Block xoang nhĩ: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Block xoang nhĩ là gì?

Nút xoang đóng vai trò là nhịp trưởng tự nhiên của tim, nằm ở tâm nhĩ phải, có nhiệm vụ phát ra các xung điện nhịp nhàng để kích thích tâm nhĩ và tâm thất co bóp. Khi xảy ra tình trạng block xoang nhĩ, tín hiệu điện vẫn có thể được tạo ra bình thường tại nút xoang nhưng lại gặp chướng ngại vật khi truyền ra mô cơ tâm nhĩ xung quanh. Tùy thuộc vào mức độ gián đoạn tín hiệu, bác sĩ chuyên khoa tim mạch phân loại hiện tượng này thành ba độ: block xoang nhĩ độ 1, độ 2 và độ 3. Trong đó, block xoang nhĩ độ 1 thường không biểu hiện trên điện tâm đồ bề mặt; block độ 2 gây ra các khoảng ngừng xoang có thể nhận biết được; còn block độ 3 khiến xung điện hoàn toàn không thể dẫn truyền, làm tim phải kích hoạt các nhịp thoát tạm thời. Tình trạng này có thể xuất hiện thoáng qua ở người khỏe mạnh hoặc là dấu hiệu của tổn thương thực chứng tại tim.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng block xoang nhĩ

Sự gián đoạn dẫn truyền xung điện tại nút xoang có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, chia thành nguyên nhân sinh lý, bệnh lý và tác động ngoại sinh. Về mặt bệnh lý, thoái hóa nút xoang do tuổi tác là nguyên nhân phổ biến nhất ở người cao tuổi. Các bệnh lý tim mạch thực chứng như xơ vữa động mạch vành gây thiếu máu cơ tim, viêm cơ tim, nhồi máu cơ tim vùng sau dưới, hoặc bệnh cơ tim phì đại đều có thể làm tổn thương cấu trúc nút xoang.

Bên cạnh đó, tác dụng phụ của một số nhóm thuốc điều trị cũng là yếu tố thường gặp, bao gồm thuốc chẹn beta giao cảm, thuốc chẹn kênh calci, digoxin hoặc thuốc chống rối loạn nhịp tim. Ngoài ra, sự gia tăng quá mức của trương lực dây thần kinh phế vị, rối loạn điện giải như tăng kali máu, suy giảm chức năng tuyến giáp cũng có khả năng ức chế dẫn truyền xoang nhĩ. Ở một số vận động viên thể thao luyện tập cường độ cao, hiện tượng block xoang nhĩ thoáng qua có thể xuất hiện do hệ thần kinh thực vật thích nghi.

Biểu hiện lâm sàng và triệu chứng nhận biết block xoang nhĩ

Triệu chứng của block xoang nhĩ phụ thuộc trực tiếp vào tần số tim và độ dài của khoảng ngừng xoang. Ở mức độ nhẹ hoặc thoáng qua, người bệnh thường không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào và chỉ tình cờ phát hiện khi thực hiện kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Khi khoảng ngừng xoang kéo dài làm giảm đáng kể lượng máu bơm lên não và cơ quan ngoại vi, các biểu hiện lâm sàng sẽ xuất hiện rõ rệt hơn. Người bệnh thường cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế, mệt mỏi vô lực và giảm khả năng gắng sức. Một số trường hợp ghi nhận cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực do xuất hiện nhịp thoát hoặc nhịp đập bù sau khoảng ngưng. Trong những tình huống nghiêm trọng, nhịp tim quá chậm có thể gây ra cơn thiếu máu gốc cấp tính, dẫn đến ngất xỉu, té ngã hoặc co giật. Nếu triệu chứng ngất xuất hiện thường xuyên, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế khẩn cấp.

Phương pháp chẩn đoán block xoang nhĩ tại cơ sở y tế

Chẩn đoán block xoang nhĩ đòi hỏi sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, khai thác tiền sử dùng thuốc và thực hiện các cận lâm sàng chuyên khoa tim mạch. Phương pháp cơ bản và quan trọng nhất là ghi điện tâm đồ 12 chuyển đạo bề mặt. Nhờ điện tâm đồ, bác sĩ có thể phân tích các sóng P, khoảng PP và phát hiện sự mất mát đột ngột của một hoặc nhiều phức bộ sóng.

Tuy nhiên, do tính chất xuất hiện từng đợt thoáng qua của rối loạn nhịp, một đĩa điện tâm đồ ngắn có thể bỏ sót tổn thương. Khi đó, bác sĩ sẽ chỉ định ghi điện tâm đồ liên tục Holter 24 đến 48 giờ hoặc sử dụng thiết bị theo dõi nhịp tim kéo dài để ghi lại các sự cố nhịp chậm khi người bệnh sinh hoạt bình thường. Trong những trường hợp phức tạp, thăm dò điện sinh lý tim nội mạc sẽ được cân nhắc nhằm đánh giá chính xác thời gian phục hồi nút xoang và khả năng dẫn truyền xoang nhĩ.

Hướng xử trí và kiểm soát y khoa block xoang nhĩ

Chiến lược xử trí block xoang nhĩ được bác sĩ chuyên khoa tim mạch quyết định dựa trên mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh. Đối với người bệnh không có triệu chứng lâm sàng và không mắc bệnh tim thực chứng nền, việc điều trị nội khoa thường chưa cần thiết mà chỉ tập trung theo dõi định kỳ.

Nếu nguyên nhân xuất phát từ tác dụng phụ của thuốc, bác sĩ sẽ rà soát, điều chỉnh liều lượng hoặc thay thế bằng nhóm thuốc khác an toàn hơn. Trong trường hợp cấp tính có nhịp tim quá chậm gây tụt huyết áp hoặc đe dọa ngất, các thuốc trợ tim cấp cứu như atropine hoặc isoproterenol có thể được chỉ định ngắn hạn dưới sự giám sát chặt chẽ tại bệnh viện. Đối với trường hợp block xoang nhĩ mạn tính có triệu chứng nặng không thể hồi phục hoặc do thoái hóa nút xoang không thể loại bỏ nguyên nhân, phương pháp cấy máy tạo nhịp tim vĩnh viễn là giải pháp tối ưu nhằm duy trì nhịp tim ổn định và ngăn ngừa biến cố.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức y học phổ quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc tư vấn điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều lượng các thuốc tim mạch đang sử dụng khi chưa có chỉ định của y bác sĩ. Việc đánh giá mức độ nguy hiểm của rối loạn nhịp tim cần dựa trên kết quả điện tâm đồ và thăm khám lâm sàng cẩn trọng tại các cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Block xoang nhĩ là một dạng rối loạn dẫn truyền nhịp tim có thể diễn tiến từ không triệu chứng đến gây hoa mắt, ngất xỉu. Việc chủ động thăm khám tim mạch định kỳ, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ và theo dõi sát các biểu hiện bất thường của cơ thể là chìa khóa giúp kiểm soát tốt tình trạng sức khỏe, phòng ngừa nguy cơ biến cố tim mạch nguy hiểm.