Biểu hiện viêm cơ tim ở trẻ em và thời điểm cần đưa đi khám

Viêm cơ tim ở trẻ em là gì?

Viêm cơ tim ở trẻ em là bệnh lý xảy ra khi các tế bào cơ tim bị tổn thương và viêm nhiễm, làm suy giảm khả năng co bóp và bơm máu nuôi cơ thể. Tác nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng này là các loại virus thường gặp như enterovirus, adenovirus, virus cúm hoặc parvovirus. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus có thể trực tiếp tấn công tế bào cơ tim hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch quá mức gây viêm hoại tử mô tim.

Mặc dù có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, viêm cơ tim ở trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh thường có diễn tiến nhanh và khó phát hiện hơn so với trẻ lớn do trẻ chưa biết diễn đạt rõ cảm giác khó chịu. Nếu không được chẩn đoán và hỗ trợ y tế kịp thời, tổn thương cơ tim có thể lan rộng, dẫn đến rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, giãn buồng tim, suy tim ứ huyết và thậm chí đe dọa tính mạng của bệnh nhi trong thời gian ngắn.

Biểu hiện ban đầu thường gặp ở trẻ

Ở giai đoạn khởi phát, viêm cơ tim ở trẻ em thường có triệu chứng không điển hình, xuất hiện sau một đợt sốt, viêm họng hoặc tiêu chảy khoảng một đến hai tuần. Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt kéo dài dai dẳng, cơ thể mệt mỏi, uể oải rõ rệt, giảm hứng thú với các hoạt động vui chơi hằng ngày. Trẻ bú kém, chán ăn, quấy khóc vô cớ hoặc thường xuyên ngủ gà.

Điểm đáng chú ý là sự mệt mỏi của trẻ thường không tương xứng với mức độ sốt thông thường. Da dẻ trẻ có thể trở nên xanh xao, tái nhợt, các đầu ngón tay ngón chân lạnh hơn bình thường dù trẻ không nằm trong phòng lạnh. Nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn giai đoạn này với tình trạng mệt mỏi sau sốt siêu vi thông thường, dẫn đến việc chủ quan theo dõi tại nhà mà không đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám tim mạch chuyên sâu.

Triệu chứng tim mạch và hô hấp cần theo dõi sát

Khi tổn thương cơ tim tiến triển, các triệu chứng liên quan đến chức năng tuần hoàn và hô hấp sẽ xuất hiện rõ ràng hơn. Trẻ thường thở nhanh, thở nông, cánh mũi phập phồng hoặc thở co kéo lồng ngực ngay cả khi đang nghỉ ngơi. Một số trẻ lớn hơn có thể tự than phiền về cảm giác đau tức ngực, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc khó thở tăng lên khi nằm đầu thấp.

Bên cạnh đó, nhịp tim của trẻ thường đập nhanh bất thường, ngay cả lúc trẻ đã hạ sốt hoặc đang ngủ yên. Trong một số trường hợp, nhịp tim có thể không đều, ngắt quãng hoặc đập quá chậm do hệ thống dẫn truyền điện học của tim bị ảnh hưởng bởi quá trình viêm. Tình trạng ứ trệ tuần hoàn cũng có thể khiến trẻ bị phù nhẹ ở mi mắt, mu bàn chân hoặc gan to khiến bụng trẻ trướng căng và đau tức vùng hạ sườn phải.

Những dấu hiệu cảnh báo tình trạng nguy kịch

Viêm cơ tim cấp tính có thể chuyển biến rất nhanh thành suy tim tối cấp hoặc sốc tim, đòi hỏi người chăm sóc phải đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu nguy kịch. Trẻ có biểu hiện lơ mơ, li bì, khó đánh thức hoặc ngược lại là kích thích, vật vã do thiếu oxy não. Da của trẻ nổi vân tím, môi và đầu chi tím tái, mạch đập ở cổ tay hoặc bẹn rất yếu và khó bắt.

Trẻ có thể tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu trong nhiều giờ liên tục, cho thấy tưới máu thận đã bị suy giảm nghiêm trọng. Một số trẻ xuất hiện cơn ngất, xỉu đột ngột hoặc co giật do tụt huyết áp và rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào trong nhóm này, gia đình cần ngay lập tức đưa trẻ đến khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất, không được chần chừ hay cố gắng cho trẻ uống thuốc tại nhà.

Phương pháp hỗ trợ chăm sóc và theo dõi tại nhà

Sau khi trẻ được thăm khám và có chỉ định điều trị hoặc theo dõi từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch nhi, việc chăm sóc tại nhà đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ nghiêm ngặt. Trẻ cần được nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường trong giai đoạn bệnh cấp tính, hạn chế tối đa các hoạt động thể lực, chạy nhảy hay kích động cảm xúc nhằm giảm bớt gánh nặng làm việc cho cơ tim đang tổn thương.

Chế độ dinh dưỡng cho trẻ nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày với thức ăn mềm, dễ tiêu hóa và giàu năng lượng để trẻ không bị kiệt sức khi ăn. Cần kiểm soát lượng nước và muối nạp vào cơ thể theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế để phòng ngừa tình trạng ứ dịch. Cha mẹ cần ghi chép lại nhịp thở, thân nhiệt, màu sắc da và lượng nước tiểu hằng ngày của trẻ để cung cấp thông tin chuẩn xác cho bác sĩ trong những lần tái khám định kỳ.

Lưu ý an toàn

Viêm cơ tim ở trẻ em là một cấp cứu y khoa tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường, tuyệt đối không được tự ý điều trị bằng các bài thuốc dân gian, đắp lá hay tự mua thuốc hạ sốt, kháng sinh và thuốc trợ tim khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Phụ huynh không được chủ quan trước tình trạng mệt mỏi kéo dài của trẻ sau các đợt sốt do virus. Mọi đánh giá chức năng tim cần dựa trên thăm khám trực tiếp, điện tâm đồ, siêu âm tim và xét nghiệm men tim tại bệnh viện.

Tóm tắt

Viêm cơ tim ở trẻ em tuy ít gặp nhưng có nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện sớm. Việc chủ động quan sát những thay đổi về thể trạng, nhịp thở và nhịp tim của trẻ sau các đợt nhiễm trùng sẽ giúp cha mẹ đưa con đến bệnh viện kịp thời, bảo vệ an toàn cho trái tim của trẻ.