xử trí đúng cách

Bong gân mắt cá chân là gì?

Bong gân mắt cá chân xảy ra khi hệ thống dây chằng bao quanh khớp cổ chân, đặc biệt là phức hợp dây chằng mắt cá ngoài, bị kéo căng vượt quá giới hạn đàn hồi sinh lý thông thường. Tình trạng này thường bắt nguồn từ cơ chế chấn thương lật cổ chân vào trong khi bàn chân đang ở tư thế gập lòng bàn chân, khiến các dải sợi liên kết phải chịu một lực xoắn vặn đột ngột.

Khớp cổ chân giữ vai trò nâng đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể và duy trì sự linh hoạt trong từng bước di chuyển. Khi các bó sợi collagen của dây chằng bị tổn thương, tính ổn định của khớp sẽ suy giảm tức thì. Quá trình viêm cấp tính được kích hoạt giải phóng các chất trung gian hóa học gây giãn mạch cục bộ, dẫn đến phản ứng đau nhức, sưng nề và hạn chế biên độ vận động. Hiểu rõ bản chất sinh lý này giúp người bệnh có thái độ chăm sóc đúng đắn, không nóng vội vận động sớm khi cấu trúc mô liên kết chưa tái tạo hoàn thiện.

Biểu hiện điển hình của tình trạng tổn thương dây chằng cổ chân

Khi gặp chấn thương gập hoặc xoắn vặn cổ chân, các biểu hiện tổn thương thường xuất hiện nhanh chóng quanh vùng mắt cá. Dấu hiệu đầu tiên là cảm giác đau nhói tại mắt cá ngoài hoặc mắt cá trong, cơn đau tăng rõ rệt khi người bệnh dồn trọng lượng cơ thể lên chân đau hoặc cử động xoay bàn chân.

Khu vực xung quanh khớp cổ chân bắt đầu sưng phù do hiện tượng tích tụ dịch viêm và xuất huyết vi mạch quanh các bó sợi dây chằng. Sau vài giờ đến một ngày, vết bầm tím từ màu đỏ sẫm chuyển dần sang xanh tím xuất hiện và lan rộng dọc theo mu bàn chân hoặc gót chân. Khớp cổ chân trở nên căng cứng, biên độ vận động gập duỗi bị suy giảm đáng kể, khiến người bệnh không thể bước đi bình thường hoặc thậm chí không thể chạm gót chân xuống sàn nhà.

Phân loại các mức độ bong gân mắt cá chân

Tùy thuộc vào mức độ kéo giãn hoặc rách sợi dây chằng, chấn thương cổ chân được chia thành ba cấp độ lâm sàng cơ bản. Ở độ 1 mức độ nhẹ, dây chằng chỉ bị kéo căng vi thể, khớp hơi sưng nhẹ, đau tức thoáng qua và người bệnh vẫn có thể chịu lực bước đi chậm rãi.

Ở độ 2 mức độ trung bình, một phần bó sợi dây chằng bị rách bán phần. Khớp mắt cá sưng nề rõ rệt, bầm tím lan tỏa, cơn đau nhức dữ dội khiến việc đứng tì đè lên chân tổn thương gặp nhiều khó khăn. Ở độ 3 mức độ nặng, toàn bộ cấu trúc dây chằng bị rách đứt hoàn toàn. Cổ chân sưng to nhanh chóng, tụ máu bầm đậm màu, khớp mất vững và lỏng lẻo. Người bệnh hoàn toàn mất khả năng chịu lực và cảm nhận rõ khớp chân không còn điểm tựa chắc chắn.

Biện pháp sơ cứu ban đầu theo nguyên tắc chuẩn RICE

Ngay sau khi chấn thương xảy ra, việc áp dụng đúng phác đồ RICE trong 48 giờ đầu có vai trò quyết định giúp hạn chế sưng nề và bảo vệ dây chằng cổ chân. Chữ R đại diện cho nghỉ ngơi, yêu cầu người bệnh ngừng ngay mọi hoạt động đi lại để tránh làm rách thêm các sợi dây chằng tổn thương.

Chữ I đại diện cho chườm lạnh, dùng túi đá bọc khăn mềm áp lên mắt cá khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, thực hiện nhiều lần trong ngày nhằm co mạch máu và giảm sưng tấy. Chữ C đại diện cho băng ép, sử dụng băng thun quấn nhẹ nhàng từ bàn chân lên quá cổ chân để cố định khớp nhưng không quấn quá chặt gây cản trở lưu thông máu. Chữ E đại diện cho kê cao chân, đặt bàn chân cao hơn mức của tim khi nằm hoặc ngồi để hỗ trợ dẫn lưu dịch ứ đọng về tuần hoàn trung tâm.

Khi nào người bệnh cần đến cơ sở y tế để thăm khám

Nhiều trường hợp chấn thương vùng mắt cá có triệu chứng sưng đau rất giống nhau nhưng bản chất tổn thương lại là gãy xương kín hoặc trật khớp. Người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng.

Những dấu hiệu cần khám ngay bao gồm việc hoàn toàn không thể đứng hoặc đi nổi quá bốn bước chân, vùng xương mắt cá biến dạng bất thường, hoặc nghe thấy tiếng rắc lớn tại thời điểm trẹo chân. Ngoài ra, nếu bàn chân có biểu hiện tê bì, mất cảm giác, ngón chân lạnh nhợt nhạt hoặc cơn đau sưng không hề thuyên giảm sau 3 ngày chăm sóc tích cực tại nhà, việc can thiệp y tế chuyên sâu là bắt buộc để ngăn ngừa biến chứng lâu dài.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn bóp khớp, không đắp lá thuốc không rõ nguồn gốc và không lạm dụng các loại thuốc giảm đau, chống viêm mà chưa có sự đồng ý của bác sĩ. Mọi biểu hiện đau dữ dội, mất vững khớp hoặc biến dạng xương khớp đều cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Bong gân mắt cá chân là chấn thương thường gặp nhưng cần được xử trí đúng cách ngay từ đầu để hạn chế đau đớn và ngăn ngừa nguy cơ lỏng khớp mạn tính. Việc tuân thủ nguyên tắc sơ cứu RICE cùng kế hoạch thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp dây chằng hồi phục tốt nhất. Người bệnh không nên tự ý đắp thuốc dân gian hay vận động nặng sớm khi khớp chưa hoàn toàn ổn định.