Nhận diện những biểu hiện rối loạn lưỡng cực thường gặp nhất

Rối loạn lưỡng cực là gì?

Rối loạn lưỡng cực, trước đây còn được gọi là rối loạn hưng trầm cảm, là một bệnh lý tâm thần mạn tính tác động trực tiếp đến trung tâm điều hòa khí sắc của não bộ. Bản chất của tình trạng này là sự xuất hiện xen kẽ của hai trạng thái đối lập: pha hưng cảm với tâm trạng phấn chấn, năng lượng dồi dào quá mức và pha trầm cảm với cảm giác chán nản, kiệt quệ và mất hết động lực sống.

Mức độ nghiêm trọng, tần suất cũng như thời gian kéo dài của mỗi chu kỳ cảm xúc có thể khác nhau tùy thuộc vào từng phân nhóm bệnh, bao gồm rối loạn lưỡng cực típ 1, rối loạn lưỡng cực típ 2 hoặc rối loạn cảm xúc chu kỳ. Đây không phải là sự yếu đuối về mặt ý chí hay tính cách cá nhân, mà là một vấn đề sức khỏe y khoa cần được chẩn đoán chính xác bởi bác sĩ chuyên khoa tâm thần để có hướng can thiệp đúng đắn và lâu dài.

Biểu hiện trong pha hưng cảm và hưng cảm nhẹ

Trong pha hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ, người bệnh thường có tâm trạng hưng phấn quá mức, cảm thấy tràn đầy năng lượng và tự tin vượt bậc so với tính cách thường ngày. Họ thường nói rất nhanh, chuyển đổi chủ đề liên tục và cảm thấy suy nghĩ trong đầu chạy đua dồn dập.

Nhu cầu ngủ giảm đi rõ rệt, người bệnh có thể chỉ ngủ từ hai đến ba tiếng mỗi đêm nhưng ban ngày vẫn không cảm thấy mệt mỏi. Bên cạnh đó, họ dễ bị phân tâm, gia tăng các hoạt động có mục đích hoặc tham gia vào những kế hoạch quá tham vọng mà không lường trước hậu quả. Tính khí cũng có thể chuyển sang cáu gắt, dễ bực bội nếu bị người khác can ngăn hoặc phản đối ý kiến.

Những hành vi bốc đồng và mạo hiểm đặc trưng

Khi chuyển sang pha hưng cảm, sự suy giảm khả năng đánh giá rủi ro khiến người bệnh dễ thực hiện những hành vi bốc đồng. Những hành vi này thường mang tính bột phát và tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tổn hại về mặt tài chính, sức khỏe cũng như các mối quan hệ xã hội.

Các biểu hiện phổ biến bao gồm chi tiêu tiền bạc hoang phí, mua sắm vượt quá khả năng tài chính cá nhân, đầu tư kinh doanh mạo hiểm không có cơ sở hoặc lái xe liều lĩnh. Ngoài ra, một số trường hợp có thể xuất hiện hành vi tình dục không an toàn, lạm dụng rượu bia hoặc các chất kích thích do mong muốn tìm kiếm cảm giác hưng phấn tức thì mà bỏ qua những hậu quả nghiêm trọng về lâu dài.

Biểu hiện trong pha trầm cảm

Trái ngược hoàn toàn với trạng thái hưng phấn, pha trầm cảm kéo người bệnh vào cảm giác buồn bã sâu sắc, tuyệt vọng và trống rỗng kéo dài nhiều tuần. Người bệnh mất dần hứng thú đối với hầu hết các hoạt động từng yêu thích trước đây, từ công việc, học tập cho đến những sở thích cá nhân.

Cơ thể thường xuyên rơi vào tình trạng kiệt sức, thiếu năng lượng dù không làm việc nặng nhọc. Giấc ngủ bị xáo trộn nghiêm trọng dưới dạng mất ngủ kinh niên, thức giấc giữa đêm hoặc ngược lại là ngủ li bì nhưng vẫn uể oải. Thói quen ăn uống cũng thay đổi rõ rệt, dẫn đến sụt cân hoặc tăng cân bất thường. Người bệnh thường tự dằn vặt bản thân, mang cảm giác tội lỗi vô cớ, khó tập trung suy nghĩ và đưa ra quyết định trong đời sống thường ngày.

Phân biệt dao động tâm trạng bình thường và rối loạn lưỡng cực

Sự thay đổi tâm trạng thất thường trong cuộc sống hàng ngày là phản ứng cảm xúc bình thường trước những áp lực hoặc niềm vui cụ thể, thường diễn ra trong thời gian ngắn và không gây đảo lộn chức năng sống. Ngược lại, biến đổi khí sắc ở người rối loạn lưỡng cực mang tính chu kỳ bệnh lý, diễn biến mãnh liệt và kéo dài liên tục nhiều ngày hoặc nhiều tuần.

Các giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất công việc, học tập và làm rạn nứt các mối quan hệ gia đình, xã hội. Đôi khi giữa các đợt bùng phát, người bệnh có thể trải qua giai đoạn khí sắc bình thường, khiến bản thân và người xung quanh nhầm tưởng rằng vấn đề đã tự chấm dứt, từ đó trì hoãn việc tiếp cận hỗ trợ y tế chuyên khoa cần thiết.

Thời điểm cần chủ động tìm kiếm sự trợ giúp y tế

Khi nhận thấy bản thân hoặc người thân có những biến đổi khí sắc kéo dài ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc chủ động tìm đến chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý học lâm sàng là bước đi đúng đắn nhất. Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành thăm khám, khai thác bệnh sử và đưa ra phác đồ quản lý toàn diện.

Đặc biệt, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như có ý nghĩ tự làm tổn thương, hành vi tự sát, trạng thái kích động mất kiểm soát hoặc xuất hiện triệu chứng loạn thần như hoang tưởng, ảo giác. Sự can thiệp y tế kịp thời không chỉ bảo vệ an toàn tính mạng mà còn rút ngắn thời gian phục hồi cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Người đọc tuyệt đối không tự ý chẩn đoán cho bản thân hoặc người khác, không tự mua thuốc điều trị rối loạn tâm thần hay thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Khi phát hiện các dấu hiệu tâm lý bất thường, hãy trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế để được thăm khám an toàn.

Tóm tắt

Rối loạn lưỡng cực là một tình trạng sức khỏe tâm thần mạn tính có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng. Việc nhận diện kịp thời các biến đổi cảm xúc giữa hai thái cực hưng cảm và trầm cảm giúp người bệnh cùng gia đình chủ động tiếp cận hỗ trợ y tế chuyên khoa, duy trì chất lượng cuộc sống ổn định và phòng tránh những rủi ro đáng tiếc.