Bong gân bàn chân bao lâu thì khỏi và cách chăm sóc phục hồi

Bong gân bàn chân là gì?

Bong gân bàn chân là tình trạng một hoặc nhiều dải mô liên kết có nhiệm vụ gắn kết các xương của bàn chân và cổ chân bị kéo căng quá mức, rách một phần hoặc đứt hoàn toàn. Tổn thương này thường xảy ra khi bàn chân bị lật vào trong hoặc vặn xoắn đột ngột trong lúc di chuyển trên địa hình không bằng phẳng. Khi bị bong gân, phản ứng viêm lập tức xuất hiện khiến vùng chấn thương phù nề, đau nhức tăng dần khi cử động và có thể xuất hiện các mảng bầm tím do đứt các mao mạch lân cận. Việc phân định chính xác mức độ tổn thương có ý nghĩa quan trọng để lựa chọn phương án chăm sóc và dự kiến thời gian hồi phục phù hợp cho từng cá nhân.

Thời gian hồi phục tổn thương dây chằng bàn chân theo từng mức độ

Thời gian hồi phục của bong gân bàn chân phụ thuộc trực tiếp vào mức độ giãn hoặc đứt của các dải mô liên kết quanh khớp. Đối với chấn thương độ một khi dây chằng chỉ bị căng giãn nhẹ, người bệnh thường mất khoảng hai đến bốn tuần để các triệu chứng sưng đau biến mất hoàn toàn và sinh hoạt bình thường trở lại.

Ở mức độ hai khi một phần sợi dây chằng bị rách, quá trình hồi phục có thể kéo dài từ sáu đến tám tuần. Trong giai đoạn này, khớp bàn chân thường sưng nề rõ rệt, bầm tím dưới da và người bệnh gặp khó khăn khi dồn trọng lượng cơ thể lên chân đau. Trường hợp nặng nhất là độ ba khi dây chằng bị đứt hoàn toàn, khớp bàn chân trở nên mất vững nghiêm trọng. Quá trình làm lành và tái tạo mô liên kết lúc này có thể mất từ ba đến sáu tháng, đôi khi đòi hỏi can thiệp bất động bằng nẹp bột hoặc phẫu thuật kết hợp vật lý trị liệu chuyên sâu.

Quy trình sơ cứu bàn chân bị bong gân theo nguyên tắc R.I.C.E

Ngay sau chấn thương, việc áp dụng phác đồ sơ cứu R.I.C.E trong vòng bốn mươi tám giờ đầu tiên mang tính quyết định đến tốc độ phục hồi. Bước đầu tiên là nghỉ ngơi, hạn chế tối đa việc vận động hay tì đè trọng lượng lên bàn chân bị đau nhằm ngăn chặn tổn thương tiến triển nặng hơn.

Tiếp theo là chườm lạnh bằng cách bọc đá vào khăn mềm và đặt lên vị trí sưng khoảng mười lăm đến hai mươi phút mỗi lần, thực hiện nhiều lần trong ngày để làm co mạch, giảm đau và hạn chế tụ máu. Bước thứ ba là băng ép vừa phải bằng băng thun y tế từ đầu ngón chân hướng lên cẳng chân để nâng đỡ khớp và ngăn phù nề tích tụ. Cuối cùng, người bệnh cần kê cao bàn chân hơn mức tim khi nằm hoặc ngồi nghỉ, giúp máu tĩnh mạch lưu thông dễ dàng về tim và giảm ứ dịch mô mềm quanh bàn chân.

Những sai lầm phổ biến cần tránh trong chăm sóc bong gân bàn chân

Nhiều người có thói quen xoa bóp dầu nóng, cồn thuốc hoặc đắp các loại lá thảo mộc không rõ nguồn gốc lên bàn chân vừa bị chấn thương. Đây là sai lầm nguy hiểm vì tác dụng sinh nhiệt của cồn và dầu nóng làm giãn mạch máu cục bộ, kích thích phản ứng viêm bùng phát dữ dội khiến bàn chân sưng to hơn và chảy máu vi thể kéo dài.

Bên cạnh đó, việc nắn bẻ khớp thô bạo với hy vọng đưa xương khớp vào vị trí cũ có thể biến tổn thương bong gân đơn thuần thành gãy xương di lệch hoặc rách toạc dây chằng. Việc cố gắng đi lại quá sớm khi khớp chưa ổn định cũng khiến quá trình liền sẹo của dây chằng bị gián đoạn, dễ dẫn đến tình trạng lỏng khớp mạn tính và bong gân tái diễn nhiều lần trong tương lai.

Biện pháp phục hồi chức năng vận động cho bàn chân sau chấn thương

Khi triệu chứng đau và sưng nề đã giảm đáng kể, việc tập luyện phục hồi chức năng là cần thiết để lấy lại biên độ vận động và sức mạnh của hệ thống cơ gân. Người bệnh có thể bắt đầu bằng các động tác thụ động nhẹ nhàng như gập duỗi ngón chân, xoay nhẹ khớp cổ chân theo vòng tròn hoặc viết chữ cái trong không khí bằng ngón chân cái.

Sau khi bàn chân có thể chịu được trọng lượng một phần, các bài tập thăng bằng và kéo giãn cơ bắp chân sẽ giúp tăng cường phản xạ bản thể và độ linh hoạt của vòm bàn chân. Việc sử dụng băng dán hỗ trợ thể thao hoặc mang giày bảo hộ có đệm đỡ vòm chân khi quay lại hoạt động thể thao là biện pháp hữu ích giúp giảm áp lực cơ học lên vùng dây chằng vừa mới hồi phục.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức tham khảo y khoa cơ bản và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Không tự ý sử dụng các thuốc giảm đau, kháng viêm toàn thân kéo dài hoặc tự ý tháo nẹp cố định khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Khi gặp chấn thương bàn chân nặng, người bệnh cần được thăm khám và chụp phim kiểm tra để loại trừ gãy xương hoặc trật khớp kết hợp.

Tóm tắt

Bong gân bàn chân là chấn thương phổ biến có thể tự lành nếu được phát hiện và xử trí đúng cách ngay từ ban đầu. Việc tuân thủ hướng dẫn sơ cứu khoa học kết hợp nghỉ ngơi và tập phục hồi vừa sức sẽ giúp người bệnh sớm quay trở lại nhịp sinh hoạt thường ngày mà không để lại di chứng kéo dài.