Biểu hiện lâm sàng đột ngột của tai biến mạch máu não và xử trí ban đầu

Biểu hiện lâm sàng của tai biến mạch máu não là gì?

Tai biến mạch máu não gồm hai dạng chính là nhồi máu não do tắc mạch và xuất huyết não do vỡ mạch. Cả hai dạng đều gây suy giảm chức năng thần kinh đột ngột tương ứng với vùng não tổn thương. Tính chất xuất hiện đột ngột là đặc điểm lâm sàng quan trọng nhất giúp nhận biết bệnh lý cấp cứu này.

Nắm rõ các biểu hiện lâm sàng điển hình giúp người thân và bản thân người bệnh chủ động gọi cấp cứu 115, tránh lãng phí thời gian tự theo dõi tại nhà. Việc tiếp cận điều trị sớm giúp giảm thiểu nguy cơ di chứng tàn phế.

Biểu hiện lâm sàng về vận động và cảm giác

Biểu hiện lâm sàng phổ biến nhất của tai biến mạch máu não là tình trạng yếu hoặc liệt đột ngột ở một bên cơ thể. Người bệnh có thể cảm thấy mép miệng bị lệch, cơ mặt xệ xuống một bên khi nói cười, mắt khó nhắm kín. Ở tay và chân, tình trạng mất lực khiến người bệnh không thể giơ tay lên, làm rơi đồ vật hoặc bước đi lảo đảo, dễ ngã.

Đi kèm với rối loạn vận động là các bất thường về cảm giác. Người bệnh có thể bị tê bì, châm chích hoặc mất hẳn cảm giác đau và nhiệt ở một nửa người. Các biểu hiện này xuất hiện bất ngờ và khu trú rõ rệt ở bên trái hoặc bên phải cơ thể.

Biểu hiện lâm sàng về ngôn ngữ và thị giác

Rối loạn ngôn ngữ là biểu hiện lâm sàng đặc trưng khi tổn thương xảy ra ở vùng brain đảm nhận chức năng nói. Người bệnh đột ngột bị nói ngọng, phát âm dính chữ, khó tìm từ diễn đạt hoặc nói những câu không rõ nghĩa. Nhiều trường hợp người bệnh không thể hiểu được lời nói của người xung quanh dù vẫn nghe thấy âm thanh.

Thị giác cũng có thể bị ảnh hưởng đột ngột. Người bệnh gặp tình trạng nhìn mờ ở một hoặc cả hai mắt, nhìn đôi, hoặc mất thị trường ở một bên. Những thay đổi thị giác đột ngột này khiến người bệnh hoảng loạn và gặp khó khăn khi di chuyển.

Nhận biết biểu hiện lâm sàng theo quy tắc FAST

Quy tắc FAST là phương pháp ghi nhớ nhanh các biểu hiện lâm sàng tiêu biểu của tai biến mạch máu não. Chữ F nhắc nhở kiểm tra khuôn mặt, quan sát xem có hiện tượng lệch mép hay cơ mặt xệ xuống một bên khi cười. Chữ A đại diện cho tay, đánh giá xem một bên tay có bị yếu và thõng xuống khi giơ thẳng hai tay ra trước.

Chữ S tập trung vào giọng nói, nhận biết xem người bệnh có phát âm bất thường, nói ngọng hay khó lặp lại câu nói ngắn. Chữ T là thời gian, khuyến cáo gọi ngay cấp cứu 115 hoặc di chuyển người bệnh đến cơ sở y tế khi xuất hiện bất kỳ biểu hiện nào trong các yếu tố trên.

Phân biệt với biểu hiện thiếu máu brain cục bộ tạm thời

Thiếu máu não cục bộ tạm thời có biểu hiện lâm sàng tương tự tai biến mạch máu não thực sự như yếu tay chân, mép lệch hoặc nói ngọng đột ngột. Tuy nhiên, các triệu chứng này thường tự hết trong thời gian ngắn, phổ biến là dưới một giờ và không để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn.

Dù triệu chứng biến mất hoàn toàn, thiếu máu brain cục bộ tạm thời vẫn là yếu tố cảnh báo nguy cơ cao sắp xảy ra tai biến mạch máu não chính thức. Người bệnh cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa thần kinh thăm khám và tầm soát kịp thời.

Hướng xử trí ban đầu khi xuất hiện nghi ngờ tai biến

Khi phát hiện người có các biểu hiện lâm sàng nghi ngờ tai biến mạch máu não, ưu tiên hàng đầu là liên hệ hệ thống cấp cứu y tế. Trong lúc chờ trợ giúp, giữ người bệnh nằm yên ở nơi thoáng gió, nâng cao đầu khoảng 30 độ nếu còn tỉnh hoặc đặt nằm nghiêng an toàn nếu có nôn trớ.

Không cho người bệnh ăn uống, không tự ý dùng các loại thuốc hạ huyết áp hay an thần. Tránh áp dụng mẹo dân gian như chích máu ngón tay hay cạo gió vì có thể làm tình trạng nặng thêm và chậm trễ thời gian vàng cấp cứu.

Lưu ý an toàn

Nội dung trên đây chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Tai biến mạch máu não là tình trạng cấp cứu nguy kịch, đòi hỏi sự can thiệp y tế chuyên khoa ngay lập tức. Khi nghi ngờ có biểu hiện lâm sàng của tai biến, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà mà hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay người bệnh đến bệnh viện gần nhất.

Tóm tắt

Nhận biết chính xác các biểu hiện lâm sàng của tai biến mạch máu não giúp tận dụng tối đa thời gian vàng để cấp cứu người bệnh. Việc trang bị kiến thức y tế phổ thông và xử trí đúng cách góp phần nâng cao cơ hội sống sót cũng như khả năng hồi phục chức năng cho người bệnh.