Biểu hiện bệnh viêm não Nhật Bản ở trẻ em qua các giai đoạn

Biểu hiện viêm não Nhật Bản ở trẻ em là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng cấp tính ở hệ thần kinh trung ương, do virus viêm não Nhật Bản thuộc họ Flaviviridae gây ra. Bệnh lây truyền sang người chủ yếu qua vết đốt của muỗi Culex tritaeniorhynchus, loài muỗi thường sinh sản ở các cánh đồng lúa nước và chuồng trại chăn nuôi gia súc. Trẻ em dưới 15 tuổi, đặc biệt là nhóm trẻ từ 2 đến 8 tuổi chưa được tiêm phòng vắc xin đầy đủ, là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.

Căn bệnh này có tính chất mùa rõ rệt, thường bùng phát mạnh vào các tháng mùa hè khi thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh sinh sôi. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhanh chóng nhân lên rồi theo đường máu vượt qua hàng rào máu não để tấn công vào các tế bào nhu mô não, tủy sống và màng não. Tình trạng viêm phù nề và hoại tử tế bào thần kinh diễn ra nghiêm trọng, dẫn đến tỷ lệ tử vong đáng kể và nguy cơ để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn ở phần lớn các trường hợp nặng.

Giai đoạn khởi phát với sốt cao đột ngột và rối loạn tiêu hóa

Thời kỳ khởi phát của viêm não Nhật Bản ở trẻ nhỏ thường diễn ra trong khoảng từ 1 đến 6 ngày đầu tiên. Triệu chứng nổi bật nhất là cơn sốt cao xuất hiện đột ngột, nhiệt độ cơ thể có thể nhanh chóng vọt lên mức 39 đến 40 độ C và rất khó đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường.

Bên cạnh sốt, trẻ lớn thường than phiền về tình trạng đau đầu dữ dội, đau nhiều vùng trán hoặc sau gáy, kèm theo cảm giác ớn lạnh và mệt lả. Ở trẻ nhỏ chưa biết nói, trẻ thường quấy khóc liên tục, thóp phồng nhẹ, dễ kích thích hoặc nằm li bì. Kèm theo đó là các rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn trớ liên tục theo kiểu vọt ra ngoài mà không liên quan đến bữa ăn, đau bụng âm ỉ hoặc tiêu chảy phân lỏng, khiến nhiều gia đình dễ nhầm lẫn với các bệnh lý đường tiêu hóa hoặc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính.

Giai đoạn toàn phát với co giật và rối loạn ý thức sâu

Bước sang ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh, virus tấn công mạnh mẽ vào nhu mô não, khiến các triệu chứng thần kinh trở nên rầm rộ. Trẻ nhanh chóng rơi vào tình trạng thay đổi tri giác, từ lơ mơ, ngủ gà, mê sảng chuyển dần sang hôn mê sâu. Tình trạng co giật có thể xảy ra từng cơn hoặc liên tục, biểu hiện bằng giật cục bộ ở cơ mặt, tay chân hoặc co cứng toàn thân.

Ngoài co giật, hội chứng màng não thể hiện rất rõ rệt thông qua dấu hiệu cứng gáy, tăng trương lực cơ khiến người bệnh có tư thế ưỡn cong người đặc trưng. Trẻ có thể xuất hiện liệt nửa người, liệt dây thần kinh sọ não gây sụp mí, lé mắt, mất phản xạ nuốt dẫn đến ứ đọng đờm dãi. Tình trạng rối loạn thần kinh thực vật cũng biểu hiện nặng nề với triệu chứng vã nhiều mồ hôi, da tái lạnh, mạch đập nhanh nhỏ và nhịp thở không đều, đe dọa trực tiếp tới tính mạng nếu không được can thiệp hồi sức tích cực.

Giai đoạn lui bệnh và những di chứng thần kinh kéo dài

Từ khoảng tuần thứ hai trở đi, nếu vượt qua được giai đoạn nguy kịch, nhiệt độ cơ thể của trẻ bắt đầu giảm dần, tri giác có dấu hiệu hồi phục chậm chạp và các cơn co giật thưa dần. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm các tổn thương thực thể ở hệ thần kinh trung ương bộc lộ rõ rệt, khiến trẻ phải đối mặt với nhiều di chứng lâu dài.

Tổn thương tế bào thần kinh sau đợt viêm cấp có thể dẫn tới các di chứng vận động nghiêm trọng như liệt cứng nửa người, liệt hai chi dưới hoặc mất phối hợp động tác. Nhiều trẻ gặp phải tình trạng rối loạn ngôn ngữ như thất ngôn, nói ngọng hoặc mất hẳn khả năng diễn đạt. Bên cạnh đó, các vấn đề về tâm thần kinh như suy giảm trí nhớ, chậm phát triển trí tuệ, rối loạn hành vi cảm xúc hoặc các cơn động kinh thứ phát có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm, đòi hỏi quá trình theo dõi lâu dài và kiên trì phục hồi chức năng thần kinh.

Cách xử trí ban đầu và theo dõi khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ

Khi phát hiện trẻ có các biểu hiện nghi ngờ như sốt cao liên tục đi kèm nôn vọt, co giật hoặc ngủ li bì khó đánh thức, gia đình cần lập tức chuyển trẻ tới bệnh viện gần nhất có chuyên khoa nhi hoặc truyền nhiễm. Việc phát hiện sớm và can thiệp y tế kịp thời trong những ngày đầu đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu tỷ lệ tử vong và biến chứng.

Trong lúc chuẩn bị đưa trẻ đi cấp cứu, người chăm sóc cần đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên trên mặt phẳng an toàn, nới lỏng quần áo để giữ thông thoáng đường thở, tránh nguy cơ sặc chất nôn vào phổi. Nếu trẻ đang lên cơn co giật, tuyệt đối không dùng vật cứng cậy miệng, không nhét ngón tay hay khăn vào miệng trẻ và không cố đè giữ chân tay để tránh gây chấn thương. Tuyệt đối không cho trẻ uống thuốc hoặc ăn uống khi trẻ đang co giật hoặc chưa tỉnh táo hoàn toàn để phòng ngừa nghẹt thở.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về biểu hiện bệnh viêm não Nhật Bản chỉ mang tính chất tham khảo nhằm nâng cao cảnh giác cho phụ huynh, hoàn toàn không thay thế cho chẩn đoán y khoa từ bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc an thần hoặc các loại thuốc ức chế thần kinh khi thấy trẻ sốt và co giật tại nhà. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về tri giác hoặc thân nhiệt của trẻ, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được thăm khám và xử trí cấp cứu an toàn.

Tóm tắt

Viêm não Nhật Bản ở trẻ em là bệnh nhiễm trùng thần kinh cấp tính có tốc độ diễn tiến rất nhanh và để lại nhiều biến chứng nặng nề. Phụ huynh cần chú ý các thay đổi bất thường ở trẻ như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn vọt, co giật hoặc li bì để đưa trẻ tới cơ sở y tế kịp thời. Việc tiêm chủng đầy đủ vắc xin là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất giúp bảo vệ trẻ trước căn bệnh nguy hiểm này.