Biểu hiện trẻ bị bại não qua các mốc phát triển vận động
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bại não là nhóm rối loạn vận động và tư thế mạn tính xuất hiện do tổn thương não bộ xảy ra trong giai đoạn não đang phát triển trước sinh, trong khi sinh hoặc giai đoạn đầu đời. Tình trạng này tác động trực tiếp đến khả năng giữ thăng bằng, kiểm soát tư thế và điều hòa trương lực cơ của trẻ nhỏ.
Nhiều cha mẹ thường lo lắng khi thấy con chậm lẫy, chậm ngồi hoặc có tư thế cơ thể khác thường so với các bạn cùng lứa tuổi. Việc nhận biết sớm những bất thường về vận động giúp gia đình nhanh chóng đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, đánh giá toàn diện và can thiệp hỗ trợ đúng thời điểm.
Trẻ bị bại não là gì?
Bại não ở trẻ em không phải là một bệnh lý tiến triển xấu dần theo thời gian, nhưng những biểu hiện vận động và biến chứng của bệnh có thể thay đổi khi trẻ lớn lên. Não bộ bị tổn thương dẫn đến việc não không thể gửi tín hiệu chính xác đến các nhóm cơ, gây ra sự bất thường về trương lực cơ và tư thế vận động. Tùy thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương não, mỗi trẻ sẽ có những biểu hiện rất khác nhau, từ thể nhẹ như hơi ngượng ngịu khi đi lại đến thể nặng khiến trẻ gặp khó khăn lớn trong việc ngồi vững, tự xúc ăn hoặc phối hợp cử động hai tay. Bên cạnh khiếm khuyết vận động, một số trẻ bại não có thể đi kèm khó khăn về ngôn ngữ, khả năng nhai nuốt, thính giác, thị giác hoặc co giật. Do đó, việc theo dõi sát sao từng mốc phát triển thể chất của trẻ là điều vô cùng quan trọng đối với mỗi bậc phụ huynh.
Biểu hiện ở giai đoạn sơ sinh và dưới sáu tháng tuổi
Trong những tháng đầu sau sinh, các dấu hiệu của trẻ bị bại não thường kín đáo nhưng cha mẹ vẫn có thể quan sát thấy thông qua trương lực cơ và các phản xạ tự nhiên. Một số trẻ có biểu hiện mềm nhẽo bất thường, khi bế cảm giác toàn thân trẻ lỏng lẻo, đầu rũ xuống và không có lực nâng giữ cổ. Ngược lại, một số trẻ khác lại có tình trạng gồng cứng cơ thể, tay chân co quắp khó duỗi, hai chân thường xuyên bắt chéo hình mũi kéo khi bế đứng. Khi đặt nằm ngửa, trẻ có xu hướng ưỡn cong lưng và cổ ra phía sau như đang gồng mình quá mức. Ngoài ra, trẻ có thể gặp khó khăn rõ rệt trong việc ngậm bắt núm vú, mút sữa yếu, hay bị sặc sữa hoặc quấy khóc liên tục không rõ nguyên nhân. Những phản xạ nguyên thủy kéo dài bất thường và không biến mất theo lứa tuổi sinh lý cũng là tín hiệu cảnh báo tổn thương hệ thần kinh trung ương.
Dấu hiệu bất thường trong giai đoạn từ sáu tháng đến một năm tuổi
Khi bước vào giai đoạn từ sáu tháng tuổi trở lên, sự chậm trễ trong các mốc vận động thô bắt đầu bộc lộ rõ ràng hơn. Trẻ bị bại não thường gặp trở ngại khi thực hiện các động tác như lẫy, giữ vững đầu cổ khi ngồi hoặc không thể tự ngồi thẳng nếu không có người đỡ. Trẻ có xu hướng chỉ sử dụng một bên tay để với đồ chơi trong khi bên tay còn lại nắm chặt hoặc ít cử động, điều này cảnh báo nguy cơ tổn thương một bên bán cầu não. Khi di chuyển, trẻ có thể không bò bình thường bằng cả hai tay và hai đầu gối mà dùng một tay kéo lê phần thân còn lại hoặc chỉ trườn bằng mông. Khả năng kiểm soát cơ miệng kém cũng khiến trẻ hay chảy nhiều nước dãi, khó nhai nuốt thức ăn dặm và phát âm bập bẹ chậm hơn nhiều so với độ tuổi.
Biểu hiện vận động rõ rệt sau một tuổi
Sau mười hai tháng tuổi, các khiếm khuyết về phối hợp vận động và dáng đi ở trẻ bại não trở nên rất rõ ràng. Trẻ có thể chưa biết đứng vịn hoặc chưa thể tự bước đi độc lập dù đã qua mốc phát triển thông thường. Khi tập đi, trẻ thường đi bằng đầu ngón chân, gót chân không chạm đất do co rút gân gót, hai đầu gối có xu hướng chụm sát vào nhau hoặc cọ xát theo tư thế bắt chéo. Khả năng giữ thăng bằng của trẻ rất kém, dễ bị ngã nhào khi thay đổi tư thế đột ngột. Cùng với đó, các kỹ năng vận động tinh như cầm nắm muỗng thìa, nhặt các vật nhỏ hay chuyển đổi đồ vật giữa hai bàn tay đều diễn ra vụng về, run rẩy hoặc tay luôn trong trạng thái nắm chặt quá mức. Trẻ cũng có thể biểu hiện chậm nói, diễn đạt câu từ khó khăn do cơ miệng và dây thanh âm bị ảnh hưởng.
Các vấn đề đi kèm thường gặp ở trẻ bị bại não
Bên cạnh các rối loạn trực tiếp về vận động, tổn thương não bộ còn có thể kéo theo nhiều vấn đề sức khỏe khác ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày của trẻ. Rối loạn nuốt là tình trạng khá phổ biến, khiến trẻ dễ bị nghẹn thức ăn, nôn trớ thường xuyên và tăng nguy cơ viêm phổi hít tái diễn nhiều lần. Một tỷ lệ đáng kể trẻ bại não có biểu hiện co giật hoặc được chẩn đoán động kinh đi kèm, đòi hỏi việc theo dõi sát sao từ gia đình. Vấn đề thị giác như lác mắt, giảm thị lực hoặc khiếm thính cũng có thể xuất hiện, cản trở sự tương tác của trẻ với môi trường xung quanh. Ngoài ra, việc hạn chế vận động kéo dài dễ dẫn đến tình trạng biến dạng xương khớp, cong vẹo cột sống và táo bón mạn tính do giảm nhu động ruột, cần được phối hợp chăm sóc nhiều chuyên khoa.
Lưu ý an toàn
Các dấu hiệu nêu trên chỉ mang tính chất định hướng giúp phụ huynh theo dõi sự phát triển của con và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa chính thức. Mỗi đứa trẻ có một nhịp độ phát triển riêng biệt, sự chậm trễ vận động đơn thuần đôi khi bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân lành tính khác. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp xoa bóp nắn chỉnh xương khớp, châm cứu bừa bãi hay cho trẻ uống các loại thuốc bổ thần kinh không rõ nguồn gốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi.
Tóm tắt
Phát hiện sớm những bất thường về vận động đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ trẻ bị bại não phát triển tối đa tiềm năng bản thân. Khi nhận thấy trẻ có các biểu hiện gồng cứng, mềm nhẽo hoặc chậm đạt các mốc vận động theo lứa tuổi, cha mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám và tư vấn lộ trình phục hồi chức năng phù hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bại não ở trẻ em có thể chữa khỏi hoàn toàn được không?
Bại não là tổn thương não bộ không tiến triển nhưng không thể hồi phục hoàn toàn tổn thương ban đầu. Dù vậy, việc can thiệp phục hồi chức năng sớm, vật lý trị liệu và giáo dục đặc biệt sẽ giúp cải thiện đáng kể khả năng vận động và sự tự lập của trẻ.
Trẻ sinh non có nguy cơ bị bại não cao hơn không?
Trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc gặp biến chứng ngạt sơ sinh có nguy cơ tổn thương não bộ cao hơn do các mạch máu não còn non yếu. Nhóm trẻ này cần được theo dõi sát sao các mốc phát triển định kỳ tại chuyên khoa nhi để phát hiện sớm bất thường.
Chậm biết đi có phải chắc chắn là dấu hiệu trẻ bị bại não?
Chậm biết đi không đồng nghĩa chắc chắn trẻ bị bại não, vì có thể do chậm phát triển thể chất lành tính, còi xương hoặc bệnh lý cơ xương khớp. Bác sĩ chuyên khoa cần thăm khám toàn diện phản xạ và trương lực cơ mới đưa ra kết luận chính xác.
Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá vận động tại bệnh viện?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi con không giữ vững đầu cổ sau bốn tháng tuổi, không biết ngồi sau chín tháng, cơ thể quá mềm hoặc gồng cứng bất thường, hoặc chỉ dùng một bên tay để cầm nắm đồ vật.
Trẻ bị bại não có gặp khó khăn về trí tuệ hay không?
Không phải mọi trẻ bại não đều bị suy giảm trí tuệ. Rất nhiều trẻ bại não vẫn giữ được khả năng nhận thức và tư duy tốt dù cơ thể bị hạn chế vận động và phát âm, do đó trẻ rất cần môi trường học tập hòa nhập phù hợp.
